Psychologie
Les 1: 30/09/2024
Hoofdstuk 1: Definitie van (sociale) psychologie en relatie tot andere disciplines
Wat is psychologie?
• Wetenschappelijke studie van menselijk gedrag en de interne processen (bv: mentale,
emotie -> waarom doen we iets) die hieraan ten grondslag liggen
• Wetenschappelijk: methoden uit exact-wetenschappelijke disciplines, maar door de
complexiteit van gedrag (niet alles is waarneembaar) is de theorie vaak minder goed
volledig toetsbaar
• Methodologie, bv: toepassen op verband werkloosheid en depressie
o Fase 1: observatie of beschrijving
o Fase 2: stellen van hypothesen
o Fase 3: onderzoeksplan
Bv: beslissen type design en meetmethode.
-> Enquête, longitudinaal onderzoek, experiment,…
o Fase 4: dataverzameling en dataverwerking
o Fase 5: interpretatie en hypothesen voor verder onderzoek (als je merkt na je
onderzoek dat er nog een ander variabel ook een rol speelt, zal je hierover verder
onderzoek moeten doen)
• Gedrag: overt (waarneembaar -> bv: door observatie, of via video’s,…) en covert
(attitudes, emoties, opinies)
-> Psychologie is dus niet volledig wetenschappelijk want er zijn ook zaken die je niet
direct kan observeren.
• Individueel gedrag: sociale context maar eerder in kleine kring
-> Psychologie kijkt eerder naar de groepen waar je toe behoort, welke sociale normen
daar zijn en hoe die een effect op je hebben >< sociologie die naar de volledige
maatschappij kijkt
• Algemeen en specifiek gedrag: wetmatigheden, maar ook variatie/ uitzonderingen
Geschiedenis van de algemene psychologie (niet kennen)
-> er was een evolutie in de psychologie voordat psychologie een wetenschap was en die werd
sterk beïnvloedt door de filosofie
Bv: vroeger keek men enkel naar de geest want het lichaam was te dierlijk, maar nu ook
aandacht voor biologische processen
,Psychologie als wetenschap
-> psychologische inzichten etc zijn er al langer, maar psychologie als een echte wetenschap is
zeer jong
• Experimentele psychologie: eerste labo voor (1879, Willem Wundt) ‘objectieve
introspectie’ = analyseren van hoe je iets ervaart en wat het oproept/met wat je het
associeert.
• Toegepaste psychologie (Alfred Binet, labo in Parijs, 1894), intelligentietesten bv: is er
een probleem met het onderwijs, of zijn er sommige kinderen die een lage intelligentie
hebben en waardoor ze niet meer mee kunnen?
• Behaviorisme (John Watson, 1913), S-R processen (stimulus, respons)
o Komt terug bij het hoofdstuk over conditionering
-> beloning door stimulus en zo het gedrag in stand houden
• Psychoanalyse (Sigmund Freud, begin 20e eeuw), tegenreactie op Wundt, verdrongen
onbewuste processen
-> lichaam en geest apart
-> we reageren door verdrongen zaken
-> alles is subjectief en via interpretatie (>< objectiviteit van de experimentele
psychologie)
• Humanistische psychologie (Carl Rogers & Abraham Maslow, midden 20e eeuw)
o Subjectieve is belangrijker, persoonlijke groei= ons doel en wat ons drijft
o Behoeftenpiramide: voorwaarden voor persoonlijke groei
-> pas als basisbehoeften bevredigt zijn, kunnen we persoonlijk groeien
• Ontwikkelingspsychologie (Jean Piaget, midden 20e eeuw)
o Stadia, Nurture (Tabula Rasa) vs nature (rijping)
o Komt terug bij het hoofdstuk over anderen helpen (morele ontwikkeling)
Conventionele fase= adolescenten/ pre-adolescenten
Post-conventionele fase= niet iedereen komt in die fase
Biopsychosociaal model
• Zowel aangeboren als aangeleerde invloeden
