AP Hogeschool
Professionele Bachelor Toegepaste Psychologie
MENS & GEZONDHEID 1
Academiejaar 2023-2024
Gebaseerd op het boek ‘Psychiatrie, een inleiding’
door Nevid, J., Spencer, R. & Greene, B.
Samenvatting door Sara Vanderwegen
Vanderwegen
Samenvatting door Sara Vanderwegen
Samenvatting SVDW 1
, - H1: 1.2 – 1.3
- H2
- H3: 3.1 – 3.4
Mens & Gezondheid 2
Les 1: Historiek, therapeutische stromingen en classificatiesystemen
Psychopathologie
- = deelgebied van psychiatrie en klinische psychologie
- Focus op afwijkende emoties, gedachten en gedrag
- Aandacht voor de oorzaken en de behandeling
Symptoom vs. syndroom vs. comordibiteit
- Symptoom = uiting van onderliggend probleem
- Syndroom = verzameling van symptomen
o Vb.: schizofrenie
▪ Symptoom van schizofrenie is waangedachten (vb. ‘justin bieber
maakt goede muziek)
o Vb.: syndroom depressie
▪ Symptoom: suïcidegedachten
o Symptomen kunnen bij meerdere syndromen voorkopen
▪ Vb. overprikkelbarheid is een symptoom van meerdere syndromen:
ADHD, ASS, depressie, etc.
- Comordibiteit = samengaan van verschillenden syndromen
o Er zijn veel syndromen die vaak samenkomen: depressie + slaapstoornissen,
ADHD en verslaving, etc.
→ Wat is “normaal” gedrag?: Wie beslist? Wat houdt dit in? Wanneer is gedrag niet
normaal?
1.3) Historische visies op afwijkend gedrag
- In oudheid en middeleeuwen niet zo’n positieve kijk
- 18e en 19e eeuw kende vooruitgang, maar niet optimaal
o Er kwam meer aandacht voor de psychopathologie
o Maar meer een aanpak van mensen weg te steken en het probleem te
negeren. Mensen werden als ‘gevaarlijk’ geacht.
- Vanaf 20ste eeuw meer positieve vooruitgang
o Freud, ontwikkeling van medicijnen, etc.
- 21e eeuw een meer integratieve benadering
o Kijken naar oorzaak, oplossingen, toekomst
- Lobotomie: langs linker oog naald steken naar hersenen naar de
prefrontale cortex
o Prefrontale cortex omdat deze zorgt voor impulscontrole
o Vroeger dachten ze (Freud) dat alle stoornissen gevolg waren
van oerinstincten en dan de prefrontale cortex deze impulsen niet genoeg kan
onderdrukken – daarom willen ze prefrontale cortex ‘stimuleren’ want dan
zou stoornis weg zijn
- Homoseksualiteit werd nog niet zo lang geleden (1973) als psychiatrische stoornis gezien;
stond ook als diagnose in de DSM
o Dit toont aan dat dit zeer tijdafhankelijk is
Samenvatting SVDW 2
,1.2) Vanaf wanneer spreken we over “abnormaal”/afwijkend gedrag?
- 6 criteria van afwijkend gedrag:
o Uitzonderlijk
▪ Wat uitzonderlijk is binnen dit individu
• Vb. extravert persoon die opeens sociale angsten heeft
o Sociaal afwijkend
▪ Gedrag, gevoelens die binnen de sociale context afwijkend zijn
• Vb. drinken in de klas
• Vb. horen van stemmen (is hier een symptoom schizofrenie) is
niet in alle landen iets negatiefs
o Foute perceptie of interpretatie van de realiteit
o Aanzienlijk emotioneel lijden van de persoon
▪ Dit hoeft niet per se bij de betrokken persoon te zijn (vb. narcisme,
psychopaat/antisociale persoonlijkheidsstoornis)
o Ongepast of contraproductief gedrag
▪ Gedrag dat geen bevrediging maar onprettige gevoelens oproept
▪ Gedrag dat ons beperkt in ons vermogen om bepaalde rollen te
vervullen, of ons ervan weerhoudt om ons aan onze omgeving aan te
passen
→ gedrag dat iemand belemmert in zijn/haar functioneren
o Gevaar
▪ Voor zichzelf en/of voor anderen
- Wat met conformisme?
