Juridische Bronnen
Inhoudstafel
1. Wat is recht?
2. Indeling van het recht
3. De bronnen van het recht
4. De organisatie van de rechterlijke macht
5. Subjectieve rechten
6. Voorbeelden examenvragen
1. Wat is recht?
• Domitius Ulpianus: “ubi societas, ibi ius”.
• Verschillen tussen samenlevingen/staten (staat vs. rechtstaat).
• Verband met de heersende economische opvatting.
• Verschillende soorten rechtsregels:
• Berechtingsregels (= procesrecht).
• Wijzigingsregels.
• Erkenningsregels (= gelding, interpretatie en verhouding).
• Enkele verbanden:
• Recht en godsdienst (belang secularisatie).
• Recht en moraal (positivisme vs. natuurrecht).
• Recht en sociale zeden (temporeel en cultureel bepaald).
• Doel van het recht: het ordenen van een samenleving van mensen.
• Recht en rechtszekerheid.
• Recht en rechtvaardigheid.
• Aristoteles: verdelende vs. vergeldende rechtvaardigheid, of
publiekrecht vs. privaatrecht.
• Het recht als middel.
• Op niveau van de rechtsregel (= gedragsregels of normen).
• Op niveau van de rechtspraak.
• Op niveau van de rechtshandhaving (= afdwingbaarheid).
• Geen eenvormige definitie, wel enkele belangrijke elementen.
• Een poging tot definitie (die nooit voltooid zal zijn):
“het recht is een verzameling van rechtsregels in materiële zin en wordt
gecreëerd door mensen met als doel om hun samenleving te ordenen . Het
toepassen en afdwingen van deze rechtsregels moet bijdragen tot een
2. Indeling
vreedzamevan het recht samenleving”.
en rechtvaardige
1
,• Objectief vs. subjectief recht.
• Materieel vs. formeel recht.
• Het recht wordt onderverdeeld in domeinen:
• Volgens de activiteit die de regels ordent (bv. fiscaal recht).
• Volgens de techniek waarmee de regels worden geordend (bv.
strafrecht).
• Volgens het niveau van totstandkoming van de regels (bv. Europees
recht).
• Onderscheid heeft zowel een didactisch als rechtstheoretisch nut.
• Klassiek onderscheid tussen privaatrecht en publiekrecht.
• Privaatrecht: het recht van de burger.
• Private belangen.
• Relatie tussen burgers.
• Publiekrecht: het recht van het handelen van de overheid.
• Algemeen belang.
• Verhoudingen tussen verschillende overheden onderling en de
verhouding overheid – burger.
• Onderscheid is thans voor een groot deel achterhaald.
• Privépersonen kunnen worden belast met overheidstaken en
overheden kunnen deelnemen aan het privaatrechtelijke
rechtsverkeer.
• Vervlechting private belangen en algemeen belang.
• Bv. Sluiting Ford Genk te Genk (18/12/2014).
• Bv. Sluiting Caterpillar te Gosselies (02/09/2016).
• Bv. Aankoop mondmaskers Corona (2020).
• Niet altijd (nog) een duidelijk onderscheid tussen privaat-en
publiekrecht.
• Rechtstakken (bv. sociaal zekerheidsrecht).
• Rechtsinstellingen (bv. huwelijk).
• Sluitende opdeling privaat/publiekrecht onmogelijk.
PRIVAATRECHT PUBLIEKRECHT
Personen-en Familierecht Staatsrecht
Familiaal Vermogensrecht Administratief Recht
Verbintenissenrecht Sociaal Recht
Zakenrecht Strafrecht
Handelsrecht Strafprocesrecht
Vennootschapsrecht Fiscaal Recht
Sociaal Recht Europees Recht
Burgerlijk Procesrecht Internationaal Recht
2
Internationaal Privaatrecht
, • De afdwingbaarheid van rechtsregels kent verschillende categorieën:
• Aanvullend recht of suppletief recht.
• Legislatieve indicatie.
• Dwingend recht of imperatief recht.
• Bescherming van private belangen.
• Openbare orde en goede zeden.
• Bescherming van het algemeen belang.
