INLEIDING TOT DE CRIMINOLOGIE
HOOFDSTUK 1: definitie en wetenschap criminologie
Onze samenleving is “veiliger” geworden “crime drop” MAAR voelen ons toch
onveiliger => veiligheidsparadox
Komt door nieuwe criminaliteit bv. Cybercriminaliteit
Harder en zwaarder straffen zorgt niet voor een daling van criminaliteit of voor
minder recidive (bestaande daders)
Pakkans vergroten werkt WEL voor afschrikking
MAAR Politici luistert vaak naar wat het volk roept, en deze willen vaak hogere
straffen MAAR wetenschap is hier niet mee eens
Algemene preventie vs. Individuele preventie
1. Straf werkt naar de hele bevolking toe, dit schrikt mensen af
2. Een individuele straf zoals gevangenisstraf
Strafdoelen
1. Vergelding
het opleggen van een straf aan iemand die een strafbaar feit heeft begaan,
met als doel de dader te laten boeten voor het aangedane onrecht en het
rechtvaardigheidsgevoel van slachtoffer en samenleving te bevredigen
2. Afschrikking
3. Individuele preventie
4. Herstel (bv. Gevangenisstraf)
Moet anders worden aangepakt want; Overbevolking in gevangenissen
aanpakken door:
• Bijbouwen
• Andere straffen bv; elektronische beveiliging
De leeftijds-criminaliteitscurve
Een pik rond puberjaren, dit
komt door: Individuele
factoren & Sociale
factoren
Bv. Opgroeien in wijk met
veel criminaliteit
OF
Bv. Ik heb mijn
droomvrouw ontmoet
dus wil niet in de
gevangenis belanden
1
, WAT IS CRIMINALITEIT?
Ancien Régime:
Koning, vorst bepaalde wat criminaliteit was => een alleenheerser
Als je hem tegensprak dan was dit ook een vorm van criminaliteit
Vooral focus op afschrikking, veel openbare straffen zoals lijfstraffen
Verlichting/Klassieke Strafrecht:
focus op de daad en NIET op de dader
de ernst van de misdrijf stond in verband met de ernst van je straf
Mensen gaan een sociaal contract aan: burgers dragen een deel van
hun vrijheid over aan de staat in ruil voor bescherming en orde
Criminaliteit is dus een schending van dat contract, omdat iemand
de afgesproken regels van samenleven verbreekt
Rationele mens (iedereen kan zelf nadenken en keuzes maken)
Criminaliteit ontstaat wanneer iemand bewust de keuze maakt om de
wet te overtreden, vaak omdat de voordelen groter lijken dan de nadelen
Kosten-baten analyse
Magna Charta, eerste codificaties
o Belangrijke mijlpaal: de Magna Charta (1215), waarin voor het
eerst beperkingen werden opgelegd aan de macht van de koning en
rechten van burgers werden vastgelegd.
o Later, in de 18e eeuw, volgden de eerste codificaties (bijv.
het Wetboek van Strafrecht in verschillende landen), waarin
duidelijk werd vastgelegd welke daden als criminaliteit golden en
welke straffen daarbij hoorden.
Dit maakte een einde aan willekeur en legde de nadruk
op rechtszekerheid.
Positivisme
focus op de dader
Criminaliteit wordt gezien als iets dat uit de dader zelf voortkomt
Criminaliteit als gevolg van sociale factoren, dus geen puur rationele
keuze, maar het resultaat van omstandigheden.
Bv; armoede, slechte opvoeding, alcoholmisbruik, slechte
woonomstandigheden.
Gedetermineerde mens de mens niet volledig vrij,
maar gedetermineerd: zijn gedrag wordt bepaald door factoren buiten zijn
wil om.
Voorbeeld: Cesare Lombroso (Italiaanse criminoloog) dacht dat
criminelen vaak herkenbaar waren aan aangeboren fysieke
kenmerken (een primitief gezicht, afwijkende schedelvorm).
Sociale gevaarlijkheid
“sommige mensen van nature gevaarlijker voor de samenlevin” Dit
betekent dat niet alleen de daad telt, maar ook of iemand in de toekomst
een gevaar vormt.