o Peer pressure
o Aanpassen/aanleren/overpakken aan het gedrag van anderen
▪ Vb. narcistische trekken komen naar voor als je vaak bij narcisten bent
▪ Vb. mannen worden opeens agressief met vriendengroep in context
van voetbalmatch
o Zo wordt slecht/problematisch gedrag overgenomen en aangeleerd
De psychodiagnostische cyclus
- Wanneer er een vermoeden is van een stoornis, of wanneer de patiënt dit zelf
vraagt, dan wordt heel deze cyclus in gang gebracht
Samenvatting SVDW 3
, Het stellen van een diagnose
Twee kanten van assessment:
- Kwalitatieve assessment
o Interview
▪ Info uit intake
▪ Klinisch interview (DSM)
- Kwantitatieve assessment
o Vragenlijst
o Tests
▪ Intelligentie (WAIS, WISC, etc.)
▪ Selfreport
Ondersteuning voor diagnostiek
- Classificatiesystemen
o Diagnostic and Statistical Manual of Mental disorders (DSM)
o International Classification of Diseases (ICD)
- In België meest gebruikt: DSM-V
o 20 categorieën
o Stoornissen opgenomen o.b.v.:
▪ Emotioneel lijden
▪ Effect op functioneren
▪ Persoonlijk lijden
▪ Lange tijd en niet “normaal” binnen bepaalde context
- Wat zijn nadelen van classificatie en diagnostiek?
o Zelfdiagnose
o Tunnelvisie / confirmation bias
o Self-fulfilling prophesy
▪ Gedragen naar de stoornis
o Mensen gaan zelf psycholoog ‘spelen’
o Hokjesdenken
o Sociale stigma’s
- Voordelen diagnoses
o Mensen voelen zich gehoord en minder alleen
o Er gaan deuren open in termen van begeleiding en medicatie
o Kan voor rust en duidelijkheid zorgen bij cliënt
o Zelfkennis cliënt
o Patronen van afwijkend gedrag worden geclassificeerd en zo kunnen
onderzoekers hun onderzoeksresultaten met elkaar bespreken
▪ Zo kan onze kennis over dit soort stoornissen toenemen
o Classificatie kan behandelaars helpen om het verloop van een ziekte te
voorspellen
Samenvatting SVDW 4
Professionele Bachelor Toegepaste Psychologie
MENS & GEZONDHEID 1
Academiejaar 2023-2024
Gebaseerd op het boek ‘Psychiatrie, een inleiding’
door Nevid, J., Spencer, R. & Greene, B.
Samenvatting door Sara Vanderwegen
Vanderwegen
Samenvatting door Sara Vanderwegen
Samenvatting SVDW 1
, - H1: 1.2 – 1.3
- H2
- H3: 3.1 – 3.4
Mens & Gezondheid 2
Les 1: Historiek, therapeutische stromingen en classificatiesystemen
Psychopathologie
- = deelgebied van psychiatrie en klinische psychologie
- Focus op afwijkende emoties, gedachten en gedrag
- Aandacht voor de oorzaken en de behandeling
Symptoom vs. syndroom vs. comordibiteit
- Symptoom = uiting van onderliggend probleem
- Syndroom = verzameling van symptomen
o Vb.: schizofrenie
▪ Symptoom van schizofrenie is waangedachten (vb. ‘justin bieber
maakt goede muziek)
o Vb.: syndroom depressie
▪ Symptoom: suïcidegedachten
o Symptomen kunnen bij meerdere syndromen voorkopen
▪ Vb. overprikkelbarheid is een symptoom van meerdere syndromen:
ADHD, ASS, depressie, etc.
- Comordibiteit = samengaan van verschillenden syndromen
o Er zijn veel syndromen die vaak samenkomen: depressie + slaapstoornissen,
ADHD en verslaving, etc.
→ Wat is “normaal” gedrag?: Wie beslist? Wat houdt dit in? Wanneer is gedrag niet
normaal?
1.3) Historische visies op afwijkend gedrag
- In oudheid en middeleeuwen niet zo’n positieve kijk
- 18e en 19e eeuw kende vooruitgang, maar niet optimaal
o Er kwam meer aandacht voor de psychopathologie
o Maar meer een aanpak van mensen weg te steken en het probleem te
negeren. Mensen werden als ‘gevaarlijk’ geacht.
- Vanaf 20ste eeuw meer positieve vooruitgang
o Freud, ontwikkeling van medicijnen, etc.