• Rechtsregels hebben steeds een materieel, personeel en territoriaal
toepassingsgebied.
• Grensoverschrijdende zaken: bevoegdheid, recht en uitvoering.
3. De bronnen van het recht
• Trias politica: scheiding der machten (checks & balances).
• = alles geeft aanleiding tot
Oorsprong (De l’esprit des lois: Charles Montesquieu, 1748).
rechtsregels
• Drie staatsmachten: WM – UM en RM.
Samenleving = juridisering
• Belang van iedere staatsmacht is grondwettelijk verankerd.
Valt tot materiele
• rechtsbronnen
Verschillende rechtsbronnen (hiërarchie der rechtsbronnen):
• Materiële rechtsbronnen (= factoren die een inhoudelijke invloed
uitoefenen op het vormen van het recht).
• Politieke bronnen, feitelijke bronnen, ideologische bronnen,
rechtsfilosofische en rechtstheoretische bronnen en juridische
inspiratiebronnen.
• Formele rechtsbronnen (= uiterlijke verschijningsvormen van
geldend recht).
• (1) wet, (2) rechtspraak , (3) rechtsleer, (4) gewoonte, (5)
algemene rechtsbeginselen, en (6) billijkheid. – formele
wetten zijn afgebakend
• Twee vragen bij elke formele rechtsbron: zelfstandig en
bindend?
ZIE PPT voor voorbeelden
Staat = politieke organisatie
Rechtstaat = heeft een scheiding der staatsmachten & mensenrechten
1. De wet
• = dit is een algemene regel die door de bevoegde overheid wordt
uitgevaardigd en algemeen bindend is voor wie eraan is
onderworpen (personeel en territoriaal).
3
, • Een wet in materiële zin: inhoud is van belang, uitgevaardigd
door een bevoegde overheid en afdwingbaar. - UM
• Een wet in formele zin: vorm is belangrijk, uitgevaardigd door de
gezamenlijke werking van twee/drie takken van de wetgevende
macht en afdwingbaar. - wet die door 2/3 takken op federaal niveau
wordt uitgevaardigd (Kamer, senaat & koning) – Parlement
• Gemeenteregelement = materiele zin
A. De wet op federaal niveau
• 1) De Grondwet
• Bijzondere structuur (historisch te verklaren).
• Uiting van een democratische staat (niet noodzakelijk).
Geeft de gevoeligheden van de staten weer + Men had een
ongelofelijke afschuw van de koning dus men vond dat het nodig
was dat men duidelijk weergaf dat de koning ondergeschikt is aan
het parlement (dit is andersom in parlement)
• In regel moeilijk te wijzigen (art. 195 Gw. (taalwijzelijk + herziening
GW) – logge procedure + dubbele 2/3de meerderheid).
• = belangrijkste document dat we hebben.
• Rechtsstaat cruciale factor: Scheiding der staatsmachten &
mensenrechten
Voordeel weinig artikelen – weinig aanpassing nodig (zie ppt
dia 15)
Nadeel Veel artikelen – je gaat veel moeten aanpassen doorheen de
tijd
• 2) Bijzondere wetten
• Procedure conform art. 4 Gw. (2/3de meerderheid + 1/2de+1 in elke
taalgroep).
• Je moet rekening houden met elke taalgroep. ½ +1 moet ja-
stemmen in elke taalgroep. In de praktijk is de taalgroep veel
moeilijk dan de grondwet te wijzigen.
• De Grondwet is een verzameling van fundamentele rechtsregels en
nationaal de belangrijkste norm in de hiërarchie der normen.
• Hoewel veel rechtsstaten een Grondwet hebben, is dit geen vereiste
om een rechtsstaat te zijn.
• Een Grondwet is wel een kenmerk van een federale staat ( een
confederale staat heeft een verdrag).
• De Grondwet is een momentopname en kan vergeleken worden met een
foto. Vorige examenvraag: Wat is de gelijkenis tussen de grondwet en een foto?
Momentopname. Binnen 10 jaar kunnen de mensen op de foto helemaal zijn veranderd. Het leert u alleen
maar hoe je er vandaag uitziet. De grondwet is het resultaat van de geschiedenis op dat moment.
