AP Hogeschool
Professionele Bachelor Toegepaste Psychologie
GEDRAGSVERANDER
ING
Academiejaar 2022-2023
Gebaseerd op het boek ‘Voor de Verandering’ van Hoep Brinkman
Samenvatting door Sara Vanderwegen
Vanderwegen
1
Samenvatting SVDW
, Hoofdstuk 1:
Verandering en agogie
1.1) Veranderen en helpen veranderen
Iedereen kijkt en voelt zich anders bij veranderingen
o Moeite & onzekerheid vs. dynamiek & uitdaging
Elke verandering stelt eisen aan betrokkenen
Veranderen heeft 2 betekenissen:
o Zélf anders (vb.: het weer verandert)
Het onderwerp van de zin (het weer) wordt zélf anders
o Dóén veranderen (vb.: ik verander de inrichting van mijn kamer)
Het onderwerp (ik) doet iets waardoor iets ánders (inrichting)
verandert: dóén veranderen
Het werkwoord ‘veranderen’:
o Het anders wórden: onovergankelijk
o Het ander máken: overgankelijk
Wij gaan toespitsen op verandering in overgankelijke zin: wij gaan
mensen helpen veranderen
De professionele beïnvloeding van mensen met de bedoeling
dat deze mensen het op de een of andere manier beter krijgen
Agogiek = de leer van het dóén veranderen van mensen
o Afgeleid van Grieks: agein = voeren of leiden
o Agogie = het werk zelf
o Agogische werkvelden en beroepen
o Agogen = degene die agogie bedrijven
De agogiek biedt aanwijzingen voor de wijze waarop je mensen kunt helpen, begeleiden
of beïnvloeden bij veranderingsprocessen (overgankelijk veranderen)
1.2) Kenmerken van agogiek
algemene kenmerken agogisch werk
Mensen beïnvloeden opdat ze veranderen
Veranderen: het gaat over mensen in verandering
specifieke kenmerken van agogie
1. Het gaat om psychosociale verandering
2. De beïnvloeding vindt beroepsmatig plaats
3. De beïnvloeding is doelgericht – verandering moet bedoeld zijn
4. De veranderaar werkt systematisch
5. De beïnvloeding vindt bewust plaats
6. De verandering wordt door de betrokkenen gewenst
7. De beïnvloeding wordt vrijwillig ondergaan
8. De beïnvloeding is niet wederzijds
o Soms kan de beïnvloede persoon ook invloed hebben op de agoog, maar dit
is een toevallig bijeffect: de relatie die de partijen aangaan is niet voor deze
beïnvloeding bedoeld
2
Samenvatting SVDW
, 9. (het gaat om (jong)volwassenen)
deze eigenschappen zijn richtinggevend, niet absoluut – soms zijn niet aan alles
voldaan
agogiek = de leer van eenzijdige, systematische, doelgerichte, beroepsmatige
beïnvloeding die gericht sis op het bereiken van een meer wenselijk geachte psychosociale
situatie van volwassenen (individueel of in onderling verband) die zich van deze
beïnvloeding bewust zijn en die deze situatie ook nastreven
1.3) Cliënt
Voor degene die de verandering of beïnvloeding ondergaat bestaan er verschillende namen
In medische wereld: ‘patiënt’
o Passief, afhankelijk en onzelfstandig
o Gepaard met lijden en ongemak
‘cliënt’ (individu) of ‘cliëntsysteem’ (meerdere personen)
o Gelijkwaardigheid
o Zelfstandigheid
Termen kunnen nog veranderen afhankelijk van populatie:
o vb.: mensen in een woonzorgcentrum = ‘bewoners’
o vb.: cursussen en trainingen = ‘deelnemer’ of ‘doelgroep’
1.4) Agogische beroepen en (werk)velden
Voorbeelden van beroepen
Agogie centraal: maatschappelijk werker, mental coach, hulpverlener,
psychotherapeut, ect.
Agogie als aspect: verpleegkundige, arts, leraar, ect.
o Agogie niet centraal in wat ze willen bereiken, maar toch een aspect van hun
job
Voorbeelden van werkvelden:
Gezondheidszorg, reclassering, maatschappelijk werk, gezondheidsvoorlichting,
jongerenwerk, ect.