2
, Daarom werd er nagedacht over maatregelen in plaats van alleen
straffen: bv. internering, heropvoeding, behandeling
Enge definitie criminaliteit: strafrecht
= wat in de wet staat als strafbaar
- overtredingen (lichte feiten, bv. verkeersovertreding),
- wanbedrijven (zwaarder, bv. diefstal)
- misdaden (zwaarste, bv. moord)
* wanbedrijven, misdaden misdrijven (2026; nieuw wetboek) niet alles is
meteen meer een misdaad
Sutherland (1949, 31) “The essential characteristic of crime is that it is
behaviour which is prohibited by the state as an injury to the state and against
the state may react, at least as a last resort, by punishment”
Criminaliteit is dus gedrag dat de staat verboden heeft en waarop straf kan
volgen.
Kan zowel een daad zijn (bv. stelen) als een verzuim (niets doen terwijl je
verplicht bent te handelen, bv. iemand in levensgevaar niet helpen (ook een
misdrijf)).
Criminaliseren vs. decriminaliseren / legaliseren vs.
reguleren
Illegaal/legaal versus strafbaar/niet-strafbaar:
Illegaal/legaal = gaat over de wet zelf.
Strafbaar/niet-strafbaar = gaat over of er een straf kan volgen.
1. Criminaliseren: Iets is illegaal en strafbaar bepaalt door de strafwet (en
dus risico op strafblad)
2. Decriminaliseren: Iets illegaal maat is niet strafbaar door het
strafwetboek MAAR wel administratief strafbaar
Bv. Drugs in Portugal; drugsbezit is illegaal en wordt afgepakt maar krijgt
een administratieve boete (gasboete) of waarschuwing. Enkel de politie
komt de pas en geen rechters want er wordt geen pv opgesteld
3. Legaliseren: Legaal en niet strafbaar
4. Reguleren: Legaal niet strafbaar MAAR met regels
Pas op; bv als je -18 bent dan is het wel strafbaar
Brede, sociale definitie: criminaliteit als sociaal
construct
= Sociologisch perspectief: criminaliteit is een sociaal construct.
Criminaliteit wordt niet alleen bepaald door wetten, maar ook door sociale
normen, waarden en machtsverhoudingen.
3
, Sutherland: criminologen mogen zich niet beperken tot de enge definitie; ze
moeten ook kijken naar deviant gedrag (gedrag dat afwijkt van de geldende
culturele normen of de ongeschreven gedragsregels van een maatschappij of groep),
overlast en maatschappelijke dreiging, zelfs als dit niet in het strafrecht
staat (bv. milieuschade door bedrijven, privacy-inbreuken, desinformatie) (niet
SWb maar in Wet inlichtingen en Veiligheidsdienst 1998)
Criminaliteit als een product van cultuurgebonden sociale interactie. Resultaat en
gevolg van een interactie en negotiatie tussen individuen die samenleven in een
complexe sociale groep. Zie ook sociaal contract.
Enge definitie: criminaliteit = wat de wet strafbaar stelt (juridisch, objectief).
Brede definitie: criminaliteit = wat de samenleving als schadelijk of afwijkend
ervaart (sociaal, relatief).
Variatie in tijd en ruimte; Criminaliteit is dus een product van
cultuurgebonden sociale interactie: wat in de ene tijd/plaats crimineel is, hoeft
dat elders niet te zijn.
Voorbeeld: homoseksualiteit was vroeger strafbaar, nu niet meer.
Voorbeeld: alcoholverbod in de VS (1920-1933) vs. nu legaal.
Voorbeeld: Roken vroeger; overal werd gerookt tot wanneer de gevolgen
duidelijk werden, er kwam een rookverbod (nu “rookvrije generatie” hoop op
een generatie die niet meer rookt door een beleid)
Criminaliteit en politiek
• Criminaliteit en de studie van criminaliteit vindt plaats in een sociale en
politieke context
• Reflectie van de tijd waarin we leven
• Bvb American Prohibition (bezit en productie van alcohol veboden in
Amerika MAAR illegale markt kreeg enorme boost)
Normatieve versus reactieve definitie
1. Normatieve criminaliteitsdefinitie: schending van geldende normen
(strafrechtsnorm, morele norm, sociale norm (meestal de strafwet))
Voorbeeld: moord, diefstal of fraude zijn criminaliteit omdat ze in de wet staan
als verboden.
Past goed bij de enge (juridische) definitie van criminaliteit.
Nadeel: wat “crimineel” is, verandert telkens als de wet verandert → sterk
afhankelijk van de staat en machtsverhoudingen.