4
Inhoudstafel
1. Wat is recht?
2. Indeling van het recht
3. De bronnen van het recht
4. De organisatie van de rechterlijke macht
5. Subjectieve rechten
6. Voorbeelden examenvragen
1. Wat is recht?
• Domitius Ulpianus: “ubi societas, ibi ius”.
• Verschillen tussen samenlevingen/staten (staat vs. rechtstaat).
• Verband met de heersende economische opvatting.
• Verschillende soorten rechtsregels:
• Berechtingsregels (= procesrecht).
• Wijzigingsregels.
• Erkenningsregels (= gelding, interpretatie en verhouding).
• Enkele verbanden:
• Recht en godsdienst (belang secularisatie).
• Recht en moraal (positivisme vs. natuurrecht).
• Recht en sociale zeden (temporeel en cultureel bepaald).
• Doel van het recht: het ordenen van een samenleving van mensen.
• Recht en rechtszekerheid.
• Recht en rechtvaardigheid.
• Aristoteles: verdelende vs. vergeldende rechtvaardigheid, of
publiekrecht vs. privaatrecht.
• Het recht als middel.
• Op niveau van de rechtsregel (= gedragsregels of normen).
• Op niveau van de rechtspraak.
• Op niveau van de rechtshandhaving (= afdwingbaarheid).
• Geen eenvormige definitie, wel enkele belangrijke elementen.
• Een poging tot definitie (die nooit voltooid zal zijn):
“het recht is een verzameling van rechtsregels in materiële zin en wordt
gecreëerd door mensen met als doel om hun samenleving te ordenen . Het
toepassen en afdwingen van deze rechtsregels moet bijdragen tot een
2. Indeling
vreedzamevan het recht samenleving”.
en rechtvaardige
1
,• Objectief vs. subjectief recht.
• Materieel vs. formeel recht.
• Het recht wordt onderverdeeld in domeinen:
• Volgens de activiteit die de regels ordent (bv. fiscaal recht).
• Volgens de techniek waarmee de regels worden geordend (bv.
strafrecht).
• Volgens het niveau van totstandkoming van de regels (bv. Europees
recht).
• Onderscheid heeft zowel een didactisch als rechtstheoretisch nut.
• Klassiek onderscheid tussen privaatrecht en publiekrecht.
• Privaatrecht: het recht van de burger.
• Private belangen.
• Relatie tussen burgers.
• Publiekrecht: het recht van het handelen van de overheid.
• Algemeen belang.
• Verhoudingen tussen verschillende overheden onderling en de
verhouding overheid – burger.
• Onderscheid is thans voor een groot deel achterhaald.
• Privépersonen kunnen worden belast met overheidstaken en
overheden kunnen deelnemen aan het privaatrechtelijke
rechtsverkeer.
• Vervlechting private belangen en algemeen belang.
• Bv. Sluiting Ford Genk te Genk (18/12/2014).
• Bv. Sluiting Caterpillar te Gosselies (02/09/2016).
• Bv. Aankoop mondmaskers Corona (2020).
• Niet altijd (nog) een duidelijk onderscheid tussen privaat-en
publiekrecht.
• Rechtstakken (bv. sociaal zekerheidsrecht).
• Rechtsinstellingen (bv. huwelijk).
• Sluitende opdeling privaat/publiekrecht onmogelijk.
PRIVAATRECHT PUBLIEKRECHT
Personen-en Familierecht Staatsrecht
Familiaal Vermogensrecht Administratief Recht
Verbintenissenrecht Sociaal Recht
Zakenrecht Strafrecht
Handelsrecht Strafprocesrecht
Vennootschapsrecht Fiscaal Recht
Sociaal Recht Europees Recht
Burgerlijk Procesrecht Internationaal Recht
2
Internationaal Privaatrecht
, • De afdwingbaarheid van rechtsregels kent verschillende categorieën:
• Aanvullend recht of suppletief recht.
• Legislatieve indicatie.
• Dwingend recht of imperatief recht.
• Bescherming van private belangen.
• Openbare orde en goede zeden.
• Bescherming van het algemeen belang.
