Samenvatting strafrecht Vives

Strafrecht



HF1: Belangrijke begrippen

1. Wat is strafrecht?

Strafrecht is een tak van het publiek recht dat het geheel van rechtsregels bevat die bepalen welke
gedragingen, onder welke voorwaarden en in welke omstandigheden, tegenover welke personen
misdrijven uitmaken, en dan onderhevig zijn aan sancties en/ of maatregelen kunnen bestaan. Het
strafrecht bepaalt ook waaruit de sancties of maatregelen kunnen bestaan, welke publiekrechtelijke
organen bevoegd zijn om deze sancties en maatregelen op te leggen en op welke wijze dat moet
gebeuren.

1.1 Belangrijke elementen in deze definitie


 Publiek recht
= de overheid stelt bepaalde gedragingen strafbaar en bepaalt de sancties
Openbaar Ministerie roept een persoon ter verantwoording omdat hij de normen die in deze
maatschappij gesteld zijn in het strafrecht overtreden heeft.
 Welke gedragingen strafbaar zijn= menselijke gedragingen (actief als passief)
o Actieve gedraging of het nalaten om een bepaalde handeling te stellen
o Passief: de gedraging is op zich niet strafbaar, maar wordt strafbaar door het
ongewilde gevolg
 In welke omstandigheden: bij bepaalde sancties spelen de omstandigheden een belangrijke
rol
o Vb: omstandigheid van wettige zelfverdediging
 Tegenover welke personen:
o Hoedanigheid van de dader en het slachtoffer maken dikwijls een verschil vb.:
verwantschappen, affectieve banden tussen dader en slachtoffer
 Sancties en/of maatregelen:
Welke publiekrechtelijke organen bevoegd zijn en op welke manier:
o Materieel strafrecht = geheel van rechtsregels die strafbare gedragingen beschrijven
en de sancties die daarop van toepassing zijn
o Formeel/ strafprocesrecht= de procedures om strafrecht toe te passen

1.2 Het legaliteitsbeginsel
Nullum crimen, nulla poena sine lege

1.2.1 Nullum crimen sine lege: geen misdrijf zonder wet
= een gedraging is pas strafbaar als het zo in de wet beschreven staat

1.2.2 Nulla poena sine lege: geen straf zonder wet
= de sancties die de rechter toepast, moeten uit de strafwet komen

,Strafrecht


1.2.3 Het legaliteitsbeginsel heeft een aantal gevolgen


1. De bronnen van het strafrecht zijn enkel terug te vinden in de wet, niet in de gewoonte
2. De strafwet moet strikt geïnterpreteerd worden, er is geen ruimte voor analoge of vrije
interpretatie
3. De strafwet kan niet terugwerken in de tijd: men kan niet na de feiten een wet maken om
sommige gedragingen alsnog te bestraffen
4. De strafwet is van toepassing op het Belgisch grondgebied en soms op Belgen in het
buitenland

Doel= bescherming van het individu tegenover de willekeur van de overheid


2. De bronnen van het strafrecht
2.1 Wetgeving
Internationale bronnen:

 EVRM
 BUPO


Nationale bronnen:

 GW
 Sw
 Complementaire wetten die Sw aanvullen
 Bijzondere strafwetten: buiten Sw met specifieke strafwetten
o Economisch sw
o Sociaal sw
o Fiscaal sw
o enz
 Decreten en ordonnanties
 Provinciale en gemeentelijke reglementen en verordeningen

2.2 Rechtspraak
Vonnissen en arresten: geen bindende bron van recht maar wel gezaghebbend. In specifieke zaken
zal de uitspraak het Hof van Cassatie soms bindend zijn.




2.3 Rechtsleer
 Addendum: Men moet zich aan de meest strikte interpretatie houden, er is geen plaats voor
vrije rechtsvinding

,Strafrecht


 Analoge interpretatie van het strafrecht kan eigenlijk niet volgens de regels van de strikte
interpretatie want dan zou men de leemtes opvullen in de wet en zou men het
toepassingsgebied verruimen. Uitz: indien het in het voordeel is van de rechtsonderhorige
 Tijdsgebonden interpretatie mag wel bepaalde begrippen in het strafrecht zijn aan
aangepaste interpretatie onderhevig naar gelang de wijziging van de tijdsgeest


3. De strafgerechten: organigram

, Strafrecht


4. Werking in de tijd: de niet-retroactviteit van de
strafwet
Legaliteitsbeginsel: gedraging kan enkel strafbaar zijn als ze op dat ogenblik verboden is door de wet.
 Dwz een latere strafwet kan geen vroegere gedraging strafbaar stellen = niet retroactiviteit van de
strafwet (de strafwet kan niet terugwerken in de tijd)

Wat gebeurt er als strafwetten wijzigen?  2 principes

1. De niet-retroactiviteit van de strengere strafwet
Het is onmogelijk feiten te bestraffen die op het ogenblik dat ze begaan werden nog niet als
misdrijf omschreven en dus niet strafbaar waren
Uitzonderingen:
o Beveiligingsmaatregelen
o Tuchtmaatregelen
o Interpretatieve wetten
o Uitleveringsverdragen
o Wetten met betrekking tot de bevoegdheid en de rechtspleging

2. De retroactiviteit van de mindere strafwet
Gedraging was toen in de wet bepaald als misdrijf, maar er was een verschil tussen de straf
die gold op het ogenblik van de feiten en op het ogenblik van de berechting = minst zware
straf (art 2, 2e lid Sw)
Legaliteitsbeginsel komt niet in gedrang
Definitieve beslissing en de wet is ondertussen veranderd?  niets meer aan te doen
Uitzonderingen:
o Verkeersinbreuken
o Tijdelijke wetten

Gedraging was toen in de wet bepaald als misdrijf = strafbaar

Gedraging was toen niet in de wet bepaald als misdrijf = niet strafbaar


5. De werking van de strafwet in de ruimte
Art. 3 en 4 Sw.

Het misdrijf, op het grondgebied van het Rijk door Belgen of door vreemdelingen gepleegd, wordt
gestraft overeenkomstig de bepalingen van de Belgische wetten.

Het misdrijf, buiten het grondgebied van her Rijk door Belgen of door vreemdelingen gepleegd, wordt
in België niet gestraft dan in de gevallen per wet bepaald.

Territorialiteitsbeginsel:

 Voor misdrijven, gepleegd in België geldt de Belgische wet, ongeacht de nationaliteit van de
pleger van het misdrijf;
 Een afwijking hiervan is enkel mogelijk als het in de wet bepaald is.