les 1: omschrijving en belang van psychodiagnostiek ....................................................................................................................................... 5
1.1 alledaags impliciet diagnosticeren .............................................................................................................................................................. 5
1. Problemen van impliciet diagnosticeren .................................................................................................................................................. 5
2. Omgaan met kansen en waarschijnlijkheden .......................................................................................................................................... 5
3. Oorzaak van foutenbronnen ........................................................................................................................................................................ 5
1.2 Impliciet diagnosticeren in de psychodiagnostiek .................................................................................................................................. 6
1. mogelijke foutenbronnen ............................................................................................................................................................................. 6
1.3 Expliciet diagnosticeren als oplossing ....................................................................................................................................................... 7
a. basis van het PSD procesmodel ................................................................................................................................................................. 7
empirische cyclus: RIK ............................................................................................................................................................................ 8
empirisische cyclus: MARIE ................................................................................................................................................................... 9
emprisiche cyclus: Younes .................................................................................................................................................................... 9
b. Expliciete psychodiagnostiek in de praktijk ............................................................................................................................................ 9
1.3 Belang van (bestuderen van) psychodiagnostiek .................................................................................................................................... 9
les 2: maatschappij & psychodiagnostiek .......................................................................................................................................................... 10
1. belang van context .......................................................................................................................................................................................... 10
A. historische voorlopers: (psycho)diagnostiek voor psychologie als wetenschap ......................................................................... 10
B. Maatschappelijke context .......................................................................................................................................................................... 11
2. eind 19e eeuw .................................................................................................................................................................................................. 11
A. bijdrage uit aanverwante disciplines ...................................................................................................................................................... 11
1.2 Eind 19e eeuw ............................................................................................................................................................................................... 17
B. start testontwikkeling (begin 20ste eeuw) ............................................................................................................................................. 17
1.3 Migratie vanuit EU ........................................................................................................................................................................................ 18
1.4 Begin WO| tot WO || ................................................................................................................................................................................. 19
A. groepstests ................................................................................................................................................................................................... 19
Groepstest: probleem ......................................................................................................................................................................... 19
B. Diversiteit in tests ....................................................................................................................................................................................... 19
Kenmerken ............................................................................................................................................................................................. 20
1.5 Na WO|| (tot heden) ................................................................................................................................................................................... 20
a. Verenigde Staten ......................................................................................................................................................................................... 20
B. Europa............................................................................................................................................................................................................ 21
2. … naar het psychodiagnostisch procesmodel ......................................................................................................................................... 21
3. Belang van geschiedenis ............................................................................................................................................................................... 21
les 3: intelligentie: van theorie naar praktijk ..................................................................................................................................................... 22
1. inleiding ............................................................................................................................................................................................................. 22
2. Theorie ............................................................................................................................................................................................................... 22
2.1 modellen met een brede kijk ................................................................................................................................................................. 22
2.2 psychometrische modellen ..................................................................................................................................................................... 23
3. Praktijk ............................................................................................................................................................................................................... 29
3.1 Testonderzoek naar cognitieve vaardigheden .................................................................................................................................. 29
les 4: psychodiagnostiek van intelligentie ......................................................................................................................................................... 36
, 2.1 intelligentie in theorie & praktijk .............................................................................................................................................................. 36
2.2 intelligentie als zorgvraag .......................................................................................................................................................................... 36
cognitieve (hoog)begaafdheid ...................................................................................................................................................................... 36
diagnostisch traject ......................................................................................................................................................................................... 39
mis- en gemiste diagnoses ............................................................................................................................................................................ 41
Les 5: aanmelding .................................................................................................................................................................................................... 42
1. casus Siska – aanmelding.............................................................................................................................................................................. 42
1. Doelstellingen .................................................................................................................................................................................................. 43
2. Handelen............................................................................................................................................................................................................ 43
Casus Siska – aanmelding: handelen .............................................................................................................................................................. 45
3. denken................................................................................................................................................................................................................ 45
casus Siska – aanmelding: denken................................................................................................................................................................... 47
afronding van aanmelding ................................................................................................................................................................................. 47
aanmelding binnen a&o werkveld .................................................................................................................................................................... 48
les 6: intake als vooronderzoek DEEL 1 ............................................................................................................................................................. 50
overzicht intake/vooronderzoek ....................................................................................................................................................................... 50
1. Doelstellingen .................................................................................................................................................................................................. 50
Doelstellingen in de praktijk ......................................................................................................................................................................... 50
Opgelet! .............................................................................................................................................................................................................. 50
2. Handelen............................................................................................................................................................................................................ 52
Handelen = (hulp)vragen verhelderen ........................................................................................................................................................ 52
Informatie verzamelen: verschillende methoden ...................................................................................................................................... 52
a. gesprek(ken) ..................................................................................................................................................................................... 52
B. Screeningsinstrument(en).............................................................................................................................................................. 55
C. Dossierstudie ................................................................................................................................................................................... 56
D. Observatie ........................................................................................................................................................................................ 56
E. andere – doelgroep (bijv. spelmateriaal) ................................................................................................................................... 57
Informatie verzamelen: verschillende informanten: ................................................................................................................................. 57
extra: gespreksvaardigheden in PSD .......................................................................................................................................................... 57
les 7: intake/vooronderzoek deel 2 ..................................................................................................................................................................... 60
methode 1: gesprek Siska.................................................................................................................................................................................. 60
methode 2: screeningsinstrument ............................................................................................................................................................... 62
methode 3: dossierstudie .............................................................................................................................................................................. 62
