Marjolein Dens
Personen- en familierecht
Algemeen personenrecht: regels die van toepassing zijn op personen
zonder dat er hier een onderscheid in wordt gemaakt
PERSONENRECHT
Hoofdstuk 2: personen
AFDELING 1: Waarover gaat het?
Wettelijke aanknopingspunten
§ De wet definieert het rechtsbegrip personen niet
onrechtstreekse aanwijzigingen die inhoud ervan bepalen
3 categorieën:
1. Personen – natuurlijke en rechtspersonen
2. Voorwerpen art. 3.38 BW
3. Dieren
alles zit maar in 1 categorie
niets kan tot 2 categorieën behoren
van elkaar te onderscheiden – strikte verdeling
Persoon
§ Gaius introduceerde het woord persona
o Etymologische Lantijnse betekenis
o = “toneelmasker” / rol op een toneel
o Bundel van rechten en verplichtingen sterke verschillen
Antropocentrisch recht
§ Gemaakt door en voor mensen
§ 2 soorten entiteiten:
o Natuurlijke personen
Mensen zelf
o Rechtspersonen
door en met mensen gecreëerd
= de juridische persoon
Mogelijkheid rechten en plichten dragen
§ deze antropocentrische benadering in het recht volstaat niet meer
Natuurlijke persoon
, § = personen achter wier juridisch masker een menselijke persoon
‘van vlees en bloed’ schuilgaat
§ Bestaat uit 2 facetten:
o Mens van vlees en bloed met de persoonlijkheid die daarachter
zit
o Juridische persoon: de manier waarop de persoon in ons recht
verschijnt
Rechtspersoon
§ = elke andere identiteit dan de natuurlijke persoon van wie het recht
een deelnemer aan de rechtsgemeenschap maakt
§ Publieke- en privaatrechtelijke entiteiten krijgen
rechtspersoonlijkheid
o Vb. OH, vennootschappen, stichtingen, …
o door en met natuurlijke personen gecreëerd
§ Dieren of voorwerpen kunnen ook rechtspersoonlijkheid
toegekend krijgen
o niet door of met natuurlijke persoon gecreëerd
FOCUS 2. Over personen, voorwerpen en dieren
deze 3 beïnvloeden elkaar
§ Basisonderscheid categorieën
§ Dieren
o Moeten rechten hebben
Bescherming van en zorg voor dieren als wezens met gevoel
(artikel 3.38-3.39 BW)
MAAR weinig praktisch nut
Eerder symbolisch
o Eigen belang! NIET algemeen belang
o Voorbeeld: verblijfsregeling voor hond invoeren (net zoals
kinderen week om week)
§ Andere dragers van leven
o Objectiefrechtelijke bescherming
o Zoals lucht, water, aarde
o zo ontstaan rechtspraken over rechten van natuurlijke
fenomenen
§ Levenloze entiteiten
o Algemeen belang
o Immateriële waarde
o Voorbeeld: gebouwen beschermen cultuur herdenken en
overdragen
AFDELING 2: de natuurlijke persoon
“Bestaan”:
1. Wie
, 2. Vanaf wanneer
3. Tot wanneer
1 DE MENS
Als mens (cf. ‘monstres’; cyborgs)?
Elke entiteit
die uit een mens is geboren
op basis van menselijke gameten
2 VANAF DE GEBOORTE
A) Uitgangspunt: Levende (en levensvatbare) geboorte
§ Situering
o De natuurlijke persoon verkrijgt pas rechtspersoonlijkheid op de
dag en het uur van de levende (en levensvatbare) geboorte
(onrechtsreeks afleiden uit wetsbepalingen)
§ Begrip (art. 42 oud BW)
o Geboorte geen rechtsbegrip (gewone woord “bevalling” is van
toepassing)
o = Levend (en levensvatbaar) uit baarmoeder gekomen
vaststelling door arts/vroedvrouw
o Levend = enig teken van leven: hij heeft in-en uitgeademd
o Levensvatbaar
na 180 dagen/6 maanden
GEEN algemene vereiste (enkele uitzonderingen)
Wel vereiste wanneer rechter vindt dat het niet-evenredig zou
zijn dat rechtgevolgen intreden na een niet-levensvatbare
geboorte
§ Akte van geboorte (art. 44 oud BW)
o Levende geboorte wordt vastgesteld in medisch attest
o Opgesteld door arts/vroedvrouw
Eerste werkdag erna ter kennis brengen aan ambtenaar
vd burgerlijke stand van de gegboorteplaats (art. 43 oud
BW)
o Ouders moeten bij dezelfde ambtenaar aangifte doen
Binnen de 15 dagen na de bevalling
o Ambtenaar stelt akte van geboorte op
Vereisten (art. 44 oud BW)
§ Akte van geboorte en van overlijden
o Wanneer het kind overlijdt na de vaststelling maar voor de
aangifte van de levende geboorte
o Kind verwerft rechtspersoonlijkheid
B) Doodgeboorte
§ = Levenloze geboorte van een kind
§ Evolutie:
, o Vanuit juridisch oogpunt: lange tijd onbelangrijk
