Inhoudstafel
Het EU-integratieproces en de nieuwe rechtsorde...................................................................2
De Europese Unie: eerste kennismaken..............................................................................................2
Europese integratie: uitbreiding en verdieping...................................................................................3
Uitbreiding..............................................................................................................................................................3
Verdieping..............................................................................................................................................................5
De autonome rechtsorde....................................................................................................................6
Van Gend en Loos (p.51-54)...................................................................................................................................6
De nieuwe, autonome rechtsorde.........................................................................................................................6
Rechtstreekse werking van het Unierecht.............................................................................................................6
Voorrang en instellingen.........................................................................................................7
Voorrang van EU-recht.......................................................................................................................7
Instellingen.........................................................................................................................................7
Europees parlement = art.14 VEU..........................................................................................................................7
Bronnen en besluitvorming....................................................................................................11
Bronnen............................................................................................................................................11
Hiërarchie der normen.........................................................................................................................................11
Primair recht.........................................................................................................................................................11
Secundair recht....................................................................................................................................................12
Besluitvorming.................................................................................................................................14
Beginsel van bevoegdheidsverdeling...................................................................................................................14
Subsidiariteitsbeginsel.........................................................................................................................................15
Evenredigheidsbeginsel........................................................................................................................................16
Interne stem- en wetgevingsprocedures.............................................................................................................16
Rechtsbescherming...............................................................................................................19
Het systeem van rechtsbescherming in de EU...................................................................................19
Noodzaak van rechtsbescherming.......................................................................................................................19
Taakverdeling.......................................................................................................................................................19
Hof van Justitie van de Europese Unie.................................................................................................................20
Rechtstreekse beroepen...................................................................................................................20
Overzicht van rechtstreekse beroepen................................................................................................................21
Art.263 VWEU: beroep tot nietigverklaring.........................................................................................................21
Art.258-260 VWEU: beroep wegens niet-nakoming............................................................................................24
Schadevergoeding voor schending van Unierecht.............................................................................26
Rechtstreeks beroep............................................................................................................................................26
Onrechtstreekse beroepen: de prejudiciële vraag............................................................................27
, Onderwerpen.......................................................................................................................................................27
De prejudiciële vraag............................................................................................................................................28
Rechtstreekse werking van het Unierecht (vervolg)..........................................................................29
Wanneer heeft het Unierecht rechtstreekse werking?.......................................................................................29
Interne markt........................................................................................................................32
De interne markt: eerste kennismaking............................................................................................32
Van gemeenschappelijke naar interne markt......................................................................................................32
Integratiemechanisme.........................................................................................................................................33
Belemmeringen....................................................................................................................................................33
Vrij verkeer van goederen................................................................................................................33
Vrij verkeer van goederen: financiële belemmering.........................................................................34
Types financiële belemmeringen.........................................................................................................................34
Toepassingsgebied en ‘rechtvaardiging’..............................................................................................................34
Vrij verkeer van goederen: niet- financiële belemmering.................................................................35
Types niet-financiële belemmering......................................................................................................................35
Toepassingsgebied en ‘rechtvaardiging’..............................................................................................................35
Rechtvaardigingsgronden....................................................................................................................................36
Bruikbaarheid rechtvaardigingsgronden..............................................................................................................37
vrij verkeer van diensten..................................................................................................................37
In een notendop...................................................................................................................................................37
Harmonisatie........................................................................................................................................................37
vrij verkeer van kapitaal...................................................................................................................38
In een notendop...................................................................................................................................................38
Vrij verkeer van personen en burgerschap.......................................................................................38
Verdragsbepalingen.............................................................................................................................................38
Voorbeeld: arrest-bosman...................................................................................................................................38
Link met burgerschap...........................................................................................................................................39
Ontwikkeling in arrest- commissie t. Malta.........................................................................................................40
Rechten uit Unieburgerschap..............................................................................................................................40
De Europese Burgerschapsrichtlijn: Richtlijn 2004/38*.......................................................................................41
Relevante artikelen..............................................................................................................................................41
HET EU-INTEGRATIEPROCES EN DE NIEUWE RECHTSORDE
DE EUROPESE UNIE: EERSTE KENNISMAKEN
D E E UROPESE UNIE :
- 27 lidstaten
- 24 officiële talen
, - Noorwegen: lid van Europese eco ruimte = veel regels over van EU- interne
markt
EUROPESE INTEGRATIE: UITBREIDING EN VERDIEPING
UITBREIDING
“Uitbreiding” = het toelaten van nieuwe lidstaten
Afgelopen decennia: 6 lidstaten 27 lidstaten
• Eerste 6: België, Nederland, Luxemburg, Frankrijk, Italië, Bondsrepubliek
Duitsland
• Grootste uitbreiding in 2004: Cyprus, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen,
Malta, Polen, Slovenië, Slowakije, Tsjechië
• Nog 9 staten officieel kandidaat
P ROCEDURE ?
