Samenvatting interpersoonlijke communicatie

Interpersoonlijke communicatie 2025-2026

1. INLEIDING INTERPERSOONLIJKE COMMUNICATIE

Communicatie: proces waarbij de ene persoon betekenis stimuleert in de geest van een
andere persoon (of personen) door middel van verbale en/of non-verbale boodschappen

IPC: communicatie verloopt direct tussen mensen, zonder tussenkomst van een medium
1) Zender heeft een idee/boodschap die hij wil overbrengen
2) Die boodschap wordt omgezet in woorden/gebaren
3) De ontvanger interpreteert die tekens en probeert de boodschap te begrijpen
4) De ontvanger vormt een eigen interpretatie van de oorspronkelijke boodschap

MMC: boodschap wordt via een medium verspreid naar een breed publiek
1) Zender heeft een idee/boodschap die hij wil overbrengen
2) De boodschap wordt geformuleerd in een vorm geschikt voor publicatie
(artikel/video)
3) De boodschap wordt verspreid via een medium (tv/radio/krant/sociale media)
4) Het publiek ontvangt de boodschap en probeert die te begrijpen
5) Elke ontvanger vormt een eigen interpretatie, beïnvloedt door persoonlijke/culturele
factoren


1.1. Het gezicht

Het gebruik van gezichten in advertenties helpt om de aandacht van de consument te
trekken, ook al heb je geen gezicht nodig om bankdiensten, sneakers, parfums te
verkopen.
 Non-verbale IPC-signalen in advertenties hebben een duidelijke impact op de
likeability ervan (het meer/minder leuk vinden van de advertentie)
 Likeability = 1 van de belangrijkste voorspellers van de advertentie-effectiviteit die
van de advertentie kan worden verwacht

Gezichten bevatten veel aanwijzingen:
 Etnische achtergrond
 Leeftijd
 Geslacht
 Emoties
 Persoonlijkheid


2. MODELLEN, DEFINITIES EN ALGEMENE BEGINSELEN VAN IPC

2.1. Modellen van IPC: van het verzenden van informatie tot interpersoonlijke
transacties

,  Klassiek perspectief: communicatie is een lineair proces van info overdragen van
zender naar ontvanger
 Modern perspectief: communicatie is een interactioneel/transactioneel proces van
betekenisgeving door communicatoren

Kritiek op Lasswell
- Communicatie is niet lineair, maar bidirectioneel of multidirectioneel
- Begrippen ‘kanaal’ of ‘medium’ zijn vaag
- Effect is meer dan enkel feedback
- Geen aandacht voor de context waarin het communicatieproces zich afspeelt
- Geen aandacht voor hoe en waarom we communiceren
- Geen aandacht voor de betekenis die de zender en ontvanger aan de boodschap
geven, communicatie wordt enkel gezien als een informatieoverdracht van een
zender naar een ontvanger


Drie basismodellen
1) Communicatie als actie:
 Bron verstuurt boodschap via kanaal naar ontvanger
 Oudste en eenvoudigste
 Berichten worden verzonden en ontvangen (vb. Lasswell)

2) Communicatie als interactie:
 Feedback en context toevoegen
 Nog steeds een lineair proces
 Werkelijkheid: zowel de bron als de ontvanger verzenden berichten op hetzelfde
moment

3) Communicatie als transactie:
 Zender en ontvanger creëren samen betekenis
 Je bent tegelijkertijd zender en ontvanger
 Feedforward (ontvanger klaarmaken op de boodschap)  wanneer je met een
andere persoon praat reageer je voortdurend op de reacties van je partner


2.2. Moderne definities van IPC: een focus op het maken en delen van betekenissen
 Betekenis samen creëren door symbolische interactie
 Communicatie is een instrument voor relatiebeheer: verbinden, beïnvloeden,
delen, manipuleren, …
 Creëren van een gezamenlijke sociale werkelijkheid: zichzelf, anderen en sociale
identiteiten
 Verbaal en non-verbaal gedrag
 Gamble: een proces van (on)bewuste overdracht van betekenis, de 1 doet/zegt iets
terwijl de ander observeert wat er gedaan/gezegd is en geeft daar betekenis aan
 Telkens wanneer je gedrag observeert en betekenis geeft, is er communicatie

, Communicatie: betekenisvolle interactie tussen een organisme en zijn sociale
omgeving

2.3. IPC-tekens: signalen en signalen
We communiceren via tekens waaraan we betekenis hechten, die verwijzen naar iets
anders.

