Wereldgeschiedenis van België
Les 1: 13/02/2025
Inleiding
1. Waarom een historisch perspectief? Hoe gaat een historicus te
werk?
1.1 Het vertrekpunt: de hedendaagse samenleving
Sociale wetenschappers: eigentijdse of hedendaagse samenleving beter
begrijpen
Reflectie rond het verleden is daarbij essentieel: hoe kreeg de
hedendaagse samenleving vorm? Hoe heden begrijpen vanuit het
verleden?
OOK: reflectie rond het verleden is vaak een reflectie rond de eigentijd
omdat wie over het verleden schrijft niet losstaat van het NU
MAAR: met die historische dimensie wordt vaak:
o of weinig rekening mee gehouden
o of (onjuist) toegeëigend voor andere doeleinden
o of eenvoudig afgeschilderd als ‘slechter’ of juist ‘beter’ dan vandaag
(modernistische versus nostalgische, conservatief reflex)
-> heden en toekomst zullen steeds beter zijn >< verleden is beter
dan het heden
In is oud! En oud is in!
Het verleden leeft en is overal in de hedendaagse samenleving
o Het verleden op de TV en in de cinema
Bv: het verhaal van Vlaanderen
o Het verleden in beelden, monumenten, naamgeving straten, pleinen
en gebouwen
Bv: standbeelden van het Belgische koningshuis
o Het verleden in musea
Bv: Red Star Line museum
o Het verleden in lezingen, herdenkingsboeken, documentaires
o Het verleden in de consumptiemaatschappij
o Het verleden op het web
-> hierdoor komt geschiedenis binnen handbereik
-> maar niet al de informatie op het internet is betrouwbaar en waar
Bv: op sociale media
, 1.2 Is het verleden = de geschiedenis?
Verleden is niet volledig hetzelfde als de geschiedenis
Geschiedenis is overal aanwezig
Het verleden is niet hetzelfde als hoe mensen denken/spreken/… over het
verleden
Geschiedenis kan daarom anders zijn dan het verleden
Bv: foute ideeën en interpretaties over het verleden
Verleden is voltooid, maar de wijze waarop we denken over dat verleden
kan enorm verschillen en daarom is de geschiedenis onvoltooid
Wat zegt van Dale?
Verleden is datgene dat voorbij is
Geschiedenis is de wetenschap die het verleden beschrijft
-> is veranderlijk en er zijn ook discussies rond
Wetenschap evolueert en gaat vooruit
Veelvuldig gebruik/ misbruik van het verleden in historische
toepassingen
Verleden gebruiken om bepaalde, belangrijke herinneringen ‘levend’ te
houden
o Via monumenten, beelden, etc.
o Via TV, films, romans, etc.
o Via musea
o Via een canon
Verleden gebruiken voor identiteitsopbouw groepen (en ideologische
doelstellingen)
o van gemeenschappen, groepen, klassen, etc.
-> niet enkel politieke groepen
Bv: een school gaat terug kijken naar zijn verleden, om de identiteit
uit te bouwen
o van bedrijven, merken, etc.
o herinnering als machtsstrijd: wie herinnert zich wat en waarom? Voor
welke redenen?
-> zeer subjectief en selectief (een aantal feiten selecteren en de
andere niet)
-> toe-eigenen van geschiedenis wordt een machtsstrijd (recuperatie
van het verleden)
Geschiedenis en identiteiten
Toe-eigening van het verleden, staat niet los van misleidend, valselijk en
instrumenteel gebruik ervan voor eigentijdse politieke, ideologische,
commerciële, religieuze … motieven en identiteiten
Bv: nationalisme
, Marnix Beyen in DM 7/1/2014 (‘Het nazispook van De Wever en Moureaux
maakt van de geschiedenis opnieuw een hoer en huurling’): “Historisch
begrip kan het politieke inzicht echter alleen maar verhogen indien het
verleden niet wordt gebruikt als een hoge hoed waaruit naar believen
doorzichtige analogieën, vergelijkingen en een-op-eenrelaties worden
getoverd.”
