Psychopathologie en psychiatrie
LES 1: Diagnostiek en classificatie, stresskwetsbaarheidmodel
Wat is psychopathologie? Wat is ‘afwijkend’ gedrag?
Gek zijn = iemand die onvoorspelbaar is, gevaarlijk, afwijkend van de norm of irrationeel
Hedendaagse kijk op psychiatrische beelden nog sterk beïnvloedt door vroeger
Hoe werd er gekeken naar psychopathologie vroeger en hoe werd daar mee omgegaan?
Oude grieken spraken van ‘geesteszieken’ voor mensen met afwijkend gedrag
→ ‘medische verklaring’
= mensen die anders zijn, daarbij moet er iets biologisch anders zijn
= bepaald onevenwicht in de lichaamssappen die in het lichaam voorkomen
(~ speeksel, huid, …)
Humorestheorie (Hippocrates 460-370 v Chr, Galenus, 131-216)
- Flegmatisch (slijm) = rustig, kalm
- Sanguin (bloed) = vurig, energiek
- Melanchool = zwartgallig
- Cholerisch (gele gal) = driftig
,Madness
= breed begrip voor ‘anders zijn’, gek worden, …
Humorestheorie ook nog verder uitgebreid door de idee dat er giftige stoffen zouden zijn in het lichaam of
mensen die bezeten zouden zijn
- Gedrag(sverandering), niet meer zichzelf zijn, beïnvloed worden van buitenaf
o Giftige stoffen (Paracelsus 1493-1541)
o ‘bezeten’ – demonologie
‘madness’ wordt ‘illness’ (breed beschrijvend begrip → enger ziektebegrip)
Aantal zaken die daarin meespelen:
Thomas Sydenham, UK (1624-1689)
Vader moderne medische nosologie, classificatie-leer
(= manier om ziekten te classificeren, je wilt ze begrijpen, in categorieën omvormen)
Ziekte dat naar hem vernoemd werd:
= bv bepaalde bewegingsonrust dat anuw samenhangt met een neurologische afwijking)
Concept afzonderlijke ziekten met eigen symptomen, verloop, prognose, …
Chorea van Sydenham
Medisch model
= ziektebegrip verder sterk beïnvloed door 2 belangrijke ontdekkingen
1. Verband tussen klinisch beeld en postmortem afwijkingen
2. Ontdekking van micro-organismen als ziekte-verwerkkers (1850)
1. Verband tussen klinisch beeld en postmortem afwijkingen
Postmortem onderzoek → lichamen onderzoeken
➔ duidelijk verband met klinisch beeld (levend) en postmortum afwijking (dood)
Vb: bloeding in de linker hersenhelft → vaak: aan contralaterale kant verlamd
DAARDOOR zien ze dat de persoon in kwestie gestorven is aan een hersenbloeding
WANT postmortum: rechterhelft verlamd
, 2. Ontdekking van micro-organismen als ziekte-verwerkkers (1850)
Somatogene hypothese
Syfilis = gevreesde ziekte in 19e eeuw (zeer ernstige ziekte met stadia)
- SOA
o Ulcus genitaalstreek (zweren in genitaalstreek)
o Koorts, spierpijn (algemene klachten)
o Aantasting CZS (gebrekkige coördinatie, apathie, dementie) = psychische symptomen
- Spirocheet (type bacterie) T. pallidum
= bacterie gevonden die aan de basis lag van deze ziekte
- Psychiatrische ziekte – biologische oorzaak
Van opsluiting naar behandeling
Tot midden 19e eeuw: mensen met psychiatrische symptomen weghouden van maatschappelijk leven
= opsluiten ipv behandelen
Philippe Pinel (1798)
= eerste die de houding aannam van ‘ik ga met vrouwen met psychiatrische aandoeningen in gesprek’
→ observeren, aantekeningen maken, begrijpen, …
Hij was de eerste met een classificatiesysteem
Na jaren werk: eerste systeem
= 5 groepen psychiatrische aandoeningen (waarvan paar zelfs terugkomen tot op de dag van vandaag)
- Vb: manie met psychose en manie zonder psychose
= onderscheid dat we tot op de dag van vandaag ook zo definiëren
= nosographie philosophique ou la méthode de l’analyse appliquée à la médecine
→ guislainziekenhuis, gent: opgericht in 1857
= mensen die ‘geestesziek’ waren (‘insanity’) werden opgesloten: oprichting asielen (‘insane asylum’)
- Wie zijn dat dan?