1.5) Psychosociaal veranderen op verschillende niveaus
Cliëntensystemen o.b.v. hun omvang onderverdelen in verschillende categorieën:
Het gaat niet om aantal mensen, maar om de consequenties die de omvang heeft voor
de aard van het psychosociale functioneren
(!) aspecten van voorgaande niveaus spelen hogerop ook mee
Individuele personen
Groepen
o = een verzameling van mensen die elkaar kennen, die (al dan niet tijdelijk)
met elkaar omgaan en die herkenbaar zijn als - in een bepaalde situatie - bij
elkaar horend
Organisaties
o Bestaat uit individuen en groepen, dus ook het functioneren van deze niveaus
speelt mee, maar een organisatie is meer
o Is anoniemer dan een groep
Grotere samenlevingsverbanden
3
Samenvatting SVDW
, o Een grote, doorgaans anonieme verzameling mensen die een of ander
gemeenschappelijk kenmerk hebben
o Soms niet helemaal duidelijk wie er wel en wie er niet toe behoort
o Ook hier kunnen de psychosociale aspecten van de voorgaande niveaus
worden teruggevonden – maar het is meer
Microniveau = individuen en kleine groepen
Mesoniveau = organisaties en kleinere
samenlevingsverbanden (vb.: buurten, wijken)
Macroniveau = grotere samenlevingsverbanden en de
maatschappij als geheel
1.6) Verschillende uitgangspunten, uiteenlopende gevolgen
Verschillende soorten veranderingen
Verandering = het verschil tussen een nieuwe en een oude situatie
o Vervangen: er verdwijnt iets ten gunste van iets anders
o Toevoegen: het oude blijft bestaan, maar er komt iets nieuws bij
Toevoegen makkelijker dan vervangen
Bij vervangen zijn er 2 veranderingsprocessen
Het oude verlaten
Het nieuwe je eigen maken
Negatieve uitgangssituatie: probleem – oplossing
Goede uitganspositie: streven naar beter/meer
Niet-veranderen: besluit om alles bij het oude te laten
o Het verschil hier tussen de oude en nieuwe toestand (de verandering) is dat
de client eerst niet, en later wel achter zijn oorspronkelijke situatie staat
De gelaagde persoon – verschillen in veranderingsdiepte
Bouwstenen van menselijk psychosociaal functioneren
o Alles wat iemand weet, gedachtewereld, gedrag, gevoelens, attitudes,
opvattingen, wensen, ect
al deze aspecten van de persoonlijkheid kunnen veranderen, maar niet
allemaal even gemakkelijk
o De verschillende elementen zijn lagen die op verschillende diepte liggen
De diepte van de verandering: oppervlakte >< kern (raakt je identiteit)
o Oppervlakkige veranderingen zijn doorgaans makkelijker te bereiken, ze
raken je echter niet (je identiteit komt er niet door in gevaar)
o Hoe meer diepgaand, hoe moeilijker verandering
Als het lukt, meer geïnternaliseerd
In evenwicht als gedrag overeenkomt met wensen, ect.
o Geeft rust
Uit evenwicht geeft spanning (stress)
o Psychosociale verandering kan pas plaatsvinden als er tijdelijk verschil
bestaat tussen de huidige toestand en een gewenste toestand
Brengt je uit evenwicht
4
Samenvatting SVDW
Professionele Bachelor Toegepaste Psychologie
GEDRAGSVERANDER
ING
Academiejaar 2022-2023
Gebaseerd op het boek ‘Voor de Verandering’ van Hoep Brinkman
Samenvatting door Sara Vanderwegen
Vanderwegen
1
Samenvatting SVDW
, Hoofdstuk 1:
Verandering en agogie
1.1) Veranderen en helpen veranderen
Iedereen kijkt en voelt zich anders bij veranderingen
o Moeite & onzekerheid vs. dynamiek & uitdaging
Elke verandering stelt eisen aan betrokkenen
Veranderen heeft 2 betekenissen:
o Zélf anders (vb.: het weer verandert)
Het onderwerp van de zin (het weer) wordt zélf anders
o Dóén veranderen (vb.: ik verander de inrichting van mijn kamer)
Het onderwerp (ik) doet iets waardoor iets ánders (inrichting)
verandert: dóén veranderen
Het werkwoord ‘veranderen’:
o Het anders wórden: onovergankelijk
o Het ander máken: overgankelijk
Wij gaan toespitsen op verandering in overgankelijke zin: wij gaan
mensen helpen veranderen
De professionele beïnvloeding van mensen met de bedoeling
dat deze mensen het op de een of andere manier beter krijgen
Agogiek = de leer van het dóén veranderen van mensen
o Afgeleid van Grieks: agein = voeren of leiden
o Agogie = het werk zelf
o Agogische werkvelden en beroepen
o Agogen = degene die agogie bedrijven
De agogiek biedt aanwijzingen voor de wijze waarop je mensen kunt helpen, begeleiden
of beïnvloeden bij veranderingsprocessen (overgankelijk veranderen)
1.2) Kenmerken van agogiek
algemene kenmerken agogisch werk
Mensen beïnvloeden opdat ze veranderen
Veranderen: het gaat over mensen in verandering
specifieke kenmerken van agogie
1. Het gaat om psychosociale verandering
2. De beïnvloeding vindt beroepsmatig plaats
3. De beïnvloeding is doelgericht – verandering moet bedoeld zijn
4. De veranderaar werkt systematisch
5. De beïnvloeding vindt bewust plaats
6. De verandering wordt door de betrokkenen gewenst
7. De beïnvloeding wordt vrijwillig ondergaan
8. De beïnvloeding is niet wederzijds
o Soms kan de beïnvloede persoon ook invloed hebben op de agoog, maar dit
is een toevallig bijeffect: de relatie die de partijen aangaan is niet voor deze
beïnvloeding bedoeld
2
Samenvatting SVDW
, 9. (het gaat om (jong)volwassenen)
deze eigenschappen zijn richtinggevend, niet absoluut – soms zijn niet aan alles
voldaan
agogiek = de leer van eenzijdige, systematische, doelgerichte, beroepsmatige
beïnvloeding die gericht sis op het bereiken van een meer wenselijk geachte psychosociale
situatie van volwassenen (individueel of in onderling verband) die zich van deze
beïnvloeding bewust zijn en die deze situatie ook nastreven
1.3) Cliënt
Voor degene die de verandering of beïnvloeding ondergaat bestaan er verschillende namen
In medische wereld: ‘patiënt’
o Passief, afhankelijk en onzelfstandig
o Gepaard met lijden en ongemak
‘cliënt’ (individu) of ‘cliëntsysteem’ (meerdere personen)
o Gelijkwaardigheid
o Zelfstandigheid
Termen kunnen nog veranderen afhankelijk van populatie:
o vb.: mensen in een woonzorgcentrum = ‘bewoners’
o vb.: cursussen en trainingen = ‘deelnemer’ of ‘doelgroep’
1.4) Agogische beroepen en (werk)velden
Voorbeelden van beroepen
Agogie centraal: maatschappelijk werker, mental coach, hulpverlener,
psychotherapeut, ect.