2. Reactieve criminaliteitsdefinitie: de reactie van de samenleving op
gedrag DUS criminaliteit = gedrag waarop negatieve sociale
reacties volgen, ofwel door het strafrecht (politie/justitie), ofwel door sociale
4
HOOFDSTUK 1: definitie en wetenschap criminologie
Onze samenleving is “veiliger” geworden “crime drop” MAAR voelen ons toch
onveiliger => veiligheidsparadox
Komt door nieuwe criminaliteit bv. Cybercriminaliteit
Harder en zwaarder straffen zorgt niet voor een daling van criminaliteit of voor
minder recidive (bestaande daders)
Pakkans vergroten werkt WEL voor afschrikking
MAAR Politici luistert vaak naar wat het volk roept, en deze willen vaak hogere
straffen MAAR wetenschap is hier niet mee eens
Algemene preventie vs. Individuele preventie
1. Straf werkt naar de hele bevolking toe, dit schrikt mensen af
2. Een individuele straf zoals gevangenisstraf
Strafdoelen
1. Vergelding
het opleggen van een straf aan iemand die een strafbaar feit heeft begaan,
met als doel de dader te laten boeten voor het aangedane onrecht en het
rechtvaardigheidsgevoel van slachtoffer en samenleving te bevredigen
2. Afschrikking
3. Individuele preventie
4. Herstel (bv. Gevangenisstraf)
Moet anders worden aangepakt want; Overbevolking in gevangenissen
aanpakken door:
• Bijbouwen
• Andere straffen bv; elektronische beveiliging
De leeftijds-criminaliteitscurve
Een pik rond puberjaren, dit
komt door: Individuele
factoren & Sociale
factoren
Bv. Opgroeien in wijk met
veel criminaliteit
OF
Bv. Ik heb mijn
droomvrouw ontmoet
dus wil niet in de
gevangenis belanden
1
, WAT IS CRIMINALITEIT?
Ancien Régime:
Koning, vorst bepaalde wat criminaliteit was => een alleenheerser
Als je hem tegensprak dan was dit ook een vorm van criminaliteit
Vooral focus op afschrikking, veel openbare straffen zoals lijfstraffen
Verlichting/Klassieke Strafrecht:
focus op de daad en NIET op de dader
de ernst van de misdrijf stond in verband met de ernst van je straf
Mensen gaan een sociaal contract aan: burgers dragen een deel van
hun vrijheid over aan de staat in ruil voor bescherming en orde
Criminaliteit is dus een schending van dat contract, omdat iemand
de afgesproken regels van samenleven verbreekt
Rationele mens (iedereen kan zelf nadenken en keuzes maken)
Criminaliteit ontstaat wanneer iemand bewust de keuze maakt om de
wet te overtreden, vaak omdat de voordelen groter lijken dan de nadelen
Kosten-baten analyse
Magna Charta, eerste codificaties
o Belangrijke mijlpaal: de Magna Charta (1215), waarin voor het
eerst beperkingen werden opgelegd aan de macht van de koning en
rechten van burgers werden vastgelegd.
o Later, in de 18e eeuw, volgden de eerste codificaties (bijv.
het Wetboek van Strafrecht in verschillende landen), waarin
duidelijk werd vastgelegd welke daden als criminaliteit golden en
welke straffen daarbij hoorden.
Dit maakte een einde aan willekeur en legde de nadruk
op rechtszekerheid.
Positivisme
focus op de dader
Criminaliteit wordt gezien als iets dat uit de dader zelf voortkomt
Criminaliteit als gevolg van sociale factoren, dus geen puur rationele
keuze, maar het resultaat van omstandigheden.
Bv; armoede, slechte opvoeding, alcoholmisbruik, slechte
woonomstandigheden.
Gedetermineerde mens de mens niet volledig vrij,
maar gedetermineerd: zijn gedrag wordt bepaald door factoren buiten zijn
wil om.
Voorbeeld: Cesare Lombroso (Italiaanse criminoloog) dacht dat
criminelen vaak herkenbaar waren aan aangeboren fysieke
kenmerken (een primitief gezicht, afwijkende schedelvorm).
Sociale gevaarlijkheid
“sommige mensen van nature gevaarlijker voor de samenlevin” Dit
betekent dat niet alleen de daad telt, maar ook of iemand in de toekomst
een gevaar vormt.