- Documenten van toen: mensen die we vandaag zouden benoemen als EPA patiënten
o Ernstige Psychiatrische Aandoeningen
▪ Ernstige manie, depressie, beperkingen op sociaal vlak, …
, Van inventariseren naar classificeren
Geleidelijk aan interesse/nood om te classificeren
Eerste poging:
1844: statistical classification of institutionalized mental patients
→ eerste die beschrijvingen of categorieën gingen maken van een groep patiënten
- Beperkt aantal diagnosen (o.a. manie, melancholie)
- Voorloper DSM
Belangrijk figuur met een uitgesproken mening:
Emil Kraepelin (1856-1926)
= rotsvast van overtuigd dat psychiatrische aandoeningen worden veroorzaakt door een biologisch
probleem
Psychiatrische aandoeningen zijn afzonderlijke ziekte-entiteiten met:
- Gemeenschappelijke set van symptomen (syndroom)
- Eigen (biologische) oorzaak
- Karakteristiek verloop
Vb: hersenvliesontsteking
1. Oorzaak: bacteriële infectie
2. Symptomen: zelfde voor iedereen
3. Verloop: zelfde voor iedereen
Prognose-gericht (ongeneeslijk vs geneeslijk)
Nood aan classificatie neemt toe
Begin 20e eeuw
- Andere settings (ziekenhuis, ambulant)
- Psychotherapie
Ook minder ernstige, niet-psychotische aandoeningen worden behandeld en dienen geclassificeerd te
worden
- Neurosen, persoonlijkheidsproblematiek
- Post WOII trauma
Freud: Niet alleen uit azielen, maar ook vanuit thuissituaties (ambulant)
!!! ook noodzaak om te behandelen
LES 1: Diagnostiek en classificatie, stresskwetsbaarheidmodel
Wat is psychopathologie? Wat is ‘afwijkend’ gedrag?
Gek zijn = iemand die onvoorspelbaar is, gevaarlijk, afwijkend van de norm of irrationeel
Hedendaagse kijk op psychiatrische beelden nog sterk beïnvloedt door vroeger
Hoe werd er gekeken naar psychopathologie vroeger en hoe werd daar mee omgegaan?
Oude grieken spraken van ‘geesteszieken’ voor mensen met afwijkend gedrag
→ ‘medische verklaring’
= mensen die anders zijn, daarbij moet er iets biologisch anders zijn
= bepaald onevenwicht in de lichaamssappen die in het lichaam voorkomen
(~ speeksel, huid, …)
Humorestheorie (Hippocrates 460-370 v Chr, Galenus, 131-216)
- Flegmatisch (slijm) = rustig, kalm
- Sanguin (bloed) = vurig, energiek
- Melanchool = zwartgallig
- Cholerisch (gele gal) = driftig
,Madness
= breed begrip voor ‘anders zijn’, gek worden, …
Humorestheorie ook nog verder uitgebreid door de idee dat er giftige stoffen zouden zijn in het lichaam of
mensen die bezeten zouden zijn
- Gedrag(sverandering), niet meer zichzelf zijn, beïnvloed worden van buitenaf
o Giftige stoffen (Paracelsus 1493-1541)
o ‘bezeten’ – demonologie
‘madness’ wordt ‘illness’ (breed beschrijvend begrip → enger ziektebegrip)
Aantal zaken die daarin meespelen:
Thomas Sydenham, UK (1624-1689)
Vader moderne medische nosologie, classificatie-leer
(= manier om ziekten te classificeren, je wilt ze begrijpen, in categorieën omvormen)
Ziekte dat naar hem vernoemd werd:
= bv bepaalde bewegingsonrust dat anuw samenhangt met een neurologische afwijking)
Concept afzonderlijke ziekten met eigen symptomen, verloop, prognose, …
Chorea van Sydenham
Medisch model
= ziektebegrip verder sterk beïnvloed door 2 belangrijke ontdekkingen
1. Verband tussen klinisch beeld en postmortem afwijkingen
