Labowaarden
Coeliakie
-Diagnose: antilichamentest
-Behandeling: glutenvrij dieet
-Gluten veroorzaken inflammatie in de mucosa van de dunne darm villeuze atrofie en
hyperplasie van de crypten
-Genetische aanleg
-Gluten worden als vreemd gezien aanmaak antistoffen tegen eigen darmcellen
-Auto-immuunziekte
Antilichamentest
-Personen met symptomen of personen die tot risicogroep behoren
-Screening (dia 6-7)
1) IgA-type weefseltransglutaminase-antilichamen in serum (IgA tTG)
2) Onduidelijk? Endomysiumantilichamen (IgA EMA)
-Diagnose bevestigen: dunne darm- of huidbiopt
-Glutenvrij dieet pas starten wanneer diagnose bevestigd is door biopsie
-Diagnose stellen moeilijk tijdens dieetbehandeling (vals negatief)
Lactose-intolerantie
-Diagnose: waterstof ademtest, lactosetolerantietest, gentest
-Behandeling: lactase (lactose ok, kerutabs), lactosebeperkt dieet
-Lactose wordt moeilijk verteerd door een tekort aan lactase (enzym)
-Lactose komt onverteerd in dikke darm en wordt door bacteriën vergist (fermentatie)
Buikpijn, winderigheid, diarree en een opgeblazen gevoel
Waterstof ademtest
-Goedkoop en niet-invasief
-Bacteriële fermentatie lactose in colon H2, CH4, CO 2 opname in bloedbaan en
getransporteerd naar longen hoeveelheid uitgeademde H2 en CH4 meten (gaschromatografie)
-Dia 11
-Vooraf 25-50 g lactose innemen
-Diagnose: H2 20 ppm boven baseline en CH 4 10 ppm boven baseline
-Dia 12-13
Lactosetolerantietest
-Lactose: disacharide (glucose + galactose)
-Patiënt krijgt vaste hoeveelheid lactose opgelost in water na inname op meerdere tijdstippen
bloed afnemen (vingerprik)
-Stijging glucose: normale vertering lactose
-Geen/matige stijging glucose: verstoorde vertering lactose
Dia 14
! Resultaat kan beïnvloed worden
-Toegenomen darmmotiliteit
1
, -Andere malabsorptiesyndromen
-DM
Gentest
-Informatie over lactase-activiteit
-C/C-genotype: hypolactasie (lage lactase-activiteit)
-Lactose-activiteit neemt af van 5-12 jaar gentest indicatief bij kinderen
-C/T- en T/T-genotype: sluiten primaire hypolactasie uit bij alle leeftijdsgroepen
Overige testen
-Intestinal biopsy
-Jejunum
-Lactase-activiteit
Minder gevoelig en meer invasief dan ademtest
-Nadelen
-Plaatselijke afwijking, onregelmatige verdeling
-Secundaire lactasedeficiëntie: herstel epitheel, maar lactase-activiteit nog laag
-Invasief, kost veel tijd (biochemische analyse)
-Diagnostisch dieet
-Bij dubieuze uitslagen ademtest en lactosetolerantietest
1) Weglaten grote lactoseleveranciers
2) Onvoldoende vermindering klachten? lactosevrije voeding
3) Positief effect op klachten? lactose na tijdje opnieuw introduceren
-Opnieuw optreden klachten = diagnose
-Lactose-intolerantie kan tijdelijk zijn
-Dosis die wel verdragen wordt vaststellen
-Placebo-effect uitsluiten
Voedselovergevoeligheid
-Diagnose: huidpriktest, allergeenspecifieke IgE-test
-Behandeling: medicatie wanneer nodig (antihistaminica, corticoïden, adrenaline)
-Anfylactische shock: epipen en 112 bellen
-Allergie: immuunsysteem betrokken anafylactische shock mogelijk
-Intolerantie: immuunsysteem niet betrokken
Symptomen kunnen gelijkaardig zijn, mengvorm bestaat ook
Huidpriktest
-Onderzoek naar IgE-gemedieerde (type 1) overgevoeligheidsreactie
-Met lancet door huid van patiënt om allergeen aan te brengen
-Positieve controle: histamine-oplossing
-Negatieve controle: oplossing van het allergeen
Resultaten na 12 min: urticaria + pruritus (dia 21)
! Antihistaminica voorkomen optreden van reactie