Bv: iemand met veel temperament (aangeboren) heeft geleerd om daar rustig mee om te
gaan en niet agressief te reageren
o Belang van genetica (tweelingstudies)
, • Wisselwerking tussen lichaam en geest
Bv: veel stress zorgt voor hoofdpijn
• Bestudeert objectief waarneembare, maar ook niet waarneembare processen
• Hoofdfocus blijft op objectieve meetmethoden, maar er is wel een hernieuwde interesse
voor technieken om minder bewuste processen te meten
o Bv: impliciete (waarvan men zich niet bewust is) en expliciete cognities (die men
kan opnoemen als men hiernaar gevraagd wordt)
Bv: ben je racistisch? Expliciete meting= nee (sociale wenslijkheid) en impliciete
meting= aan de hand van hoe snel je reageert etc kan men besluiten maken
o Steeds meer assumptie dat er zowel een ‘automatisch’ pad is naar gedrag als
een ‘beredeneerd’ pad
Het belang van de biologie
• Evolutie:
o Sommige genetische eigenschappen verhogen kans op nakomelingen/overleving
en worden doorgegeven over generaties
-> Imiteren zorgt voor meer kans op overleving, want we worden aanvaart
aangezien we hetzelfde doen als hun
o Bv. Inprenting (de ganzen van Konrad Lorenz)
-> Er waren ganzen eieren en die kwamen uit op het moment dat een man daar
aan het wandelen was, hierdoor imiteerden de ganzen hoe de man wandelde
want ze dachten dat dat de moeder was
o Bv. Glimlach baby’s (zie ook ‘mimicry’ in latere lessen)
-> Baby’s imiteren de lach van volwassen mensen
• Lichamelijke processen
o Hersenletsels (impulsiviteit, Alzheimer)
-> delen van onze hersenen hebben een impact op ons gedrag en onze
persoonlijkheid etc
o Productie van hormonen (testosteron → agressie)
o Weinig zonlicht → neerslachtig
o Lichaamsbeweging → goed humeur
o Wisselwerking tussen biologische aspecten en psychologische aspecten
Cognitieve processen
• Mensen leren constant <-> Behaviorisme: automatische S-R connecties
• Het gedrag verandert op basis van vroegere ervaringen
• Mens en dier LEREN bepaalde handelingen uit te voeren omdat ze op basis van kennis
verwachten dat die tot een bevredigend resultaat zullen leiden (zie ook operante
conditionering)
, De mens als sociaal wezen
• Mensen zoeken nabijheid op van anderen, in hun sociale groep
• WEIRD (= western educated industrialized rich democratic countries) : veel bevindingen
slechts van toepassing op 1 type beschaving (op de WEIRD beschaving)
• Culturele verschillen hebben ook een impact op ons gedrag
o Individualisme (bv: in de VS ben je pas iets waard als je het zelf hebt gedaan= the
salf made man)<-> collectivisme (bv: in Japan denkt men eerst altijd in het
belang van de maatschappij)
o Hiërarchisch <-> egalitair (inkomensongelijkheid)
o Rolverdeling man-vrouw
• Sociale psychologie
Sociale psychologie als instrument in andere disciplines
(vanaf hier wel kennen)
• Sociale psychologie (definitie Allport): studie naar hoe gedachten, gevoelens, motivaties
en gedrag van mensen worden beïnvloed door (vermoede -> door normen kunnen we
alvast zaken vooraf gaan vermoeden) aanwezigheid van anderen en hoe we zelf een
invloed hebben op anderen
o Vooral onderwerpen uit dagelijkse leven
-> Maatschappelijke zaken
Bv:
o Wat is de impact van groepsgrootte en groepsdynamica bij de beraadslaging van
een jury in rechtbank?
o Van waaruit ontstaan discriminatie en vooroordelen bij een individu?
o Hoe kiezen mensen een partner? (H8)
o Waarom kan je de impact van ‘fake news’ niet makkelijk ongedaan maken?
Hoe verschilt sociale psychologie van sociologie?