- 21e eeuw een meer integratieve benadering
o Kijken naar oorzaak, oplossingen, toekomst
- Lobotomie: langs linker oog naald steken naar hersenen naar de
prefrontale cortex
o Prefrontale cortex omdat deze zorgt voor impulscontrole
o Vroeger dachten ze (Freud) dat alle stoornissen gevolg waren
van oerinstincten en dan de prefrontale cortex deze impulsen niet genoeg kan
onderdrukken – daarom willen ze prefrontale cortex ‘stimuleren’ want dan
zou stoornis weg zijn
- Homoseksualiteit werd nog niet zo lang geleden (1973) als psychiatrische stoornis gezien;
stond ook als diagnose in de DSM
o Dit toont aan dat dit zeer tijdafhankelijk is
Samenvatting SVDW 2
,1.2) Vanaf wanneer spreken we over “abnormaal”/afwijkend gedrag?
- 6 criteria van afwijkend gedrag:
o Uitzonderlijk
▪ Wat uitzonderlijk is binnen dit individu
• Vb. extravert persoon die opeens sociale angsten heeft
o Sociaal afwijkend
▪ Gedrag, gevoelens die binnen de sociale context afwijkend zijn
• Vb. drinken in de klas
• Vb. horen van stemmen (is hier een symptoom schizofrenie) is
niet in alle landen iets negatiefs
o Foute perceptie of interpretatie van de realiteit
o Aanzienlijk emotioneel lijden van de persoon
▪ Dit hoeft niet per se bij de betrokken persoon te zijn (vb. narcisme,
psychopaat/antisociale persoonlijkheidsstoornis)
o Ongepast of contraproductief gedrag
▪ Gedrag dat geen bevrediging maar onprettige gevoelens oproept
▪ Gedrag dat ons beperkt in ons vermogen om bepaalde rollen te
vervullen, of ons ervan weerhoudt om ons aan onze omgeving aan te
passen
→ gedrag dat iemand belemmert in zijn/haar functioneren
o Gevaar
▪ Voor zichzelf en/of voor anderen
- Wat met conformisme?
o Peer pressure
o Aanpassen/aanleren/overpakken aan het gedrag van anderen
▪ Vb. narcistische trekken komen naar voor als je vaak bij narcisten bent
▪ Vb. mannen worden opeens agressief met vriendengroep in context
van voetbalmatch
o Zo wordt slecht/problematisch gedrag overgenomen en aangeleerd
De psychodiagnostische cyclus
- Wanneer er een vermoeden is van een stoornis, of wanneer de patiënt dit zelf
vraagt, dan wordt heel deze cyclus in gang gebracht
Samenvatting SVDW 3
, Het stellen van een diagnose
Twee kanten van assessment:
- Kwalitatieve assessment
o Interview
▪ Info uit intake
▪ Klinisch interview (DSM)
- Kwantitatieve assessment
o Vragenlijst
o Tests
▪ Intelligentie (WAIS, WISC, etc.)
▪ Selfreport
Ondersteuning voor diagnostiek
- Classificatiesystemen
o Diagnostic and Statistical Manual of Mental disorders (DSM)
o International Classification of Diseases (ICD)
- In België meest gebruikt: DSM-V
o 20 categorieën
o Stoornissen opgenomen o.b.v.:
▪ Emotioneel lijden
▪ Effect op functioneren
▪ Persoonlijk lijden
▪ Lange tijd en niet “normaal” binnen bepaalde context
- Wat zijn nadelen van classificatie en diagnostiek?
o Zelfdiagnose
o Tunnelvisie / confirmation bias
o Self-fulfilling prophesy
▪ Gedragen naar de stoornis
o Mensen gaan zelf psycholoog ‘spelen’
o Hokjesdenken
o Sociale stigma’s
- Voordelen diagnoses
o Mensen voelen zich gehoord en minder alleen
o Er gaan deuren open in termen van begeleiding en medicatie
o Kan voor rust en duidelijkheid zorgen bij cliënt
o Zelfkennis cliënt
o Patronen van afwijkend gedrag worden geclassificeerd en zo kunnen
onderzoekers hun onderzoeksresultaten met elkaar bespreken
▪ Zo kan onze kennis over dit soort stoornissen toenemen
o Classificatie kan behandelaars helpen om het verloop van een ziekte te
voorspellen
Samenvatting SVDW 4