Semiotiek
= de wetenschap van de tekens

Semiotiek (De Saussure, Peirce): de wetenschap van de tekens
 De Saussure: een teken is iets waar we betekenis aan hechten
o Vb. Woorden, gebaren, houdingen, kleding, sieraden
 Semiotiek omvat de fysieke en de sociale wereld maar alleen sociale
betekenisvorming wordt communicatie genoemd
 Betekeniscreatie kan zowel het lezen van tekens als het creëren van tekens zijn


Lezen en verzenden van signalen
 Cue:
o Oorspronkelijk: iets dat door een filmregisseur wordt gezegd/gedaan
waardoor de auteur weet dat hij in actie mag schieten
o Nu: iets dat ontvangers/lezers gebruiken om hun actie te sturen
 Signaal: iets dat je zegt/doet om informatie of betekenis aan iemand anders over te
brengen
 Het concept verwijst naar het creëren van signalen om betekenis op te roepen bij
ontvangers en zo hun acties te beïnvloeden; signalen functioneren daarbij als
aanwijzingen of waarschuwingen.

Signalering en cue-lezing kunnen…zijn
 Bewust/onbewust
 Opzettelijk/per ongeluk
 Informatief/manipulatief
 Geslaagd/mislukt


2.4. Een opmerking over supernormale stimuli
Supernormale cues:
 Overdreven cue/signaal dat een sterkere aantrekkingskracht kan uitoefenen op
een ontvanger dan een normale cue/signaal  leidt tot overdreven reacties
 Tinbergen: wou onderzoeken hoe het komt dat dieren getriggerd worden door
kleine cues (vb. Kat en een laserlicht)
 Menselijke supernormale cues: eten met overdreven veel suiker, vetten, zout
o Vroeger waren die dingen schaars terwijl ze nu in overvloed aanwezig zijn

, Lorenz
 Kindchenschema
 Babygezichten vinden we schattig: we willen die verzorgen, dat gevoel komt
automatisch (geldt ook voor dieren)
o Vb. Tekenfilms, kleine honde, teddyberen,…

Moderne massamedia: denkbeeldige wereld met supernormale prikkels
 Videogames
 Soaps als Thuis en Familie
 Sociale netwerksites als FB en Instagram
 Creëren een bovennatuurlijke werkelijkheid die veel spannender is dan onze eigen
saaie werkelijkheid (Baudrillard: we leven in een hyperrealiteit)


2.5. Een opmerking over kostbare signalen (costly signals)
Costyly signal: signalen die eerlijk zijn omdat ze een handicap opleggen aan de afzender
 Lijken eerst misschien dom maar hebben een vorm van diepe rationaliteit
 Kostbare signalen van een zender kunnen werken als supernormale
stimuli/signalen voor een ontvanger

Zahavi: ‘Het handicapprincipe’  zender zet druk op de ontvanger om eerlijk te
communiceren
 Dom gedrag is vaak een vorm van kostbare signalering
 Hazen gaan rechtop staan als ze in contact komen met een vos  lijkt dom maar
het is zinvolle communicatie: ze tonen aan dat ze sterk genoeg zijn en niet bang
zijn

Op dieper niveau:
 Kledij: uitdrukken wat je identiteit is, karakter, merknamen
 Tattoos: Maori’s (sterk, mannelijk, sterk immuunsysteem)

Handicaps:
 Op het eerste gezicht: dure signalen verkleinen je overlevingskansen  lijken dom
en irrationeel
 Op LT: vergroten je overlevingskansen en/of voortplanting (2 kerndoelen in het
leven, Darwin)


2.6. Enkele algemene principes en ideeën met betrekking tot IPC

 IPC is onomwisselbaar
 Alle IPC heeft een inhoud (oppervlakte betekenis) en een relatiedimensie (vb. Op
tijd terug in de les komen -> relatie van respect)