2
, Daarom werd er nagedacht over maatregelen in plaats van alleen
straffen: bv. internering, heropvoeding, behandeling
Enge definitie criminaliteit: strafrecht
= wat in de wet staat als strafbaar
- overtredingen (lichte feiten, bv. verkeersovertreding),
- wanbedrijven (zwaarder, bv. diefstal)
- misdaden (zwaarste, bv. moord)
* wanbedrijven, misdaden misdrijven (2026; nieuw wetboek) niet alles is
meteen meer een misdaad
Sutherland (1949, 31) “The essential characteristic of crime is that it is
behaviour which is prohibited by the state as an injury to the state and against
the state may react, at least as a last resort, by punishment”
Criminaliteit is dus gedrag dat de staat verboden heeft en waarop straf kan
volgen.
Kan zowel een daad zijn (bv. stelen) als een verzuim (niets doen terwijl je
verplicht bent te handelen, bv. iemand in levensgevaar niet helpen (ook een
misdrijf)).
Criminaliseren vs. decriminaliseren / legaliseren vs.
reguleren
Illegaal/legaal versus strafbaar/niet-strafbaar:
Illegaal/legaal = gaat over de wet zelf.
Strafbaar/niet-strafbaar = gaat over of er een straf kan volgen.
1. Criminaliseren: Iets is illegaal en strafbaar bepaalt door de strafwet (en
dus risico op strafblad)
2. Decriminaliseren: Iets illegaal maat is niet strafbaar door het
strafwetboek MAAR wel administratief strafbaar
Bv. Drugs in Portugal; drugsbezit is illegaal en wordt afgepakt maar krijgt
een administratieve boete (gasboete) of waarschuwing. Enkel de politie
komt de pas en geen rechters want er wordt geen pv opgesteld
3. Legaliseren: Legaal en niet strafbaar
4. Reguleren: Legaal niet strafbaar MAAR met regels
Pas op; bv als je -18 bent dan is het wel strafbaar
Brede, sociale definitie: criminaliteit als sociaal
construct
= Sociologisch perspectief: criminaliteit is een sociaal construct.
Criminaliteit wordt niet alleen bepaald door wetten, maar ook door sociale
normen, waarden en machtsverhoudingen.
3
, Sutherland: criminologen mogen zich niet beperken tot de enge definitie; ze
moeten ook kijken naar deviant gedrag (gedrag dat afwijkt van de geldende
culturele normen of de ongeschreven gedragsregels van een maatschappij of groep),
overlast en maatschappelijke dreiging, zelfs als dit niet in het strafrecht
staat (bv. milieuschade door bedrijven, privacy-inbreuken, desinformatie) (niet
SWb maar in Wet inlichtingen en Veiligheidsdienst 1998)
Criminaliteit als een product van cultuurgebonden sociale interactie. Resultaat en
gevolg van een interactie en negotiatie tussen individuen die samenleven in een
complexe sociale groep. Zie ook sociaal contract.
Enge definitie: criminaliteit = wat de wet strafbaar stelt (juridisch, objectief).
Brede definitie: criminaliteit = wat de samenleving als schadelijk of afwijkend
ervaart (sociaal, relatief).
Variatie in tijd en ruimte; Criminaliteit is dus een product van
cultuurgebonden sociale interactie: wat in de ene tijd/plaats crimineel is, hoeft
dat elders niet te zijn.
Voorbeeld: homoseksualiteit was vroeger strafbaar, nu niet meer.
Voorbeeld: alcoholverbod in de VS (1920-1933) vs. nu legaal.
Voorbeeld: Roken vroeger; overal werd gerookt tot wanneer de gevolgen
duidelijk werden, er kwam een rookverbod (nu “rookvrije generatie” hoop op
een generatie die niet meer rookt door een beleid)
Criminaliteit en politiek
• Criminaliteit en de studie van criminaliteit vindt plaats in een sociale en
politieke context
• Reflectie van de tijd waarin we leven
• Bvb American Prohibition (bezit en productie van alcohol veboden in
Amerika MAAR illegale markt kreeg enorme boost)
Normatieve versus reactieve definitie
1. Normatieve criminaliteitsdefinitie: schending van geldende normen
(strafrechtsnorm, morele norm, sociale norm (meestal de strafwet))
Voorbeeld: moord, diefstal of fraude zijn criminaliteit omdat ze in de wet staan
als verboden.
Past goed bij de enge (juridische) definitie van criminaliteit.
Nadeel: wat “crimineel” is, verandert telkens als de wet verandert → sterk
afhankelijk van de staat en machtsverhoudingen.
2. Reactieve criminaliteitsdefinitie: de reactie van de samenleving op
gedrag DUS criminaliteit = gedrag waarop negatieve sociale
reacties volgen, ofwel door het strafrecht (politie/justitie), ofwel door sociale
4