-> De Wever grijpt terug naar het verleden, maar je moet dat altijd kritisch
bekijken
-> oppassen als je politici het verleden één op één ziet gebruiken om
bepaalde politiek ideologische claims te maken
Vlaamse overheid zetten een aantal elementen uit het verleden naar hun
hand
Bv: herdenking Eerste Wereldoorlog is te Vlaams
Dit noem je een ‘invented tradition’
Bv: de guldensporenslag wordt als een communautaire breuklijn gezien,
maar het is eerder een sociaaleconomisch conflict (tussen leenheer en zijn
leenmannen)
Geschiedschrijving als instrument van nationale identiteitsopbouw
Een ‘afgedankte’ herinnering?
Dit is wanneer men iets niet meer herinnerd zoals het herinnerd zou
moeten worden
Men gaat het fout herinneren of te weinig
Doet onze kijk op het verleden er toe?
Afhankelijk van economische situatie kijken naar verleden en toekomst
Sterke economische groei= positiever tegenover de toekomst en zich juist
afzetten tegen het verleden
Hoger gestudeerd is meer positiever over de toekomst en zich willen
ontwikkelen weg van het verleden
Meer religieus= meer positief tegenover de toekomst
-> geloven in het hiernamaals dus positieve verbinding naar de toekomst
Jongere mensen ook positiever tegenover de toekomst en zich willen
ontwikkelen weg van het verleden
Populistische partijen hebben een positief beeld over het verleden en
gebruiken het als kritiek op het heden
1.3 De geschiedenis als academische reflectie?
Waarin verschilt een wetenschappelijke omgang met het verleden van een
breder maatschappelijk gebruik?
Wat doet een universitair historicus dan wel?
Hoe wordt letterlijk ‘geschiedenis’ geschreven?
Hoe beschrijft de academische historicus het verleden?
, Geschiedenis aan de universiteit
Kritische studie van het verleden
-> neem nooit zomaar iets voor waar aan
Van groot belang in onze ‘digitale kennissamenleving’
o belang van betrouwbare informatie
o zoeken en vinden (‘heuristiek’)
Kritische zin en nieuwsgierigheid essentieel; feiten- datakennis nooit doel
op zich
Geen passieve opleiding (‘papagaaien’); zelf actief op zoek gaan
(ondernemingszin)
Via studie van originele bronnen en bestaande literatuur (‘historiografie’)
Geschiedmethode in drie stappen
Er vindt een gebeurtenis (feit, evenement) plaats
Deze gebeurtenissen laten sporen na die historici kunnen onderzoeken. Dit
zijn bronnen= getuigenis uit het verleden
o Primair of secundair
Gebruik maken van bepaalde methodes om info uit de bronnen te halen.
o Kwantitatieve of kwalitatieve methode
Reconstructie of abstractie (interpretatie) van het verleden. Door
bijvoorbeeld lessen, lezingen, boeken,… Je gebruikt deze
communicatiemiddelen om een gebeurtenis te reconstrueren.
Feit ≠ historische reconstructie ≠ fictie
-> historische reconstructie is een abstractie en een interpretatie, maar
het is geen fictie. Bv: Een film over de geschiedenis wil vooral kijkers
aantrekken
Maar: dé geschiedenis bestaat niet = onvoltooid
Historische methode
Historicus (re)construeert een verleden gebeurtenis of feit:
aan de hand van origineel bronnenmateriaal en bestaande
wetenschappelijke literatuur (voetnoten!)
volgens een wetenschappelijk, kritische onderzoeksmethode:
plausabiliteit/waarschijnlijkheid staat centraal
in een narratief (verhaal): beschrijving, zoeken naar betekenis,
samenhang, oorzakelijkheid, verklaring, …
Les 1: 13/02/2025
Inleiding
1. Waarom een historisch perspectief? Hoe gaat een historicus te
werk?