2. Ontdekking van micro-organismen als ziekte-verwerkkers (1850)
1. Verband tussen klinisch beeld en postmortem afwijkingen
Postmortem onderzoek → lichamen onderzoeken
➔ duidelijk verband met klinisch beeld (levend) en postmortum afwijking (dood)
Vb: bloeding in de linker hersenhelft → vaak: aan contralaterale kant verlamd
DAARDOOR zien ze dat de persoon in kwestie gestorven is aan een hersenbloeding
WANT postmortum: rechterhelft verlamd
, 2. Ontdekking van micro-organismen als ziekte-verwerkkers (1850)
Somatogene hypothese
Syfilis = gevreesde ziekte in 19e eeuw (zeer ernstige ziekte met stadia)
- SOA
o Ulcus genitaalstreek (zweren in genitaalstreek)
o Koorts, spierpijn (algemene klachten)
o Aantasting CZS (gebrekkige coördinatie, apathie, dementie) = psychische symptomen
- Spirocheet (type bacterie) T. pallidum
= bacterie gevonden die aan de basis lag van deze ziekte
- Psychiatrische ziekte – biologische oorzaak
Van opsluiting naar behandeling
Tot midden 19e eeuw: mensen met psychiatrische symptomen weghouden van maatschappelijk leven
= opsluiten ipv behandelen
Philippe Pinel (1798)
= eerste die de houding aannam van ‘ik ga met vrouwen met psychiatrische aandoeningen in gesprek’
→ observeren, aantekeningen maken, begrijpen, …
Hij was de eerste met een classificatiesysteem
Na jaren werk: eerste systeem
= 5 groepen psychiatrische aandoeningen (waarvan paar zelfs terugkomen tot op de dag van vandaag)
- Vb: manie met psychose en manie zonder psychose
= onderscheid dat we tot op de dag van vandaag ook zo definiëren
= nosographie philosophique ou la méthode de l’analyse appliquée à la médecine
→ guislainziekenhuis, gent: opgericht in 1857
= mensen die ‘geestesziek’ waren (‘insanity’) werden opgesloten: oprichting asielen (‘insane asylum’)
- Wie zijn dat dan?
- Documenten van toen: mensen die we vandaag zouden benoemen als EPA patiënten
o Ernstige Psychiatrische Aandoeningen
▪ Ernstige manie, depressie, beperkingen op sociaal vlak, …
, Van inventariseren naar classificeren
Geleidelijk aan interesse/nood om te classificeren
Eerste poging:
1844: statistical classification of institutionalized mental patients
→ eerste die beschrijvingen of categorieën gingen maken van een groep patiënten
- Beperkt aantal diagnosen (o.a. manie, melancholie)
- Voorloper DSM
Belangrijk figuur met een uitgesproken mening:
Emil Kraepelin (1856-1926)
= rotsvast van overtuigd dat psychiatrische aandoeningen worden veroorzaakt door een biologisch
probleem
Psychiatrische aandoeningen zijn afzonderlijke ziekte-entiteiten met:
- Gemeenschappelijke set van symptomen (syndroom)
- Eigen (biologische) oorzaak
- Karakteristiek verloop
Vb: hersenvliesontsteking
1. Oorzaak: bacteriële infectie
2. Symptomen: zelfde voor iedereen
3. Verloop: zelfde voor iedereen
Prognose-gericht (ongeneeslijk vs geneeslijk)
Nood aan classificatie neemt toe
Begin 20e eeuw
- Andere settings (ziekenhuis, ambulant)
- Psychotherapie
Ook minder ernstige, niet-psychotische aandoeningen worden behandeld en dienen geclassificeerd te
worden
- Neurosen, persoonlijkheidsproblematiek
- Post WOII trauma
Freud: Niet alleen uit azielen, maar ook vanuit thuissituaties (ambulant)
!!! ook noodzaak om te behandelen
