H O O F D S T U K I: DE W E N S V A N DE S O E V E R E I N
Rechtspositivisme
Wat?
Theorie van het recht die stelt dat het bestaan en inhoud van het recht afhangen van sociale
feiten, niet van morele waarde
Hoe zien we dit?
Austin: neutrale beschrijving van positieve recht (≠ normatieve beoordeling of waardering)
(Positief) recht en moraal zijn gescheiden
John Austin- bevelstheorie
Bevelen
Boek: “The Province of jurisprudence determined” = bepalen wat onderwerp van rechtsgeleerdheid is
Bevel = een wensuitting
Onderscheiden door blootstelling aan kwaad door een ander
Dus: als de wens niet gevolgd wordt, dan volgt er een kwaad
Definitie: Een wet of regel is een algemeen BEVEL van een superieur, oftewel de soeverein, welk bevel een
verplichting oplegt aan zijn ondergeschikten en is voorzien van (een dreiging van) een sanctie ingeval van
niet-nakoming.
Algemene zin: wetten en regels gesteld door een redelijk wezen om het gedrag van een ander redelijk wezen
te sturen.
- Goddelijke wetten
- Figuurlijke wetten
- Menselijke wetten (= positief recht)
Verdere opsplitsing:
Positief recht
Positieve moraal (≠ pol. Superieur)
,Soeverein
Bevel:
1. Wens van redelijk wezen X ander redelijk wezen Y iets zal doen of nalaten
2. Kwaad wordt aangedaan (Y), als niet wordt voldaan aan de wens
3. Uitdrukking van wens door woorden of andere tekens
Gehoorzamen van wet/bevel = uit angst voor kwaad
Sanctie = kwaad dat Y wordt aangedaan
Soeverein:
- Merendeel van de samenleving heeft de gewoonte te gehoorzamen*
- Zelf niet de gewoonte om iemand te gehoorzamen*
Voldaan? Die samenleving (incl. soeverein) politiek en onafhankelijk
Opmerking: dit is alleen zo als bovenstaande kenmerken* zich met elkaar verenigen
Bevel: wordt gegeven door superieur* X, en is gericht/ legt plicht op voor inferieuren Y
*Superioriteit = macht vermogen om iemand kwaad aan te doen
+ daarmee dwingen tot handeling
Algemeen
Wet = een algemeen bevel <--> bijzondere, incidentele bevelen
Meerdere personen verplicht tot een algemene klasse van doen of nalaten
Wordt pas algemeen gericht aan een algemeen geformuleerde categorie normadressanten
Voorbeeld: Begroting wordt vastgesteld door minister van financiën
Volgens gangbare opvatting: wet is algemeen, want zij heeft betrekking op al diegene die minister van
financiën zullen zijn/ worden.
Volgens Austin: algemeen want betrekking op een algemene klasse van handelingen = jaarlijks
weerkerende taak van het vaststellen van begrotingen.
Problemen met Bevelstheorie
1. Niet al het recht past in vorm van een bevel of sanctie
(bv. Huwelijk)
2. Het hebben of voelen van een juridische verplichting is niet noodzakelijk hetzelfde als het
moeten handelen onder dreiging van een sanctie.
, 3. Het recht is niet altijd te herleiden of te reduceren tot een aanwijsbare soeverein
4. Het uitsluiten van gewoonterecht en internationaal recht, maar ook het natuurrecht doet tekort
aan wat het recht respectievelijk hoort te zijn.
Positivisme en rechtspositivisme
Auguste Comte (1798-1857) = vader van positivisme
Mens is doorheen bestaan door 3 stadia gegaan
1. Theologisch (religieus) stadium
- Werkelijkheid verklaren: verwijzen naar persoonlijke, concrete God(en)
- Interpreteert recht als: gefundeerd door in God
Goddelijke wetten
2. Metafysisch (filosofisch/ abstract) stadium
- Werkelijkheid verklaren: verwijzen naar onpersoonlijke, abstracte begrippen
- Interpreteert recht als: gegrond in absolute/ abstracte beginselen
Natuurrecht
3. Positivistisch (wetenschappelijk) stadium (nu)
- Werkelijkheid verklaren: verwijzen naar observeerbare, relatieve feiten
- Interpreteert recht als: gebaseerd op wil/ macht van feitelijke (= waarneembare) wetgever
Positief recht
Positivisme = filosofische stroming
Beperkt gebied van het weten tot wat zintuigelijk waarneembaar is
Rechtspositivisme = rechtsfilosofische stroming
Beperkt gebied in rechtswetenschap tot wat zintuigelijk waarneembaar is
Stelt zich tegen natuurrecht
Natuurrechttheorie = rechtsfilosofische stroming
Breidt gebied van rechtswetenschap uit tot bovenzinnelijke
+ die natuurrecht als ideaal beschouwd (= universeel recht dat niet door mensen is gemaakt
maar aan de natuur wordt ontleend)
, Rechtspositivisme (<-> natuurrechtheorie):
1. Rechtsgeldigheid is afhankelijk van sociale feiten
Vaststelbare feiten in samenleving*
2. Recht en moraal zijn gescheiden
Wat IS recht = moraal
Wat BEHOORT recht te zijn = strikt gescheiden van dit moraal
Bij Austin:
1. Rechtsgeldigheid:
Bepaald door feitelijke bron van de wet of regel (≠ morele waarden)
2. wat IS recht?
Verwijzen naar sociale feiten (≠ morele waarden)
Dus, wet of regel is rechtsgeldig als deze is bevolen door soeverein en voorzien is van een
dreiging van een sanctie.
