Samenvatting: tekst Diekstra ‘Kennis van opvoeding’
1.Inleiding
- Kennis = macht bij opvoeding
- Wat ouders en andere opvoeders weten en begrijpen van het verband tussen
opvoeding en ontwikkeling van kinderen = grote invloed op die ontwikkeling
o Wil niet zeggen dat hoe meer ouders weten en begrijpen van opvoeding, hoe
beter kinderen zich ontwikkelen.
- Veel factoren hebben invloed op ontwikkeling: opvoeding is daar 1 van
- Spanning en ruzies tussen ouders = kan negatieve invloed hebben op ontwikkeling
baby’s
- ‘weten dat’ en ‘begrijpen dat’ is geen garantie voor ‘zich gedragen als’
- Van alle oorzaken van ontwikkelingsproblemen bij jonge kinderen, zijn psychische
problemen bij één of beide ouders ‘the most important single factor’
o Moeder met depressie kan baby besmetten door gelaatsuitdrukkingen (still-
face experiment)
- Belang van meer kennen en begrip van positieve en negatieve invloed die ouders op
de ontwikkeling van het kind kunnen uitoefenen → keuzerepertoire vergroot →
kennen daardoor meer handelingsmogelijkheden en begrijpen beter de mogelijke
voor- en nadelen ervan.
o Uit dit repertoire moeten ze nog altijd de meest gunstige of minst schadelijke
keuze maken.
- Liefdevolle ouders weten en begrijpen niet altijd wat het beste is voor hun kind →
zelfs als ze het weten, kunnen ze daarmee niet automatisch de vaardigheden in de
praktijk toepassen.
- Onderzoek = ouders die onderhandelend ingrijpen bij ruzies tussen hun kinderen d e
waarschijnlijkheid dat de kinderen bij volgende conflicten zelf ook aan het
onderhandelen slaan sterk verhogen.
1
,2.Moet opvoeden geleerd worden?
- Antwoord = sterk afhankelijk van degene aan wie je de vraag stelt.
- Opvoeden = normatief proces waarin waarden en normen een belangrijke rol spelen
- Opvatting: ouder moet gewoon de ontwikkeling van het kind volgen en vooral op
eigen intuïtie afgaan → opvoeding moet niet geleerd worden.
- Opvatting: ouders moeten weten wat ze van hun kinderen op een bepaalde leeftijd
wel en niet kunnen verwachten en wanneer ze best bepaalde vermogen of
mogelijkheden van hun kind kunnen stimuleren → opvoeden moet geleerd worden.
- Blijkbaar: opvoedkennis en -vaardigheden worden volgens veel ouders automatisch
meegegeven als er een kind komt.
- Evolutie heeft ons zo geprogrammeerd: krijgen van en omgaan met jonge kinderen
→ brengt lichamelijk hormonale veranderingen met zich mee die beschermend en
verzorgend gedrag bevorderen (ook bij vaders)
o Patronen zorgen niet perse voor garantie voor een goede opvoeding en
ontwikkeling
2.1 Of is liefde toch genoeg?
- Wij als mens in elkaar gezet onder totaal andere omstandigheden dan de
omstandigheden waarin we vandaag de dag leven → we doen op een aantal
gebieden niet automatisch het goed of het meest gunstige
- Op basis van trail-and-error kunnen we toch leren wat beter en minder goed werkt.
- Wat je als ouder niet weet, kan wel schadelijk zijn voor je kind (fenomeen meeroken
als je in de buurt staat van iemand die rookt)
- Kunnen tekortschieten/ falen als ze geen kennis hebben van opvoeding en
ontwikkeling.
2.2 Wat kinderen nog meer nodig hebben
- Naarmate ouders meer kennis hebben van opvoeding en ontwikkeling → beter
stimuleren van de ontwikkeling.
- Disciplineren van gedrag (leren van zelfbeheersing) → doen moeders met kennis
beter dan moeders zonder kennis.
2
,2.3 Een ouderlijke leerplicht?
- Helft van de ouders zou die leerplicht niet meteen afwijzen.
- Bijna helft wijst het af → wil niet zeggen dat ze geen belangstelling hebben voor
informatie over opvoeding en ontwikkeling of dat ze het niet belangrijk vinden.
- Aantal ouders overschatten hun vaardigheden als ouder = parental selfefficacy belief
- Onderzoek:
o Combinatie weinig kennis opvoeding en ontwikkeling & sterk geloof in eigen
zelfredzaamheid als ouders → kan ongunstig uitpakken voor ontwikkeling
kind.
2.4 Een gemeenschappelijke leerplicht?
- Is dit mogelijk?
o Zorgen we er daadwerkelijk voor dat die informatie en ondersteuning voor
alle ouders toegankelijk is?
3. Is opvoeden een coproductie?
- It takes a village to raise a child
- Het kan alleen goed gaan met kinderen wanneer het ook goed gaat met hun gezin é
als de hele gemeenschap om hun ontwikkeling en welzijn geeft.
- Kinderen: staan aan veel invloeden bloot → noodzakelijk om opvoeding zo veel
mogelijk als coproductie te vatten en uit te voeren.