methode 4: observatie .................................................................................................................................................................................... 62
3. Denken ............................................................................................................................................................................................................... 63
3.1 exploreren en toetsen ............................................................................................................................................................................. 63
Methode 2: Screeningsinstrument ............................................................................................................................................................... 64
3.2 voorlopige integratief beeld opstellen ................................................................................................................................................ 65
casus Siska intake/vooronderzoek: denkproces na .............................................................................................................................. 70
Les 8: intake/vooronderzoek DEEL 3 .................................................................................................................................................................. 71
1. Denken ............................................................................................................................................................................................................... 71
casus siska: Intake/vooronderzoek: denkproces na .................................................................................................................................... 77
afronding ................................................................................................................................................................................................................ 79
,Les 9: aanvullend onderzoek deel 1.................................................................................................................................................................... 79
Doelstellingen ....................................................................................................................................................................................................... 79
1. Handelen............................................................................................................................................................................................................ 79
2. Denken ............................................................................................................................................................................................................... 81
denkproces: VOOR het handelen ..................................................................................................................................................................... 81
denkproces tijdens het handelen ..................................................................................................................................................................... 85
denkproces na het handelen ............................................................................................................................................................................. 85
mogelijke foutenbronnen ................................................................................................................................................................................... 86
aanvullend onderzoek: afronding ..................................................................................................................................................................... 87
les 10: aanvullend onderzoek – deel 2............................................................................................................................................................... 88
casus Siska: aanmelding & intake/vooronderzoek ...................................................................................................................................... 88
casus Siska: aanvullend onderzoek: denken ................................................................................................................................................. 89
Denkproces: VOOR het handelen ................................................................................................................................................................ 89
casus siska – aanvullend onderzoek: handelen ............................................................................................................................................ 94
denkproces TIJDENS het handelen .............................................................................................................................................................. 94
denkproces NA het handelen ........................................................................................................................................................................ 94
Les 11: Advies & rapportering, interventie & evaluatie .................................................................................................................................. 97
doelstellingen ........................................................................................................................................................................................................ 97
denken .................................................................................................................................................................................................................... 97
casus Siska: advies en rapportering – IB opstellen ..................................................................................................................................... 99
casus Siska: advies en rapportering – interventies oplijsten en toetsen ............................................................................................. 101
handelen ............................................................................................................................................................................................................... 102
casus Siska: advies en rapportering: adviesgesprek ................................................................................................................................. 103
afronding .............................................................................................................................................................................................................. 104
doelstelling........................................................................................................................................................................................................... 104
handelen ............................................................................................................................................................................................................... 105
casus Siska: interventie en evaluatie ............................................................................................................................................................. 105
LES 12: kennisclips inleiding en getransformeerde scores ......................................................................................................................... 106
0. Introductie ....................................................................................................................................................................................................... 106
1. Interpretatie van testresultaten .................................................................................................................................................................. 107
1.1 ruwe score ................................................................................................................................................................................................ 107
1.2 concepten uit de statistiek ................................................................................................................................................................... 108
1.2.1 frequentieverdeling ................................................................................................................................................................ 108
1.2.2 Maten voor centrale tendentie ............................................................................................................................................ 109
1.2.3 Maten voor variabiliteit ......................................................................................................................................................... 109
1.2.4 Normaalverdeling ................................................................................................................................................................... 110
1.2.5 Scheefheid van de verdeling................................................................................................................................................ 110
2. Normscores ..................................................................................................................................................................................................... 110
2.1 percentielen ............................................................................................................................................................................................. 110
2.2 z-scores ..................................................................................................................................................................................................... 112
2.2.1 Lineaire Z-score: berekning met formule ......................................................................................................................... 113
2.2.2 GENORMALISEERDE z-score: omzettingstabel ............................................................................................................... 113
2.2.2 Genormaliseerde Z-score ..................................................................................................................................................... 115
, 2.3 Normscores afgeleid van Z-scores..................................................................................................................................................... 117
2.3.1 T-score ....................................................................................................................................................................................... 117
2.3.2 Geschaalde score (GS) of Afgeleide uitslag (AU) ............................................................................................................ 118
2.3.3 IQ of BCV-indexscore ............................................................................................................................................................. 119
2.4 Stanines en C-scores ............................................................................................................................................................................. 120
2.4.1 Stanines..................................................................................................................................................................................... 120
2.4.2 Variantie op stanines: C-scores ........................................................................................................................................... 121
les 14: Kunst van testdiagnostiek: Testscores van A tot Z: Deel 2 ........................................................................................................... 122
3. Betrouwbaarheidsintervallen ...................................................................................................................................................................... 122
3.1 betrouwbaarheid .................................................................................................................................................................................... 122
3.2 meetfouten & standaardmeetfout ...................................................................................................................................................... 122
3.2.1 meetfouten ............................................................................................................................................................................... 123
3.2.2 standaardmeetfout S(e) ......................................................................................................................................................... 123
3.3 betrouwbaarheidsinterval ..................................................................................................................................................................... 125
4. testresultaten interpreteren ........................................................................................................................................................................ 127
4.1 STAP 1: van ruwe score naar normscore ......................................................................................................................................... 127
4.2 STAP 2: bepaal de S(e) eigen aan het instrument/normscore waarmee je werkt .................................................................. 128
4.3 STAP 3: bepaal de halve breedte van het BI ................................................................................................................................... 128
4.4 STAP 4: bereken BI rond (norm)score ............................................................................................................................................... 128
4.5 STAP 5: interpreteer met vermelding normgroep .......................................................................................................................... 128
voorbeeld examenvragen...................................................................................................................................................................................... 133
Proefexamen ............................................................................................................................................................................................................ 134