o Vanuit menselijk oogpunt: veel weerstand
o Sinds 1999: aandacht voor rouwverwerking met de volgende
oplossingen
Begrafenis of crematie
Geen minimumzwangerschapsduur vereist
Alle kinderen die levensvatbaarheidsgrens nog niet
hebben bereikt mogelijk op verzoek van ouders
Verplicht wanneer wettelijke levensvatbaarheidsgrens
is bereikt
Akte van een levenloos kind
voor rouwverwerking
Ambtenaar moet dit opstellen (art. 58-59 oud BW)
Zwangerschapsduur > 180 dagen: aangifte
doodgeboorte verplicht + ambtenaar moet akte
opstellen
Zwangerschapsduur > 140 dagen: akte slechts op
verzoek van ouders
Zwangerschapsduur < 140 dagen: juridisch niet
relevant, geen akte
Vermeldingen: verplichte / voornamen / naam
Geen rechtspersoonlijkheid
* anders zou er een familierechtelijke band gevestigd
worden
C) Nog geen geboorte
§ Infans-conceptusregel: retroactieve toekenning van
rechtspersoonlijkheid aan het verwekte kind
o verwekt kind wordt als reeds geboren (als natuurlijke persoon)
beschouwd als dit in zijn belang is
o Fictieregel
Het kind is nog niet geboren, maar voor de toepassing vn
rechtsregels doen we alsof dat wel zo is
Geldt slechts als bewarende maatregel, onder de
opschortende voorwaarde dat;
het kind nadien levend en levensvatbaar wordt geboren
Pas op dat ogenblik krijgt de fictie volle uitwerking, met
terugwerkende kracht tot aan het (wettelijk vermoeden)
tijdstip vn verwekking
Kind niet levend en levensvatbaar geboren?
Geen enkel rechtsgevolg + het kind wordt beschouwd
nooit bestaan te hebben
Personen- en familierecht
Algemeen personenrecht: regels die van toepassing zijn op personen
zonder dat er hier een onderscheid in wordt gemaakt
PERSONENRECHT
Hoofdstuk 2: personen
AFDELING 1: Waarover gaat het?
Wettelijke aanknopingspunten
§ De wet definieert het rechtsbegrip personen niet
onrechtstreekse aanwijzigingen die inhoud ervan bepalen
3 categorieën:
1. Personen – natuurlijke en rechtspersonen
2. Voorwerpen art. 3.38 BW
3. Dieren
alles zit maar in 1 categorie
niets kan tot 2 categorieën behoren
van elkaar te onderscheiden – strikte verdeling
Persoon
§ Gaius introduceerde het woord persona
o Etymologische Lantijnse betekenis
o = “toneelmasker” / rol op een toneel
o Bundel van rechten en verplichtingen sterke verschillen
Antropocentrisch recht
§ Gemaakt door en voor mensen
§ 2 soorten entiteiten:
o Natuurlijke personen
Mensen zelf
o Rechtspersonen
door en met mensen gecreëerd
= de juridische persoon
Mogelijkheid rechten en plichten dragen
§ deze antropocentrische benadering in het recht volstaat niet meer
Natuurlijke persoon
, § = personen achter wier juridisch masker een menselijke persoon
‘van vlees en bloed’ schuilgaat
§ Bestaat uit 2 facetten:
o Mens van vlees en bloed met de persoonlijkheid die daarachter
zit
o Juridische persoon: de manier waarop de persoon in ons recht
verschijnt
Rechtspersoon
§ = elke andere identiteit dan de natuurlijke persoon van wie het recht
een deelnemer aan de rechtsgemeenschap maakt
§ Publieke- en privaatrechtelijke entiteiten krijgen
rechtspersoonlijkheid
o Vb. OH, vennootschappen, stichtingen, …
o door en met natuurlijke personen gecreëerd
§ Dieren of voorwerpen kunnen ook rechtspersoonlijkheid
toegekend krijgen
o niet door of met natuurlijke persoon gecreëerd
FOCUS 2. Over personen, voorwerpen en dieren
deze 3 beïnvloeden elkaar
§ Basisonderscheid categorieën
§ Dieren
o Moeten rechten hebben
Bescherming van en zorg voor dieren als wezens met gevoel
(artikel 3.38-3.39 BW)
MAAR weinig praktisch nut
Eerder symbolisch
o Eigen belang! NIET algemeen belang
o Voorbeeld: verblijfsregeling voor hond invoeren (net zoals
kinderen week om week)
§ Andere dragers van leven
o Objectiefrechtelijke bescherming
o Zoals lucht, water, aarde
o zo ontstaan rechtspraken over rechten van natuurlijke
fenomenen
§ Levenloze entiteiten
o Algemeen belang
o Immateriële waarde
o Voorbeeld: gebouwen beschermen cultuur herdenken en
overdragen
AFDELING 2: de natuurlijke persoon
“Bestaan”:
1. Wie
, 2. Vanaf wanneer
3. Tot wanneer
1 DE MENS
Als mens (cf. ‘monstres’; cyborgs)?