Sociale psychologie verschilt van sociologie naar
• Focus
o Sociologie ruimere focus op maatschappij >< directe sociale kring van de sociale
psychologie
Les 1: 30/09/2024
Hoofdstuk 1: Definitie van (sociale) psychologie en relatie tot andere disciplines
Wat is psychologie?
• Wetenschappelijke studie van menselijk gedrag en de interne processen (bv: mentale,
emotie -> waarom doen we iets) die hieraan ten grondslag liggen
• Wetenschappelijk: methoden uit exact-wetenschappelijke disciplines, maar door de
complexiteit van gedrag (niet alles is waarneembaar) is de theorie vaak minder goed
volledig toetsbaar
• Methodologie, bv: toepassen op verband werkloosheid en depressie
o Fase 1: observatie of beschrijving
o Fase 2: stellen van hypothesen
o Fase 3: onderzoeksplan
Bv: beslissen type design en meetmethode.
-> Enquête, longitudinaal onderzoek, experiment,…
o Fase 4: dataverzameling en dataverwerking
o Fase 5: interpretatie en hypothesen voor verder onderzoek (als je merkt na je
onderzoek dat er nog een ander variabel ook een rol speelt, zal je hierover verder
onderzoek moeten doen)
• Gedrag: overt (waarneembaar -> bv: door observatie, of via video’s,…) en covert
(attitudes, emoties, opinies)
-> Psychologie is dus niet volledig wetenschappelijk want er zijn ook zaken die je niet
direct kan observeren.
• Individueel gedrag: sociale context maar eerder in kleine kring
-> Psychologie kijkt eerder naar de groepen waar je toe behoort, welke sociale normen
daar zijn en hoe die een effect op je hebben >< sociologie die naar de volledige
maatschappij kijkt
• Algemeen en specifiek gedrag: wetmatigheden, maar ook variatie/ uitzonderingen
Geschiedenis van de algemene psychologie (niet kennen)
-> er was een evolutie in de psychologie voordat psychologie een wetenschap was en die werd
sterk beïnvloedt door de filosofie
Bv: vroeger keek men enkel naar de geest want het lichaam was te dierlijk, maar nu ook
aandacht voor biologische processen
,Psychologie als wetenschap
-> psychologische inzichten etc zijn er al langer, maar psychologie als een echte wetenschap is
zeer jong
• Experimentele psychologie: eerste labo voor (1879, Willem Wundt) ‘objectieve
introspectie’ = analyseren van hoe je iets ervaart en wat het oproept/met wat je het
associeert.
• Toegepaste psychologie (Alfred Binet, labo in Parijs, 1894), intelligentietesten bv: is er
een probleem met het onderwijs, of zijn er sommige kinderen die een lage intelligentie
hebben en waardoor ze niet meer mee kunnen?
• Behaviorisme (John Watson, 1913), S-R processen (stimulus, respons)
o Komt terug bij het hoofdstuk over conditionering
-> beloning door stimulus en zo het gedrag in stand houden
• Psychoanalyse (Sigmund Freud, begin 20e eeuw), tegenreactie op Wundt, verdrongen
onbewuste processen
-> lichaam en geest apart
-> we reageren door verdrongen zaken
-> alles is subjectief en via interpretatie (>< objectiviteit van de experimentele
psychologie)
• Humanistische psychologie (Carl Rogers & Abraham Maslow, midden 20e eeuw)
o Subjectieve is belangrijker, persoonlijke groei= ons doel en wat ons drijft
o Behoeftenpiramide: voorwaarden voor persoonlijke groei
-> pas als basisbehoeften bevredigt zijn, kunnen we persoonlijk groeien
• Ontwikkelingspsychologie (Jean Piaget, midden 20e eeuw)
o Stadia, Nurture (Tabula Rasa) vs nature (rijping)
o Komt terug bij het hoofdstuk over anderen helpen (morele ontwikkeling)
Conventionele fase= adolescenten/ pre-adolescenten
Post-conventionele fase= niet iedereen komt in die fase
Biopsychosociaal model
• Zowel aangeboren als aangeleerde invloeden
