Signaaltransductie
maandag 23 maart 2026 15:07
Mechanisch of functionele verbindingen tussen cellen om weefsels te vormen
→ Nu functionele verbindingen:
Chemische signalen en celreceptoren
→ Delen, bewegen, differentiëren of celdood
→ Cel vangt verschillende signalen op: chemische oplosbare moleculen, fysische interacties,…
NOOIT een geïsoleerd signaal, maar een integratie van verschillende signalen
+ de combinatie van signalen = verschillende uitkomst
(meerdere signalen) = extracellulaire
= vertalen van het signaal in een respons in het cytoplasma
= transductie van een signaal
Gepreprogrammeerde responsen (celdood,…)
In cytoskelet Effectoren:
• Enzymatische reacties
• Cytoskeletaire eiwitten (vorm spoelfiguur,…)
• Effectoreiwitten (=transcriptiefactoren: activeren of
onderdrukken van programma's)
Receptie gebeurt door receptoren op het plasmamembraan
+ slechts heel af en toe intracellulaire receptoren: sterolderivaten (hydrofobe, kleine moleculen)
Receptor-ligand interactie opgedeeld obv actieradius
Juxtracriene Direct cel-cel contact (membraangebonden signaalmoleculen)
signaaltransductie Vb. immuuncelinteracties en bij vorming weefsellagen
Endocriene = uitsturen van signalen via de bloedbaan om zo doelwitorgaan te bereiken
signaaltransductie → Organen die instaan voor productie signaalmoleculen
vb. nier, bijnier en pancreas
→ Lange afstands-signaalmoleculen: hormonen
Paracriene = secretie van signaal binnen lokale weefselcontext
signaaltransductie → GEEN cel-cel contact, maar reikwijdte: enkele µm tot cm
→ Vaak cytokines (groeisignalen) of chemokines
Soms door de cel gesecreteerd die zelf gevoelig is aan dat signaal
Autocriene signaaltransductie: cellen reageren pas indien voldoende
van signaal aanwezig is (concentratie = belangrijk!)
Synaptische communicatie: in de synapsen zitten vesikels + zekere afstand tussen de synapsen
→ 20 tot 40µm: paracrien, want doelorgaan dichtbij
→ In synaps wel cel-cel verbindingen of juncties: juxtacrien
→ Zenuwcel heeft zeer lange uitloper: endocrien (dan niet via bloedbaan)
DUS uitkomst: eerder paracrien met neurotransmitters
Vb. botox: vesikels uitsturen tegengehouden
Bij endocrien: doelwitorganen bepalen de reactie, secretie van hormonen kan door elke cel
Biomoleculen Pagina 1
, Bij endocrien: doelwitorganen bepalen de reactie, secretie van hormonen kan door elke cel
Specifiteit bepaald door doelwitcellen en door de receptor
= sleutel-slot-verhouding van cellen die moeten reageren
Affiniteit: receptoren voldoen aan een saturatie-kinetiek
→ bij massale concentratie van ligand (x-as): receptoren gaan bezet geraken
Hoe weinig ligand nodig om 50% van
receptoren te bevatten?
→ Hoe minder nodig
→ Hoe hoger affiniteit van receptor,
want hoe gevoeliger receptor
→ Bepaald door affiniteitsconstante Kd
→ Geeft de hoeveelheid ligand nodig
om 50% van receptoren te bezetten
<=> bij membraantransport: concentratieverschil over membraan dat je nodig hebt om aan 50% de
maximale snelheid te werken
Blauw: receptor met hogere affiniteit, want kleinere Kd
<=> rood: lage affiniteit
Cel kan zich aanpassen aan de stimulatie (gevoeligheid), want bij een constante trigger van het
ligand: gevoeligheid daalt
→ Aangepast door aantal receptoren verminderen (hierdoor mindere gevoeligheid)
= receptor sequestratie
→ Densiteit van de receptoren aanpassen door gereguleerde endocytose (internalisatie) of
degradatie van receptoren (aftakking naar lysosoom)
OF de reactie intracellulair aanpassen (niets aan receptoren veranderen)= desensitisatie
DUS affiniteit van de receptor aanpassen:
○ Inactivatie receptor: blokkeren van intracellulaire domein van receptor door eiwit, ptm,…
= signaal niet doorgeven
○ Inactivatie van de volgende stap in transductie: binding met eiwit dat pathway inactiveert
= Inhibitorisch eiwit gaat de pathway inhiberen
Receptorbinding initieert cascade van molecular switches
Transductie is gebaseerd op 2 principes:
1) Moleculair switches
→ Fosforylatie-switch: zeer snelle post translationele modificatie om eiwit in- of actief te
maken door fosfaatgroep
→ Fosfaatgroep van ATP
→ Eiwit kan geactiveerd worden door fosfaatgroep, maar sommigen ook geïnactiveerd
Fosforylatie door een kinase + fosfatase verwijdert fosfaatgroep
→ GTPase-schakelaar
→ GTP omzetten naar GDP + P door hydrolyse: kent een zwakke activiteit
→ Geholpen door GAP (versnelt hydrolyse GTP naar GDP, GTPase wordt inactief) en GEF
(opladen GTPase met een GTP)
GEEN omzetting van GdP naar GTP, maar GDP wordt verwijderd en GTP teruggeplaatst!