-Stopzetten 5 dagen voor test
-Kleine hoeveelheden glucorticoïden beïnvloeden test niet
- < 20 mg/dag
2
,Allergeenspecifieke IgE-test
-Als huidpriktest niet mogelijk is
-Specifieke antilichamen opsporen in serum
-Samengestelde test (stofgroep) of tests die afzonderlijke allergenen identificeren
-Klinisch significant IgE-antilichaamniveau varieert
-Symptomen
-Leeftijd patiënt
-Kwaliteit van het gebruikte allergeen
-GM beïnvloeden test niet
Prikkelbare darmsyndroom
-Diagnose (geen biomarker): uitsluiting IBD (calprotectine)
-Behandeling: laxatica, antidiarreïca, lage dosis antidepressiva, probiotica, pepermuntolie, psycho-
therapie (enkel als echt nodig)
-Maar eerst dieet aanpassen (FODMAP)
-Psychologische ondersteuning: stress maakt symptomen erger
-Symptomen: abdominale pijn/ongemak, opgeblazen gevoel, verandering in frequentie en
consistentie van ontlasting
-Medicatie
-Laxativa:psylliumvezels, macrogel (IBS-C)
-Lage dosis antideppresiva; SSRI’s (IBS-C), tricylische antidepressiva (IBS-D)
-Antibiotica: bacteriële overgroei
-Antidiarreïca: loperamide (IBS-D)
-Spasmolytica
-Probiotica: bewezen effect voor Bifidobacterium infantis
-Linaclotide (IBS-C)
-Pepermunt- en karwij-olie: vermindering opgeblazen gevoel en krampen
IBD uitsluiten: calprotectine-test en CRP-bepaling
-Calprotectine: eiwit dat aanwezig is in neutrofiele granulocyten
-Ontsteking in de darm (feces)
-Negatief: < 50 µg/g feces
-Positief: > 100 µg/g feces coloscopie biedt zekerheid
-Lage kans op IBD (< 1%): CRP < 0,5 mg/dl en calprotectine < 40 µg/g
-Voor- en nadelen calprotectine-test
Voordelen Nadelen
Test is niet belastend voor patiënt Grote verschillen tussen calprotectine-test,
optimale cut-off waarden?
Goedkoop Vals negatief mogelijk: 2/1000 patiënten
onterecht gerustgesteld
3
, Negatieve uitslag biedt geruststelling, IBD Grijze zone: 50-100 µg/g
uitgesloten en coloscopie niet nodig
IBD: colitis ulcerosa, ziekte van Crohn
-Diagnose: klachtenpatroon, bloedonderzoek, calprotectine, lactoferrine, coloscopie met biopten
-Behandeling: medicamenteus (zie farmacologie)
-Eerst niet-medicamenteus: zie pathologie, dieetleer en farmacologie
Symptomen Colitis ulcerosa Ziekte van Crohn
Buikpijn + +++
Diarree +++ ++
Bloederige diarree +++ +
Proctitis +++ +
Perianale fistel - +
Verhoogde sedimentatie + +++
-Bloedonderzoek
-Verhoogde sedimentatiesnelheid erythrocyten en verhoogde CRP
-Milde anemie
-Leukocyten en trombocytose
-Stoelgangonderzoek
-Gestegen fecaal calprotectine
-Lactoferrine
-Coloscopie met biopten
-Gouden standaard, maar invasief en tijdrovend
Gastritis, ulcus pepticum
-Diagnose: klachten, gastroscopie, ademtest (H. pylori), serologische test (IgG),
stoelgangantigeentest, endoscopie met biopten
-Behandeling: maagzuurremmers (PPI), quadritherapie (H. pylori)
-Quadritherapie: penicilline, macrolide, protonpompinhibitor, metronidazol
-Associatie met Helicobacter pylori-infectie of gebruik NSAID’s
-Symptomen: langdurige, fluctuerende symptomen bovenbuik
13
C-ureum ademtest
-H. pylori: zeer hoge urease-activiteit
-Urease CO2 + NH 3 (neutraliseert maagzuur, bacterie kan overleven)
-Substraat: ureum gelabeld met C-13 (poeder wordt opgelost in drank)
-Stabiel isotoop van C-12
13
CO2 wordt opgenomen in bloedbaan uitgeademd via longen massaspectrometrie
bepaalt verhouding 12CO2/13CO2 (hoeveelheid urease) concentratie H. pylori in de maag (dia
35-36, 38)
-Elke 15 minuten met rietje in een buisje blazen