- Coproductie door:
o Ouders
o Grootouders
o Gastouders
o Familie
o Buren
o Leerkrachten
o Jeugdprofessionals
o Media
o Politiek verantwoordelijken
- Toevallig voorbijgangers doen er ook toe.
3
, 4. Naar de ‘eenvoudigste’ definitie van opvoeding
- Er zijn veel definities van opvoeding → zorgt voor veel verwarring
- Meest eenvoudige en daarmee ook meest fundamentele definitie van opvoeding
(onderzoekers Diekstra, Rutter en Hintum):
“Opvoeding is iedere invloed die mensen, bedoeld of onbedoeld, uitoefenen op de
ontwikkeling van kinderen”
- Definitie heeft een aantal implicaties:
o Bedoelde of onbedoelde invloed
▪ Bedoeld: iets willen bereiken bij het kind, moet meestal geleerd
worden
▪ Onbedoeld: gebeurt gewoon, daarvoor hoef je niets te doen of te
leren
▪ Opvoeding en ontwikkeling is dus voor een deel maakbaar, stuurbaar
en voor een deel niet
o Opvoeden is mensenwerk
▪ Niet alles wat een kind beïnvloed is opvoeding (een aardbeving is geen
opvoeding)
o ‘meest eenvoudige definitie’
▪ Ouders kunnen door een voorbeeldfunctie aan te nemen ook de
ontwikkeling beïnvloeden
o Opvoeding kan gewenste en ongewenst invloed hebben:
▪ Kan invloed hebben op denken, gevoelens en gedrag van een kind
▪ Kan goed of slecht verlopen
▪ Uitspraak heeft alleen betekenis als er een meetlat is aan te wijzen
waarmee beter of slechter wordt bepaald.
4.1 Waarvoor is opvoeden bedoeld?
- Het is niet aan de wetenschap of aan professionals om te bepalen waartoe kinderen
opgevoed moeten worden of wat de doelen van opvoeding zijn.
- Het is aan ouders, aan de gemeenschap, aan de samenleving, inclusief kinderen en
jongeren zelf te bepalen wat de gewenste doelen zijn.
- Onvermijdelijk dat er verschillende meningen ontstaan over doelen opvoeding.
- Verschillen inkomen spelen een rol:
o Hogere opleiding & hoog inkomen = autonomie en assertiviteit belangrijk
opvoedingsdoel
o Lagere opleiding & laag inkomen = belang van conformiteit (aanpassen eisen
van de samenleving belangrijk opvoedingsdoel
4
1.Inleiding
- Kennis = macht bij opvoeding
- Wat ouders en andere opvoeders weten en begrijpen van het verband tussen
opvoeding en ontwikkeling van kinderen = grote invloed op die ontwikkeling
o Wil niet zeggen dat hoe meer ouders weten en begrijpen van opvoeding, hoe
beter kinderen zich ontwikkelen.
- Veel factoren hebben invloed op ontwikkeling: opvoeding is daar 1 van
- Spanning en ruzies tussen ouders = kan negatieve invloed hebben op ontwikkeling
baby’s
- ‘weten dat’ en ‘begrijpen dat’ is geen garantie voor ‘zich gedragen als’
- Van alle oorzaken van ontwikkelingsproblemen bij jonge kinderen, zijn psychische
problemen bij één of beide ouders ‘the most important single factor’
o Moeder met depressie kan baby besmetten door gelaatsuitdrukkingen (still-
face experiment)
- Belang van meer kennen en begrip van positieve en negatieve invloed die ouders op
de ontwikkeling van het kind kunnen uitoefenen → keuzerepertoire vergroot →
kennen daardoor meer handelingsmogelijkheden en begrijpen beter de mogelijke
voor- en nadelen ervan.
o Uit dit repertoire moeten ze nog altijd de meest gunstige of minst schadelijke
keuze maken.
- Liefdevolle ouders weten en begrijpen niet altijd wat het beste is voor hun kind →
zelfs als ze het weten, kunnen ze daarmee niet automatisch de vaardigheden in de
praktijk toepassen.
- Onderzoek = ouders die onderhandelend ingrijpen bij ruzies tussen hun kinderen d e
waarschijnlijkheid dat de kinderen bij volgende conflicten zelf ook aan het
onderhandelen slaan sterk verhogen.
1
,2.Moet opvoeden geleerd worden?
- Antwoord = sterk afhankelijk van degene aan wie je de vraag stelt.
- Opvoeden = normatief proces waarin waarden en normen een belangrijke rol spelen
- Opvatting: ouder moet gewoon de ontwikkeling van het kind volgen en vooral op
eigen intuïtie afgaan → opvoeding moet niet geleerd worden.
- Opvatting: ouders moeten weten wat ze van hun kinderen op een bepaalde leeftijd
wel en niet kunnen verwachten en wanneer ze best bepaalde vermogen of
mogelijkheden van hun kind kunnen stimuleren → opvoeden moet geleerd worden.