Elke entiteit
die uit een mens is geboren
op basis van menselijke gameten
2 VANAF DE GEBOORTE
A) Uitgangspunt: Levende (en levensvatbare) geboorte
§ Situering
o De natuurlijke persoon verkrijgt pas rechtspersoonlijkheid op de
dag en het uur van de levende (en levensvatbare) geboorte
(onrechtsreeks afleiden uit wetsbepalingen)
§ Begrip (art. 42 oud BW)
o Geboorte geen rechtsbegrip (gewone woord “bevalling” is van
toepassing)
o = Levend (en levensvatbaar) uit baarmoeder gekomen
vaststelling door arts/vroedvrouw
o Levend = enig teken van leven: hij heeft in-en uitgeademd
o Levensvatbaar
na 180 dagen/6 maanden
GEEN algemene vereiste (enkele uitzonderingen)
Wel vereiste wanneer rechter vindt dat het niet-evenredig zou
zijn dat rechtgevolgen intreden na een niet-levensvatbare
geboorte
§ Akte van geboorte (art. 44 oud BW)
o Levende geboorte wordt vastgesteld in medisch attest
o Opgesteld door arts/vroedvrouw
Eerste werkdag erna ter kennis brengen aan ambtenaar
vd burgerlijke stand van de gegboorteplaats (art. 43 oud
BW)
o Ouders moeten bij dezelfde ambtenaar aangifte doen
Binnen de 15 dagen na de bevalling
o Ambtenaar stelt akte van geboorte op
Vereisten (art. 44 oud BW)
§ Akte van geboorte en van overlijden
o Wanneer het kind overlijdt na de vaststelling maar voor de
aangifte van de levende geboorte
o Kind verwerft rechtspersoonlijkheid
B) Doodgeboorte
§ = Levenloze geboorte van een kind
§ Evolutie:
, o Vanuit juridisch oogpunt: lange tijd onbelangrijk
o Vanuit menselijk oogpunt: veel weerstand
o Sinds 1999: aandacht voor rouwverwerking met de volgende
oplossingen
Begrafenis of crematie
Geen minimumzwangerschapsduur vereist
Alle kinderen die levensvatbaarheidsgrens nog niet
hebben bereikt mogelijk op verzoek van ouders
Verplicht wanneer wettelijke levensvatbaarheidsgrens
is bereikt
Akte van een levenloos kind
voor rouwverwerking
Ambtenaar moet dit opstellen (art. 58-59 oud BW)
Zwangerschapsduur > 180 dagen: aangifte
doodgeboorte verplicht + ambtenaar moet akte
opstellen
Zwangerschapsduur > 140 dagen: akte slechts op
verzoek van ouders
Zwangerschapsduur < 140 dagen: juridisch niet
relevant, geen akte
Vermeldingen: verplichte / voornamen / naam
Geen rechtspersoonlijkheid
* anders zou er een familierechtelijke band gevestigd
worden
C) Nog geen geboorte
§ Infans-conceptusregel: retroactieve toekenning van
rechtspersoonlijkheid aan het verwekte kind
o verwekt kind wordt als reeds geboren (als natuurlijke persoon)
beschouwd als dit in zijn belang is
o Fictieregel
Het kind is nog niet geboren, maar voor de toepassing vn
rechtsregels doen we alsof dat wel zo is
Geldt slechts als bewarende maatregel, onder de
opschortende voorwaarde dat;
het kind nadien levend en levensvatbaar wordt geboren
Pas op dat ogenblik krijgt de fictie volle uitwerking, met
terugwerkende kracht tot aan het (wettelijk vermoeden)
tijdstip vn verwekking
Kind niet levend en levensvatbaar geboren?
Geen enkel rechtsgevolg + het kind wordt beschouwd
nooit bestaan te hebben