4
Coeliakie
-Diagnose: antilichamentest
-Behandeling: glutenvrij dieet
-Gluten veroorzaken inflammatie in de mucosa van de dunne darm villeuze atrofie en
hyperplasie van de crypten
-Genetische aanleg
-Gluten worden als vreemd gezien aanmaak antistoffen tegen eigen darmcellen
-Auto-immuunziekte
Antilichamentest
-Personen met symptomen of personen die tot risicogroep behoren
-Screening (dia 6-7)
1) IgA-type weefseltransglutaminase-antilichamen in serum (IgA tTG)
2) Onduidelijk? Endomysiumantilichamen (IgA EMA)
-Diagnose bevestigen: dunne darm- of huidbiopt
-Glutenvrij dieet pas starten wanneer diagnose bevestigd is door biopsie
-Diagnose stellen moeilijk tijdens dieetbehandeling (vals negatief)
Lactose-intolerantie
-Diagnose: waterstof ademtest, lactosetolerantietest, gentest
-Behandeling: lactase (lactose ok, kerutabs), lactosebeperkt dieet
-Lactose wordt moeilijk verteerd door een tekort aan lactase (enzym)
-Lactose komt onverteerd in dikke darm en wordt door bacteriën vergist (fermentatie)
Buikpijn, winderigheid, diarree en een opgeblazen gevoel
Waterstof ademtest
-Goedkoop en niet-invasief
-Bacteriële fermentatie lactose in colon H2, CH4, CO 2 opname in bloedbaan en
getransporteerd naar longen hoeveelheid uitgeademde H2 en CH4 meten (gaschromatografie)
-Dia 11
-Vooraf 25-50 g lactose innemen
-Diagnose: H2 20 ppm boven baseline en CH 4 10 ppm boven baseline
-Dia 12-13
Lactosetolerantietest
-Lactose: disacharide (glucose + galactose)
-Patiënt krijgt vaste hoeveelheid lactose opgelost in water na inname op meerdere tijdstippen
bloed afnemen (vingerprik)
-Stijging glucose: normale vertering lactose
-Geen/matige stijging glucose: verstoorde vertering lactose
Dia 14
! Resultaat kan beïnvloed worden
-Toegenomen darmmotiliteit
1
, -Andere malabsorptiesyndromen
-DM
Gentest
-Informatie over lactase-activiteit
-C/C-genotype: hypolactasie (lage lactase-activiteit)
-Lactose-activiteit neemt af van 5-12 jaar gentest indicatief bij kinderen
-C/T- en T/T-genotype: sluiten primaire hypolactasie uit bij alle leeftijdsgroepen
Overige testen
-Intestinal biopsy
-Jejunum
-Lactase-activiteit
Minder gevoelig en meer invasief dan ademtest
-Nadelen
-Plaatselijke afwijking, onregelmatige verdeling
-Secundaire lactasedeficiëntie: herstel epitheel, maar lactase-activiteit nog laag
-Invasief, kost veel tijd (biochemische analyse)
-Diagnostisch dieet
-Bij dubieuze uitslagen ademtest en lactosetolerantietest
1) Weglaten grote lactoseleveranciers
2) Onvoldoende vermindering klachten? lactosevrije voeding
3) Positief effect op klachten? lactose na tijdje opnieuw introduceren
-Opnieuw optreden klachten = diagnose
-Lactose-intolerantie kan tijdelijk zijn
-Dosis die wel verdragen wordt vaststellen
-Placebo-effect uitsluiten
Voedselovergevoeligheid
-Diagnose: huidpriktest, allergeenspecifieke IgE-test
-Behandeling: medicatie wanneer nodig (antihistaminica, corticoïden, adrenaline)
-Anfylactische shock: epipen en 112 bellen
-Allergie: immuunsysteem betrokken anafylactische shock mogelijk
-Intolerantie: immuunsysteem niet betrokken
Symptomen kunnen gelijkaardig zijn, mengvorm bestaat ook
Huidpriktest
-Onderzoek naar IgE-gemedieerde (type 1) overgevoeligheidsreactie
-Met lancet door huid van patiënt om allergeen aan te brengen
-Positieve controle: histamine-oplossing
-Negatieve controle: oplossing van het allergeen
Resultaten na 12 min: urticaria + pruritus (dia 21)
! Antihistaminica voorkomen optreden van reactie