- Blijkbaar: opvoedkennis en -vaardigheden worden volgens veel ouders automatisch
meegegeven als er een kind komt.
- Evolutie heeft ons zo geprogrammeerd: krijgen van en omgaan met jonge kinderen
→ brengt lichamelijk hormonale veranderingen met zich mee die beschermend en
verzorgend gedrag bevorderen (ook bij vaders)
o Patronen zorgen niet perse voor garantie voor een goede opvoeding en
ontwikkeling
2.1 Of is liefde toch genoeg?
- Wij als mens in elkaar gezet onder totaal andere omstandigheden dan de
omstandigheden waarin we vandaag de dag leven → we doen op een aantal
gebieden niet automatisch het goed of het meest gunstige
- Op basis van trail-and-error kunnen we toch leren wat beter en minder goed werkt.
- Wat je als ouder niet weet, kan wel schadelijk zijn voor je kind (fenomeen meeroken
als je in de buurt staat van iemand die rookt)
- Kunnen tekortschieten/ falen als ze geen kennis hebben van opvoeding en
ontwikkeling.
2.2 Wat kinderen nog meer nodig hebben
- Naarmate ouders meer kennis hebben van opvoeding en ontwikkeling → beter
stimuleren van de ontwikkeling.
- Disciplineren van gedrag (leren van zelfbeheersing) → doen moeders met kennis
beter dan moeders zonder kennis.
2
,2.3 Een ouderlijke leerplicht?
- Helft van de ouders zou die leerplicht niet meteen afwijzen.
- Bijna helft wijst het af → wil niet zeggen dat ze geen belangstelling hebben voor
informatie over opvoeding en ontwikkeling of dat ze het niet belangrijk vinden.
- Aantal ouders overschatten hun vaardigheden als ouder = parental selfefficacy belief
- Onderzoek:
o Combinatie weinig kennis opvoeding en ontwikkeling & sterk geloof in eigen
zelfredzaamheid als ouders → kan ongunstig uitpakken voor ontwikkeling
kind.
2.4 Een gemeenschappelijke leerplicht?
- Is dit mogelijk?
o Zorgen we er daadwerkelijk voor dat die informatie en ondersteuning voor
alle ouders toegankelijk is?
3. Is opvoeden een coproductie?
- It takes a village to raise a child
- Het kan alleen goed gaan met kinderen wanneer het ook goed gaat met hun gezin é
als de hele gemeenschap om hun ontwikkeling en welzijn geeft.
- Kinderen: staan aan veel invloeden bloot → noodzakelijk om opvoeding zo veel
mogelijk als coproductie te vatten en uit te voeren.
- Coproductie door:
o Ouders
o Grootouders
o Gastouders
o Familie
o Buren
o Leerkrachten
o Jeugdprofessionals
o Media
o Politiek verantwoordelijken
- Toevallig voorbijgangers doen er ook toe.
3
, 4. Naar de ‘eenvoudigste’ definitie van opvoeding
- Er zijn veel definities van opvoeding → zorgt voor veel verwarring
- Meest eenvoudige en daarmee ook meest fundamentele definitie van opvoeding
(onderzoekers Diekstra, Rutter en Hintum):
“Opvoeding is iedere invloed die mensen, bedoeld of onbedoeld, uitoefenen op de
ontwikkeling van kinderen”
- Definitie heeft een aantal implicaties:
o Bedoelde of onbedoelde invloed
▪ Bedoeld: iets willen bereiken bij het kind, moet meestal geleerd
worden
▪ Onbedoeld: gebeurt gewoon, daarvoor hoef je niets te doen of te
leren
▪ Opvoeding en ontwikkeling is dus voor een deel maakbaar, stuurbaar
en voor een deel niet
o Opvoeden is mensenwerk
▪ Niet alles wat een kind beïnvloed is opvoeding (een aardbeving is geen
opvoeding)
o ‘meest eenvoudige definitie’
▪ Ouders kunnen door een voorbeeldfunctie aan te nemen ook de
ontwikkeling beïnvloeden
o Opvoeding kan gewenste en ongewenst invloed hebben:
▪ Kan invloed hebben op denken, gevoelens en gedrag van een kind
▪ Kan goed of slecht verlopen
▪ Uitspraak heeft alleen betekenis als er een meetlat is aan te wijzen
waarmee beter of slechter wordt bepaald.
4.1 Waarvoor is opvoeden bedoeld?
- Het is niet aan de wetenschap of aan professionals om te bepalen waartoe kinderen
opgevoed moeten worden of wat de doelen van opvoeding zijn.
- Het is aan ouders, aan de gemeenschap, aan de samenleving, inclusief kinderen en
jongeren zelf te bepalen wat de gewenste doelen zijn.
- Onvermijdelijk dat er verschillende meningen ontstaan over doelen opvoeding.
- Verschillen inkomen spelen een rol:
o Hogere opleiding & hoog inkomen = autonomie en assertiviteit belangrijk
opvoedingsdoel
o Lagere opleiding & laag inkomen = belang van conformiteit (aanpassen eisen
van de samenleving belangrijk opvoedingsdoel
4