Ligt vast in verdragen, maar…
Ruwweg drie stappen:
1. Kandidaatstelling
2. Onderhandelingen
3. Daadwerkelijke toetreding
L ID WORDEN VAN DE EU?
a) Procedurele (voorwaarde) = art.49 VEU
- Verzoek van lidstaat naar de raad
- Goedkeuring van EU- parlement
- Raadpleging van commissie
, - Raad spreekt zich uit met eenparigheid van de stemmen
- Verdragsluitting (m.a.w. akkoord tussen lidstaten), indien voorgaande
stappen voltooid zijn
b) Materiële (voorwaarde)
- Voldoet het land aan waarde opgesomd in art.2 VEU?
- Kopenhagen- criteria:
Stabiele instellingen die de democratie, de rechtsstaat, de
mensenrechten en het respect voor en de bescherming van
minderheden garanderen
Beschikken over een goed functionerende markeconomie +
vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten
binnen de Unie het hoofd te bieden
In staat zijn om de verplichtingen van het lidmaatschap op
zich te nemen
(= doelstellingen van pol, eco en monetaire unie
onderschrijven)
- Moet een Europese staat zijn
H OE KAN EEN LAND BANDEN AANHALEN MET DE EU, ALS LIDMAATSCHAP
( VOORLOPIG ) ONMOGELIJK IS ?
I NKRIMPING ALS MOGELIJKHEID
Procedure in art.50 VEU bv. Brexit
1. Een lidstaat kan overeenkomstig zijn grondwettelijke bepalingen besluiten zich uit
de Unie terug te trekken.
2. De lidstaat die besluit zich terug te trekken, geeft kennis van zijn voornemen aan de
Europese Raad. In het licht van de richtsnoeren van de Europese Raad sluit de Unie na
onderhandelingen met deze staat een akkoord over de voorwaarden voor zijn
terugtrekking, waarbij rekening wordt gehouden met het kader van de toekomstige
betrekkingen van die staat met de Unie. Over dat akkoord wordt onderhandeld
overeenkomstig artikel 218, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie. Het akkoord wordt namens de Unie gesloten door de Raad, die met
gekwalificeerde meerderheid van stemmen besluit, na goedkeuring door het Europees
Parlement.
3. De Verdragen zijn niet meer van toepassing op de betrokken staat met ingang van
de datum van inwerkingtreding van het terugtrekkingsakkoord of, bij gebreke daarvan,
na verloop van twee jaar na de in lid 2 bedoelde kennisgeving, tenzij de Europese
Raad met instemming van de betrokken lidstaat met eenparigheid van stemmen tot
verlenging van deze termijn besluit.
Het EU-integratieproces en de nieuwe rechtsorde...................................................................2
De Europese Unie: eerste kennismaken..............................................................................................2
Europese integratie: uitbreiding en verdieping...................................................................................3
Uitbreiding..............................................................................................................................................................3
Verdieping..............................................................................................................................................................5
De autonome rechtsorde....................................................................................................................6
Van Gend en Loos (p.51-54)...................................................................................................................................6
De nieuwe, autonome rechtsorde.........................................................................................................................6
Rechtstreekse werking van het Unierecht.............................................................................................................6
Voorrang en instellingen.........................................................................................................7
Voorrang van EU-recht.......................................................................................................................7
Instellingen.........................................................................................................................................7
Europees parlement = art.14 VEU..........................................................................................................................7
Bronnen en besluitvorming....................................................................................................11
Bronnen............................................................................................................................................11
Hiërarchie der normen.........................................................................................................................................11
Primair recht.........................................................................................................................................................11
Secundair recht....................................................................................................................................................12
Besluitvorming.................................................................................................................................14
Beginsel van bevoegdheidsverdeling...................................................................................................................14
Subsidiariteitsbeginsel.........................................................................................................................................15
Evenredigheidsbeginsel........................................................................................................................................16
Interne stem- en wetgevingsprocedures.............................................................................................................16
Rechtsbescherming...............................................................................................................19
Het systeem van rechtsbescherming in de EU...................................................................................19
Noodzaak van rechtsbescherming.......................................................................................................................19
Taakverdeling.......................................................................................................................................................19
Hof van Justitie van de Europese Unie.................................................................................................................20
Rechtstreekse beroepen...................................................................................................................20
Overzicht van rechtstreekse beroepen................................................................................................................21
Art.263 VWEU: beroep tot nietigverklaring.........................................................................................................21
Art.258-260 VWEU: beroep wegens niet-nakoming............................................................................................24
Schadevergoeding voor schending van Unierecht.............................................................................26
Rechtstreeks beroep............................................................................................................................................26
Onrechtstreekse beroepen: de prejudiciële vraag............................................................................27