Biomoleculen Pagina 2
maandag 23 maart 2026 15:07
Mechanisch of functionele verbindingen tussen cellen om weefsels te vormen
→ Nu functionele verbindingen:
Chemische signalen en celreceptoren
→ Delen, bewegen, differentiëren of celdood
→ Cel vangt verschillende signalen op: chemische oplosbare moleculen, fysische interacties,…
NOOIT een geïsoleerd signaal, maar een integratie van verschillende signalen
+ de combinatie van signalen = verschillende uitkomst
(meerdere signalen) = extracellulaire
= vertalen van het signaal in een respons in het cytoplasma
= transductie van een signaal
Gepreprogrammeerde responsen (celdood,…)
In cytoskelet Effectoren:
• Enzymatische reacties
• Cytoskeletaire eiwitten (vorm spoelfiguur,…)
• Effectoreiwitten (=transcriptiefactoren: activeren of
onderdrukken van programma's)
Receptie gebeurt door receptoren op het plasmamembraan
+ slechts heel af en toe intracellulaire receptoren: sterolderivaten (hydrofobe, kleine moleculen)
Receptor-ligand interactie opgedeeld obv actieradius
Juxtracriene Direct cel-cel contact (membraangebonden signaalmoleculen)
signaaltransductie Vb. immuuncelinteracties en bij vorming weefsellagen
Endocriene = uitsturen van signalen via de bloedbaan om zo doelwitorgaan te bereiken
signaaltransductie → Organen die instaan voor productie signaalmoleculen
vb. nier, bijnier en pancreas
→ Lange afstands-signaalmoleculen: hormonen
Paracriene = secretie van signaal binnen lokale weefselcontext
signaaltransductie → GEEN cel-cel contact, maar reikwijdte: enkele µm tot cm
→ Vaak cytokines (groeisignalen) of chemokines
Soms door de cel gesecreteerd die zelf gevoelig is aan dat signaal
Autocriene signaaltransductie: cellen reageren pas indien voldoende
van signaal aanwezig is (concentratie = belangrijk!)
Synaptische communicatie: in de synapsen zitten vesikels + zekere afstand tussen de synapsen
→ 20 tot 40µm: paracrien, want doelorgaan dichtbij
→ In synaps wel cel-cel verbindingen of juncties: juxtacrien
→ Zenuwcel heeft zeer lange uitloper: endocrien (dan niet via bloedbaan)
DUS uitkomst: eerder paracrien met neurotransmitters
Vb. botox: vesikels uitsturen tegengehouden
Bij endocrien: doelwitorganen bepalen de reactie, secretie van hormonen kan door elke cel
Biomoleculen Pagina 1
, Bij endocrien: doelwitorganen bepalen de reactie, secretie van hormonen kan door elke cel
Specifiteit bepaald door doelwitcellen en door de receptor
= sleutel-slot-verhouding van cellen die moeten reageren
Affiniteit: receptoren voldoen aan een saturatie-kinetiek
→ bij massale concentratie van ligand (x-as): receptoren gaan bezet geraken
Hoe weinig ligand nodig om 50% van
receptoren te bevatten?
→ Hoe minder nodig
→ Hoe hoger affiniteit van receptor,
want hoe gevoeliger receptor
→ Bepaald door affiniteitsconstante Kd
→ Geeft de hoeveelheid ligand nodig
om 50% van receptoren te bezetten
<=> bij membraantransport: concentratieverschil over membraan dat je nodig hebt om aan 50% de
maximale snelheid te werken
Blauw: receptor met hogere affiniteit, want kleinere Kd
<=> rood: lage affiniteit
Cel kan zich aanpassen aan de stimulatie (gevoeligheid), want bij een constante trigger van het
ligand: gevoeligheid daalt
→ Aangepast door aantal receptoren verminderen (hierdoor mindere gevoeligheid)
= receptor sequestratie
→ Densiteit van de receptoren aanpassen door gereguleerde endocytose (internalisatie) of
degradatie van receptoren (aftakking naar lysosoom)
OF de reactie intracellulair aanpassen (niets aan receptoren veranderen)= desensitisatie
DUS affiniteit van de receptor aanpassen:
○ Inactivatie receptor: blokkeren van intracellulaire domein van receptor door eiwit, ptm,…
= signaal niet doorgeven
○ Inactivatie van de volgende stap in transductie: binding met eiwit dat pathway inactiveert
= Inhibitorisch eiwit gaat de pathway inhiberen
Receptorbinding initieert cascade van molecular switches
Transductie is gebaseerd op 2 principes:
1) Moleculair switches
→ Fosforylatie-switch: zeer snelle post translationele modificatie om eiwit in- of actief te
maken door fosfaatgroep
→ Fosfaatgroep van ATP
→ Eiwit kan geactiveerd worden door fosfaatgroep, maar sommigen ook geïnactiveerd
Fosforylatie door een kinase + fosfatase verwijdert fosfaatgroep
→ GTPase-schakelaar
→ GTP omzetten naar GDP + P door hydrolyse: kent een zwakke activiteit
→ Geholpen door GAP (versnelt hydrolyse GTP naar GDP, GTPase wordt inactief) en GEF
(opladen GTPase met een GTP)
GEEN omzetting van GdP naar GTP, maar GDP wordt verwijderd en GTP teruggeplaatst!
Biomoleculen Pagina 2