Rechtspositivisme
Wat?
Theorie van het recht die stelt dat het bestaan en inhoud van het recht afhangen van sociale
feiten, niet van morele waarde
Hoe zien we dit?
Austin: neutrale beschrijving van positieve recht (≠ normatieve beoordeling of waardering)
(Positief) recht en moraal zijn gescheiden
John Austin- bevelstheorie
Bevelen
Boek: “The Province of jurisprudence determined” = bepalen wat onderwerp van rechtsgeleerdheid is
Bevel = een wensuitting
Onderscheiden door blootstelling aan kwaad door een ander
Dus: als de wens niet gevolgd wordt, dan volgt er een kwaad
Definitie: Een wet of regel is een algemeen BEVEL van een superieur, oftewel de soeverein, welk bevel een
verplichting oplegt aan zijn ondergeschikten en is voorzien van (een dreiging van) een sanctie ingeval van
niet-nakoming.
Algemene zin: wetten en regels gesteld door een redelijk wezen om het gedrag van een ander redelijk wezen
te sturen.
- Goddelijke wetten
- Figuurlijke wetten
- Menselijke wetten (= positief recht)
Verdere opsplitsing:
Positief recht
Positieve moraal (≠ pol. Superieur)
,Soeverein
Bevel:
1. Wens van redelijk wezen X ander redelijk wezen Y iets zal doen of nalaten
2. Kwaad wordt aangedaan (Y), als niet wordt voldaan aan de wens
3. Uitdrukking van wens door woorden of andere tekens
Gehoorzamen van wet/bevel = uit angst voor kwaad
Sanctie = kwaad dat Y wordt aangedaan
Soeverein:
- Merendeel van de samenleving heeft de gewoonte te gehoorzamen*
- Zelf niet de gewoonte om iemand te gehoorzamen*
Voldaan? Die samenleving (incl. soeverein) politiek en onafhankelijk
Opmerking: dit is alleen zo als bovenstaande kenmerken* zich met elkaar verenigen
Bevel: wordt gegeven door superieur* X, en is gericht/ legt plicht op voor inferieuren Y
*Superioriteit = macht vermogen om iemand kwaad aan te doen
+ daarmee dwingen tot handeling
Algemeen
Wet = een algemeen bevel <--> bijzondere, incidentele bevelen
Meerdere personen verplicht tot een algemene klasse van doen of nalaten
Wordt pas algemeen gericht aan een algemeen geformuleerde categorie normadressanten
Voorbeeld: Begroting wordt vastgesteld door minister van financiën
Volgens gangbare opvatting: wet is algemeen, want zij heeft betrekking op al diegene die minister van
financiën zullen zijn/ worden.
Volgens Austin: algemeen want betrekking op een algemene klasse van handelingen = jaarlijks
weerkerende taak van het vaststellen van begrotingen.
Problemen met Bevelstheorie
1. Niet al het recht past in vorm van een bevel of sanctie
(bv. Huwelijk)
2. Het hebben of voelen van een juridische verplichting is niet noodzakelijk hetzelfde als het
moeten handelen onder dreiging van een sanctie.
, 3. Het recht is niet altijd te herleiden of te reduceren tot een aanwijsbare soeverein
4. Het uitsluiten van gewoonterecht en internationaal recht, maar ook het natuurrecht doet tekort
aan wat het recht respectievelijk hoort te zijn.
Positivisme en rechtspositivisme
Auguste Comte (1798-1857) = vader van positivisme
Mens is doorheen bestaan door 3 stadia gegaan
1. Theologisch (religieus) stadium
- Werkelijkheid verklaren: verwijzen naar persoonlijke, concrete God(en)
- Interpreteert recht als: gefundeerd door in God
Goddelijke wetten
2. Metafysisch (filosofisch/ abstract) stadium
- Werkelijkheid verklaren: verwijzen naar onpersoonlijke, abstracte begrippen
- Interpreteert recht als: gegrond in absolute/ abstracte beginselen
Natuurrecht
3. Positivistisch (wetenschappelijk) stadium (nu)
- Werkelijkheid verklaren: verwijzen naar observeerbare, relatieve feiten
- Interpreteert recht als: gebaseerd op wil/ macht van feitelijke (= waarneembare) wetgever
Positief recht
Positivisme = filosofische stroming
Beperkt gebied van het weten tot wat zintuigelijk waarneembaar is
Rechtspositivisme = rechtsfilosofische stroming
Beperkt gebied in rechtswetenschap tot wat zintuigelijk waarneembaar is
Stelt zich tegen natuurrecht
Natuurrechttheorie = rechtsfilosofische stroming
Breidt gebied van rechtswetenschap uit tot bovenzinnelijke
+ die natuurrecht als ideaal beschouwd (= universeel recht dat niet door mensen is gemaakt
maar aan de natuur wordt ontleend)
, Rechtspositivisme (<-> natuurrechtheorie):
1. Rechtsgeldigheid is afhankelijk van sociale feiten
Vaststelbare feiten in samenleving*
2. Recht en moraal zijn gescheiden
Wat IS recht = moraal
Wat BEHOORT recht te zijn = strikt gescheiden van dit moraal
Bij Austin:
1. Rechtsgeldigheid:
Bepaald door feitelijke bron van de wet of regel (≠ morele waarden)
2. wat IS recht?
Verwijzen naar sociale feiten (≠ morele waarden)
Dus, wet of regel is rechtsgeldig als deze is bevolen door soeverein en voorzien is van een
dreiging van een sanctie.