Agogie als aspect: verpleegkundige, arts, leraar, ect.
o Agogie niet centraal in wat ze willen bereiken, maar toch een aspect van hun
job
Voorbeelden van werkvelden:
Gezondheidszorg, reclassering, maatschappelijk werk, gezondheidsvoorlichting,
jongerenwerk, ect.
1.5) Psychosociaal veranderen op verschillende niveaus
Cliëntensystemen o.b.v. hun omvang onderverdelen in verschillende categorieën:
Het gaat niet om aantal mensen, maar om de consequenties die de omvang heeft voor
de aard van het psychosociale functioneren
(!) aspecten van voorgaande niveaus spelen hogerop ook mee
Individuele personen
Groepen
o = een verzameling van mensen die elkaar kennen, die (al dan niet tijdelijk)
met elkaar omgaan en die herkenbaar zijn als - in een bepaalde situatie - bij
elkaar horend
Organisaties
o Bestaat uit individuen en groepen, dus ook het functioneren van deze niveaus
speelt mee, maar een organisatie is meer
o Is anoniemer dan een groep
Grotere samenlevingsverbanden
3
Samenvatting SVDW
, o Een grote, doorgaans anonieme verzameling mensen die een of ander
gemeenschappelijk kenmerk hebben
o Soms niet helemaal duidelijk wie er wel en wie er niet toe behoort
o Ook hier kunnen de psychosociale aspecten van de voorgaande niveaus
worden teruggevonden – maar het is meer
Microniveau = individuen en kleine groepen
Mesoniveau = organisaties en kleinere
samenlevingsverbanden (vb.: buurten, wijken)
Macroniveau = grotere samenlevingsverbanden en de
maatschappij als geheel
1.6) Verschillende uitgangspunten, uiteenlopende gevolgen
Verschillende soorten veranderingen
Verandering = het verschil tussen een nieuwe en een oude situatie
o Vervangen: er verdwijnt iets ten gunste van iets anders
o Toevoegen: het oude blijft bestaan, maar er komt iets nieuws bij
Toevoegen makkelijker dan vervangen
Bij vervangen zijn er 2 veranderingsprocessen
Het oude verlaten
Het nieuwe je eigen maken
Negatieve uitgangssituatie: probleem – oplossing
Goede uitganspositie: streven naar beter/meer
Niet-veranderen: besluit om alles bij het oude te laten
o Het verschil hier tussen de oude en nieuwe toestand (de verandering) is dat
de client eerst niet, en later wel achter zijn oorspronkelijke situatie staat
De gelaagde persoon – verschillen in veranderingsdiepte
Bouwstenen van menselijk psychosociaal functioneren
o Alles wat iemand weet, gedachtewereld, gedrag, gevoelens, attitudes,
opvattingen, wensen, ect
al deze aspecten van de persoonlijkheid kunnen veranderen, maar niet
allemaal even gemakkelijk
o De verschillende elementen zijn lagen die op verschillende diepte liggen
De diepte van de verandering: oppervlakte >< kern (raakt je identiteit)
o Oppervlakkige veranderingen zijn doorgaans makkelijker te bereiken, ze
raken je echter niet (je identiteit komt er niet door in gevaar)
o Hoe meer diepgaand, hoe moeilijker verandering
Als het lukt, meer geïnternaliseerd
In evenwicht als gedrag overeenkomt met wensen, ect.
o Geeft rust
Uit evenwicht geeft spanning (stress)
o Psychosociale verandering kan pas plaatsvinden als er tijdelijk verschil
bestaat tussen de huidige toestand en een gewenste toestand
Brengt je uit evenwicht
4
Samenvatting SVDW