Bv: iemand met veel temperament (aangeboren) heeft geleerd om daar rustig mee om te
gaan en niet agressief te reageren
o Belang van genetica (tweelingstudies)
, • Wisselwerking tussen lichaam en geest
Bv: veel stress zorgt voor hoofdpijn
• Bestudeert objectief waarneembare, maar ook niet waarneembare processen
• Hoofdfocus blijft op objectieve meetmethoden, maar er is wel een hernieuwde interesse
voor technieken om minder bewuste processen te meten
o Bv: impliciete (waarvan men zich niet bewust is) en expliciete cognities (die men
kan opnoemen als men hiernaar gevraagd wordt)
Bv: ben je racistisch? Expliciete meting= nee (sociale wenslijkheid) en impliciete
meting= aan de hand van hoe snel je reageert etc kan men besluiten maken
o Steeds meer assumptie dat er zowel een ‘automatisch’ pad is naar gedrag als
een ‘beredeneerd’ pad
Het belang van de biologie
• Evolutie:
o Sommige genetische eigenschappen verhogen kans op nakomelingen/overleving
en worden doorgegeven over generaties
-> Imiteren zorgt voor meer kans op overleving, want we worden aanvaart
aangezien we hetzelfde doen als hun
o Bv. Inprenting (de ganzen van Konrad Lorenz)
-> Er waren ganzen eieren en die kwamen uit op het moment dat een man daar
aan het wandelen was, hierdoor imiteerden de ganzen hoe de man wandelde
want ze dachten dat dat de moeder was
o Bv. Glimlach baby’s (zie ook ‘mimicry’ in latere lessen)
-> Baby’s imiteren de lach van volwassen mensen
• Lichamelijke processen
o Hersenletsels (impulsiviteit, Alzheimer)
-> delen van onze hersenen hebben een impact op ons gedrag en onze
persoonlijkheid etc
o Productie van hormonen (testosteron → agressie)
o Weinig zonlicht → neerslachtig
o Lichaamsbeweging → goed humeur
o Wisselwerking tussen biologische aspecten en psychologische aspecten
Cognitieve processen
• Mensen leren constant <-> Behaviorisme: automatische S-R connecties
• Het gedrag verandert op basis van vroegere ervaringen
• Mens en dier LEREN bepaalde handelingen uit te voeren omdat ze op basis van kennis
verwachten dat die tot een bevredigend resultaat zullen leiden (zie ook operante
conditionering)
, De mens als sociaal wezen
• Mensen zoeken nabijheid op van anderen, in hun sociale groep
• WEIRD (= western educated industrialized rich democratic countries) : veel bevindingen
slechts van toepassing op 1 type beschaving (op de WEIRD beschaving)
• Culturele verschillen hebben ook een impact op ons gedrag
o Individualisme (bv: in de VS ben je pas iets waard als je het zelf hebt gedaan= the
salf made man)<-> collectivisme (bv: in Japan denkt men eerst altijd in het
belang van de maatschappij)
o Hiërarchisch <-> egalitair (inkomensongelijkheid)
o Rolverdeling man-vrouw
• Sociale psychologie
Sociale psychologie als instrument in andere disciplines
(vanaf hier wel kennen)
• Sociale psychologie (definitie Allport): studie naar hoe gedachten, gevoelens, motivaties
en gedrag van mensen worden beïnvloed door (vermoede -> door normen kunnen we
alvast zaken vooraf gaan vermoeden) aanwezigheid van anderen en hoe we zelf een
invloed hebben op anderen
o Vooral onderwerpen uit dagelijkse leven
-> Maatschappelijke zaken
Bv:
o Wat is de impact van groepsgrootte en groepsdynamica bij de beraadslaging van
een jury in rechtbank?
o Van waaruit ontstaan discriminatie en vooroordelen bij een individu?
o Hoe kiezen mensen een partner? (H8)
o Waarom kan je de impact van ‘fake news’ niet makkelijk ongedaan maken?
Hoe verschilt sociale psychologie van sociologie?
Sociale psychologie verschilt van sociologie naar
• Focus
o Sociologie ruimere focus op maatschappij >< directe sociale kring van de sociale
psychologie