, Onderwerpen.......................................................................................................................................................27
De prejudiciële vraag............................................................................................................................................28
Rechtstreekse werking van het Unierecht (vervolg)..........................................................................29
Wanneer heeft het Unierecht rechtstreekse werking?.......................................................................................29
Interne markt........................................................................................................................32
De interne markt: eerste kennismaking............................................................................................32
Van gemeenschappelijke naar interne markt......................................................................................................32
Integratiemechanisme.........................................................................................................................................33
Belemmeringen....................................................................................................................................................33
Vrij verkeer van goederen................................................................................................................33
Vrij verkeer van goederen: financiële belemmering.........................................................................34
Types financiële belemmeringen.........................................................................................................................34
Toepassingsgebied en ‘rechtvaardiging’..............................................................................................................34
Vrij verkeer van goederen: niet- financiële belemmering.................................................................35
Types niet-financiële belemmering......................................................................................................................35
Toepassingsgebied en ‘rechtvaardiging’..............................................................................................................35
Rechtvaardigingsgronden....................................................................................................................................36
Bruikbaarheid rechtvaardigingsgronden..............................................................................................................37
vrij verkeer van diensten..................................................................................................................37
In een notendop...................................................................................................................................................37
Harmonisatie........................................................................................................................................................37
vrij verkeer van kapitaal...................................................................................................................38
In een notendop...................................................................................................................................................38
Vrij verkeer van personen en burgerschap.......................................................................................38
Verdragsbepalingen.............................................................................................................................................38
Voorbeeld: arrest-bosman...................................................................................................................................38
Link met burgerschap...........................................................................................................................................39
Ontwikkeling in arrest- commissie t. Malta.........................................................................................................40
Rechten uit Unieburgerschap..............................................................................................................................40
De Europese Burgerschapsrichtlijn: Richtlijn 2004/38*.......................................................................................41
Relevante artikelen..............................................................................................................................................41
HET EU-INTEGRATIEPROCES EN DE NIEUWE RECHTSORDE
DE EUROPESE UNIE: EERSTE KENNISMAKEN
D E E UROPESE UNIE :
- 27 lidstaten
- 24 officiële talen
, - Noorwegen: lid van Europese eco ruimte = veel regels over van EU- interne
markt
EUROPESE INTEGRATIE: UITBREIDING EN VERDIEPING
UITBREIDING
“Uitbreiding” = het toelaten van nieuwe lidstaten
Afgelopen decennia: 6 lidstaten 27 lidstaten
• Eerste 6: België, Nederland, Luxemburg, Frankrijk, Italië, Bondsrepubliek
Duitsland
• Grootste uitbreiding in 2004: Cyprus, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen,
Malta, Polen, Slovenië, Slowakije, Tsjechië
• Nog 9 staten officieel kandidaat
P ROCEDURE ?
Ligt vast in verdragen, maar…
Ruwweg drie stappen:
1. Kandidaatstelling
2. Onderhandelingen
3. Daadwerkelijke toetreding
L ID WORDEN VAN DE EU?
a) Procedurele (voorwaarde) = art.49 VEU
- Verzoek van lidstaat naar de raad
- Goedkeuring van EU- parlement
- Raadpleging van commissie
, - Raad spreekt zich uit met eenparigheid van de stemmen
- Verdragsluitting (m.a.w. akkoord tussen lidstaten), indien voorgaande
stappen voltooid zijn
b) Materiële (voorwaarde)
- Voldoet het land aan waarde opgesomd in art.2 VEU?
- Kopenhagen- criteria:
Stabiele instellingen die de democratie, de rechtsstaat, de
mensenrechten en het respect voor en de bescherming van
minderheden garanderen
Beschikken over een goed functionerende markeconomie +
vermogen om de concurrentiedruk en de marktkrachten
binnen de Unie het hoofd te bieden
In staat zijn om de verplichtingen van het lidmaatschap op
zich te nemen
(= doelstellingen van pol, eco en monetaire unie
onderschrijven)
- Moet een Europese staat zijn
H OE KAN EEN LAND BANDEN AANHALEN MET DE EU, ALS LIDMAATSCHAP
( VOORLOPIG ) ONMOGELIJK IS ?
I NKRIMPING ALS MOGELIJKHEID
Procedure in art.50 VEU bv. Brexit
1. Een lidstaat kan overeenkomstig zijn grondwettelijke bepalingen besluiten zich uit
de Unie terug te trekken.
2. De lidstaat die besluit zich terug te trekken, geeft kennis van zijn voornemen aan de
Europese Raad. In het licht van de richtsnoeren van de Europese Raad sluit de Unie na
onderhandelingen met deze staat een akkoord over de voorwaarden voor zijn
terugtrekking, waarbij rekening wordt gehouden met het kader van de toekomstige
betrekkingen van die staat met de Unie. Over dat akkoord wordt onderhandeld
overeenkomstig artikel 218, lid 3, van het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie. Het akkoord wordt namens de Unie gesloten door de Raad, die met
gekwalificeerde meerderheid van stemmen besluit, na goedkeuring door het Europees
Parlement.
3. De Verdragen zijn niet meer van toepassing op de betrokken staat met ingang van
de datum van inwerkingtreding van het terugtrekkingsakkoord of, bij gebreke daarvan,
na verloop van twee jaar na de in lid 2 bedoelde kennisgeving, tenzij de Europese
Raad met instemming van de betrokken lidstaat met eenparigheid van stemmen tot
verlenging van deze termijn besluit.