1.1 Het vertrekpunt: de hedendaagse samenleving
Sociale wetenschappers: eigentijdse of hedendaagse samenleving beter
begrijpen
Reflectie rond het verleden is daarbij essentieel: hoe kreeg de
hedendaagse samenleving vorm? Hoe heden begrijpen vanuit het
verleden?
OOK: reflectie rond het verleden is vaak een reflectie rond de eigentijd
omdat wie over het verleden schrijft niet losstaat van het NU
MAAR: met die historische dimensie wordt vaak:
o of weinig rekening mee gehouden
o of (onjuist) toegeëigend voor andere doeleinden
o of eenvoudig afgeschilderd als ‘slechter’ of juist ‘beter’ dan vandaag
(modernistische versus nostalgische, conservatief reflex)
-> heden en toekomst zullen steeds beter zijn >< verleden is beter
dan het heden
In is oud! En oud is in!
Het verleden leeft en is overal in de hedendaagse samenleving
o Het verleden op de TV en in de cinema
Bv: het verhaal van Vlaanderen
o Het verleden in beelden, monumenten, naamgeving straten, pleinen
en gebouwen
Bv: standbeelden van het Belgische koningshuis
o Het verleden in musea
Bv: Red Star Line museum
o Het verleden in lezingen, herdenkingsboeken, documentaires
o Het verleden in de consumptiemaatschappij
o Het verleden op het web
-> hierdoor komt geschiedenis binnen handbereik
-> maar niet al de informatie op het internet is betrouwbaar en waar
Bv: op sociale media
, 1.2 Is het verleden = de geschiedenis?
Verleden is niet volledig hetzelfde als de geschiedenis
Geschiedenis is overal aanwezig
Het verleden is niet hetzelfde als hoe mensen denken/spreken/… over het
verleden
Geschiedenis kan daarom anders zijn dan het verleden
Bv: foute ideeën en interpretaties over het verleden
Verleden is voltooid, maar de wijze waarop we denken over dat verleden
kan enorm verschillen en daarom is de geschiedenis onvoltooid
Wat zegt van Dale?
Verleden is datgene dat voorbij is
Geschiedenis is de wetenschap die het verleden beschrijft
-> is veranderlijk en er zijn ook discussies rond
Wetenschap evolueert en gaat vooruit
Veelvuldig gebruik/ misbruik van het verleden in historische
toepassingen
Verleden gebruiken om bepaalde, belangrijke herinneringen ‘levend’ te
houden
o Via monumenten, beelden, etc.
o Via TV, films, romans, etc.
o Via musea
o Via een canon
Verleden gebruiken voor identiteitsopbouw groepen (en ideologische
doelstellingen)
o van gemeenschappen, groepen, klassen, etc.
-> niet enkel politieke groepen
Bv: een school gaat terug kijken naar zijn verleden, om de identiteit
uit te bouwen
o van bedrijven, merken, etc.
o herinnering als machtsstrijd: wie herinnert zich wat en waarom? Voor
welke redenen?
-> zeer subjectief en selectief (een aantal feiten selecteren en de
andere niet)
-> toe-eigenen van geschiedenis wordt een machtsstrijd (recuperatie
van het verleden)
Geschiedenis en identiteiten
Toe-eigening van het verleden, staat niet los van misleidend, valselijk en
instrumenteel gebruik ervan voor eigentijdse politieke, ideologische,
commerciële, religieuze … motieven en identiteiten
Bv: nationalisme
, Marnix Beyen in DM 7/1/2014 (‘Het nazispook van De Wever en Moureaux
maakt van de geschiedenis opnieuw een hoer en huurling’): “Historisch
begrip kan het politieke inzicht echter alleen maar verhogen indien het
verleden niet wordt gebruikt als een hoge hoed waaruit naar believen
doorzichtige analogieën, vergelijkingen en een-op-eenrelaties worden
getoverd.”