• Rechtsregels hebben steeds een materieel, personeel en territoriaal
toepassingsgebied.
• Grensoverschrijdende zaken: bevoegdheid, recht en uitvoering.
3. De bronnen van het recht
• Trias politica: scheiding der machten (checks & balances).
• = alles geeft aanleiding tot
Oorsprong (De l’esprit des lois: Charles Montesquieu, 1748).
rechtsregels
• Drie staatsmachten: WM – UM en RM.
Samenleving = juridisering
• Belang van iedere staatsmacht is grondwettelijk verankerd.
Valt tot materiele
• rechtsbronnen
Verschillende rechtsbronnen (hiërarchie der rechtsbronnen):
• Materiële rechtsbronnen (= factoren die een inhoudelijke invloed
uitoefenen op het vormen van het recht).
• Politieke bronnen, feitelijke bronnen, ideologische bronnen,
rechtsfilosofische en rechtstheoretische bronnen en juridische
inspiratiebronnen.
• Formele rechtsbronnen (= uiterlijke verschijningsvormen van
geldend recht).
• (1) wet, (2) rechtspraak , (3) rechtsleer, (4) gewoonte, (5)
algemene rechtsbeginselen, en (6) billijkheid. – formele
wetten zijn afgebakend
• Twee vragen bij elke formele rechtsbron: zelfstandig en
bindend?
ZIE PPT voor voorbeelden
Staat = politieke organisatie
Rechtstaat = heeft een scheiding der staatsmachten & mensenrechten
1. De wet
• = dit is een algemene regel die door de bevoegde overheid wordt
uitgevaardigd en algemeen bindend is voor wie eraan is
onderworpen (personeel en territoriaal).
3
, • Een wet in materiële zin: inhoud is van belang, uitgevaardigd
door een bevoegde overheid en afdwingbaar. - UM
• Een wet in formele zin: vorm is belangrijk, uitgevaardigd door de
gezamenlijke werking van twee/drie takken van de wetgevende
macht en afdwingbaar. - wet die door 2/3 takken op federaal niveau
wordt uitgevaardigd (Kamer, senaat & koning) – Parlement
• Gemeenteregelement = materiele zin
A. De wet op federaal niveau
• 1) De Grondwet
• Bijzondere structuur (historisch te verklaren).
• Uiting van een democratische staat (niet noodzakelijk).
Geeft de gevoeligheden van de staten weer + Men had een
ongelofelijke afschuw van de koning dus men vond dat het nodig
was dat men duidelijk weergaf dat de koning ondergeschikt is aan
het parlement (dit is andersom in parlement)
• In regel moeilijk te wijzigen (art. 195 Gw. (taalwijzelijk + herziening
GW) – logge procedure + dubbele 2/3de meerderheid).
• = belangrijkste document dat we hebben.
• Rechtsstaat cruciale factor: Scheiding der staatsmachten &
mensenrechten
Voordeel weinig artikelen – weinig aanpassing nodig (zie ppt
dia 15)
Nadeel Veel artikelen – je gaat veel moeten aanpassen doorheen de
tijd
• 2) Bijzondere wetten
• Procedure conform art. 4 Gw. (2/3de meerderheid + 1/2de+1 in elke
taalgroep).
• Je moet rekening houden met elke taalgroep. ½ +1 moet ja-
stemmen in elke taalgroep. In de praktijk is de taalgroep veel
moeilijk dan de grondwet te wijzigen.
• De Grondwet is een verzameling van fundamentele rechtsregels en
nationaal de belangrijkste norm in de hiërarchie der normen.
• Hoewel veel rechtsstaten een Grondwet hebben, is dit geen vereiste
om een rechtsstaat te zijn.
• Een Grondwet is wel een kenmerk van een federale staat ( een
confederale staat heeft een verdrag).
• De Grondwet is een momentopname en kan vergeleken worden met een
foto. Vorige examenvraag: Wat is de gelijkenis tussen de grondwet en een foto?
Momentopname. Binnen 10 jaar kunnen de mensen op de foto helemaal zijn veranderd. Het leert u alleen
maar hoe je er vandaag uitziet. De grondwet is het resultaat van de geschiedenis op dat moment.
4