-Stopzetten 5 dagen voor test
-Kleine hoeveelheden glucorticoïden beïnvloeden test niet
- < 20 mg/dag
2
,Allergeenspecifieke IgE-test
-Als huidpriktest niet mogelijk is
-Specifieke antilichamen opsporen in serum
-Samengestelde test (stofgroep) of tests die afzonderlijke allergenen identificeren
-Klinisch significant IgE-antilichaamniveau varieert
-Symptomen
-Leeftijd patiënt
-Kwaliteit van het gebruikte allergeen
-GM beïnvloeden test niet
Prikkelbare darmsyndroom
-Diagnose (geen biomarker): uitsluiting IBD (calprotectine)
-Behandeling: laxatica, antidiarreïca, lage dosis antidepressiva, probiotica, pepermuntolie, psycho-
therapie (enkel als echt nodig)
-Maar eerst dieet aanpassen (FODMAP)
-Psychologische ondersteuning: stress maakt symptomen erger
-Symptomen: abdominale pijn/ongemak, opgeblazen gevoel, verandering in frequentie en
consistentie van ontlasting
-Medicatie
-Laxativa:psylliumvezels, macrogel (IBS-C)
-Lage dosis antideppresiva; SSRI’s (IBS-C), tricylische antidepressiva (IBS-D)
-Antibiotica: bacteriële overgroei
-Antidiarreïca: loperamide (IBS-D)
-Spasmolytica
-Probiotica: bewezen effect voor Bifidobacterium infantis
-Linaclotide (IBS-C)
-Pepermunt- en karwij-olie: vermindering opgeblazen gevoel en krampen
IBD uitsluiten: calprotectine-test en CRP-bepaling
-Calprotectine: eiwit dat aanwezig is in neutrofiele granulocyten
-Ontsteking in de darm (feces)
-Negatief: < 50 µg/g feces
-Positief: > 100 µg/g feces coloscopie biedt zekerheid
-Lage kans op IBD (< 1%): CRP < 0,5 mg/dl en calprotectine < 40 µg/g
-Voor- en nadelen calprotectine-test
Voordelen Nadelen
Test is niet belastend voor patiënt Grote verschillen tussen calprotectine-test,
optimale cut-off waarden?
Goedkoop Vals negatief mogelijk: 2/1000 patiënten
onterecht gerustgesteld
3
, Negatieve uitslag biedt geruststelling, IBD Grijze zone: 50-100 µg/g
uitgesloten en coloscopie niet nodig
IBD: colitis ulcerosa, ziekte van Crohn
-Diagnose: klachtenpatroon, bloedonderzoek, calprotectine, lactoferrine, coloscopie met biopten
-Behandeling: medicamenteus (zie farmacologie)
-Eerst niet-medicamenteus: zie pathologie, dieetleer en farmacologie
Symptomen Colitis ulcerosa Ziekte van Crohn
Buikpijn + +++
Diarree +++ ++
Bloederige diarree +++ +
Proctitis +++ +
Perianale fistel - +
Verhoogde sedimentatie + +++
-Bloedonderzoek
-Verhoogde sedimentatiesnelheid erythrocyten en verhoogde CRP
-Milde anemie
-Leukocyten en trombocytose
-Stoelgangonderzoek
-Gestegen fecaal calprotectine
-Lactoferrine
-Coloscopie met biopten
-Gouden standaard, maar invasief en tijdrovend
Gastritis, ulcus pepticum
-Diagnose: klachten, gastroscopie, ademtest (H. pylori), serologische test (IgG),
stoelgangantigeentest, endoscopie met biopten
-Behandeling: maagzuurremmers (PPI), quadritherapie (H. pylori)
-Quadritherapie: penicilline, macrolide, protonpompinhibitor, metronidazol
-Associatie met Helicobacter pylori-infectie of gebruik NSAID’s
-Symptomen: langdurige, fluctuerende symptomen bovenbuik
13
C-ureum ademtest
-H. pylori: zeer hoge urease-activiteit
-Urease CO2 + NH 3 (neutraliseert maagzuur, bacterie kan overleven)
-Substraat: ureum gelabeld met C-13 (poeder wordt opgelost in drank)
-Stabiel isotoop van C-12
13
CO2 wordt opgenomen in bloedbaan uitgeademd via longen massaspectrometrie
bepaalt verhouding 12CO2/13CO2 (hoeveelheid urease) concentratie H. pylori in de maag (dia
35-36, 38)
-Elke 15 minuten met rietje in een buisje blazen
4