-> De Wever grijpt terug naar het verleden, maar je moet dat altijd kritisch
bekijken
-> oppassen als je politici het verleden één op één ziet gebruiken om
bepaalde politiek ideologische claims te maken
Vlaamse overheid zetten een aantal elementen uit het verleden naar hun
hand
Bv: herdenking Eerste Wereldoorlog is te Vlaams
Dit noem je een ‘invented tradition’
Bv: de guldensporenslag wordt als een communautaire breuklijn gezien,
maar het is eerder een sociaaleconomisch conflict (tussen leenheer en zijn
leenmannen)
Geschiedschrijving als instrument van nationale identiteitsopbouw
Een ‘afgedankte’ herinnering?
Dit is wanneer men iets niet meer herinnerd zoals het herinnerd zou
moeten worden
Men gaat het fout herinneren of te weinig
Doet onze kijk op het verleden er toe?
Afhankelijk van economische situatie kijken naar verleden en toekomst
Sterke economische groei= positiever tegenover de toekomst en zich juist
afzetten tegen het verleden
Hoger gestudeerd is meer positiever over de toekomst en zich willen
ontwikkelen weg van het verleden
Meer religieus= meer positief tegenover de toekomst
-> geloven in het hiernamaals dus positieve verbinding naar de toekomst
Jongere mensen ook positiever tegenover de toekomst en zich willen
ontwikkelen weg van het verleden
Populistische partijen hebben een positief beeld over het verleden en
gebruiken het als kritiek op het heden
1.3 De geschiedenis als academische reflectie?
Waarin verschilt een wetenschappelijke omgang met het verleden van een
breder maatschappelijk gebruik?
Wat doet een universitair historicus dan wel?
Hoe wordt letterlijk ‘geschiedenis’ geschreven?
Hoe beschrijft de academische historicus het verleden?
, Geschiedenis aan de universiteit
Kritische studie van het verleden
-> neem nooit zomaar iets voor waar aan
Van groot belang in onze ‘digitale kennissamenleving’
o belang van betrouwbare informatie
o zoeken en vinden (‘heuristiek’)
Kritische zin en nieuwsgierigheid essentieel; feiten- datakennis nooit doel
op zich
Geen passieve opleiding (‘papagaaien’); zelf actief op zoek gaan
(ondernemingszin)
Via studie van originele bronnen en bestaande literatuur (‘historiografie’)
Geschiedmethode in drie stappen
Er vindt een gebeurtenis (feit, evenement) plaats
Deze gebeurtenissen laten sporen na die historici kunnen onderzoeken. Dit
zijn bronnen= getuigenis uit het verleden
o Primair of secundair
Gebruik maken van bepaalde methodes om info uit de bronnen te halen.
o Kwantitatieve of kwalitatieve methode
Reconstructie of abstractie (interpretatie) van het verleden. Door
bijvoorbeeld lessen, lezingen, boeken,… Je gebruikt deze
communicatiemiddelen om een gebeurtenis te reconstrueren.
Feit ≠ historische reconstructie ≠ fictie
-> historische reconstructie is een abstractie en een interpretatie, maar
het is geen fictie. Bv: Een film over de geschiedenis wil vooral kijkers
aantrekken
Maar: dé geschiedenis bestaat niet = onvoltooid
Historische methode
Historicus (re)construeert een verleden gebeurtenis of feit:
aan de hand van origineel bronnenmateriaal en bestaande
wetenschappelijke literatuur (voetnoten!)
volgens een wetenschappelijk, kritische onderzoeksmethode:
plausabiliteit/waarschijnlijkheid staat centraal
in een narratief (verhaal): beschrijving, zoeken naar betekenis,
samenhang, oorzakelijkheid, verklaring, …
