Financieel recht
DEEL 1: PRIVAAT BANKRECHT.................................................................................................. 1
Pp 1 Geldrekeningen ................................................................................................................... 1
PP 2 Betalingsdiensten .............................................................................................................. 33
pp 3 kredieten - Deel 1: algemeen en commercieel krediet ........................................................ 78
pp 3 kredieten - deel 2: Consumenten- en hypothecair krediet ................................................ 116
CASUS ufora ............................................................................................................................. 167
BELEGGERSBESCHERMING ....................................................................................................... 170
DEEL 2 PUBLIEK RECHT ......................................................................................................... 196
DEPOSITOBESCHERMING .......................................................................................................... 259
DEEL 3 KAPITAALMARKTRECHT ............................................................................................ 287
GASTCOLLEGE: sustainable finance....................................................................................... 328
geen syllabus, enkel privaat bankrecht een beetje)
! “het waarom” van de regels is belangrijk voor hen
Alle codexen mogen mee
DEEL 1: PRIVAAT BANKRECHT
Pp 1 Geldrekeningen
Les 1
Algemeen
• Relatie tussen kredietinstelling en cliënt (consument of professionels): Geldverrichtingen
vinden doorgaans plaats via rekening
• (beperkte mogelijkheid tot OTC-transacties)
• Geldrekeningen moeten worden onderscheiden van effecten-rekeningen
• Geldrekeningen :
• Zicht- of betaalrekening
• (Gereglementeerde) Spaarrekening
• Termijnrekening
• Belang van het onderscheid: functie + toepasselijke regelgeving + fiscale
behandeling
• Rechtsverhouding tussen kredietinstelling en cliënt:
• Rekeningovereenkomst
1
,wanneer een persoon (NP/RP = consument of proffesional) handelt met een financiële
instelling, wordt in principe een “rekeningovereenkomst” gesloten.
- Het aantal transacties dat juridisch nog kan plaatsvinden zonder het openen
van een rekening is uiterst beperkt. Dit hangt nauw samen met de wens van
de overheid om controle te behouden in het kader van de strijd tegen
witwassen van geld.
- Het uitgangspunt is dat financiële verrichtingen sporen moeten nalaten. Die
sporen blijken doorgaans uit de boeking van de verrichting op een
rekening die wordt aangehouden tussen de bank en de cliënt.
Er bestaan beperkte uitzonderingen:
Een OTC-transactie betekent een “Over The Counter”-transactie. Dat is een
transactie die rechtstreeks tussen twee partijen gebeurt, zonder dat die via een
gereglementeerde beurs verloopt.
- Zo kan bijvoorbeeld een Japanse toerist in Gent Japanse yen wisselen tegen euro bij
een financiële instelling zonder dat daarvoor een rekening moet worden geopend. De
wet stelt hierbij als voorwaarde dat het bedrag niet hoger mag zijn dan €250
- Dergelijke verrichtingen zonder rekening zijn uitzonderlijk; de regel blijft dat een
rekening moet worden geopend.
Soorten geldrekeningen
er bestaan drie types geldrekeningen:
1. zichtrekeningen (of betaalrekeningen),
2. spaarrekeningen,
3. termijnrekeningen.
(kort hier, eronder uitgebreider uitgewerkt)
1) Juridische kwalificatie van geldrekeningen
Bij geldrekeningen geldt dat het creditsaldo (het positieve saldo) juridisch een
vordering vertegenwoordigt van de cliënt op de financiële instelling.
Wanneer er bijvoorbeeld €500 op een zichtrekening staat, betekent dit dat de
rekeninghouder een vordering heeft op de bank ten belope van €500.
Indien de rekening een debetsaldo vertoont, heeft de financiële instelling een
vordering op de cliënt.
De relatie tussen bank en rekeninghouder is dus een obligatoire verhouding.
- De rekeninghouder is geen eigenaar van het geld op de rekening, maar enkel
schuldeiser van de bank.
- Dit heeft belangrijke gevolgen bij een faillissement van de financiële instelling.
De rekeninghouder kan de gelden niet revindiceren, aangezien hij geen
eigenaar is, maar slechts een gewone chirografaire schuldeiser. In
faillissementen betekent dit doorgaans dat slechts een beperkt deel van de
vordering kan worden gerecupereerd.
ð Om dit probleem te ondervangen, werd de Deposito
Beschermingsregeling ingevoerd. Deze regeling beschermt elke
rekeninghouder tot een bedrag van €100.000 per financiële instelling in
geval van faillissement. Dit systeem heeft tot doel het vertrouwen van
rekeninghouders in financiële instellingen te versterken.
2
,>< verschil met effectenrekeningen (NK)
Bij effectenrekeningen geldt een fundamenteel ander juridisch regime.
Effectenrekeningen zijn rekeningen waarop financiële instrumenten worden geboekt,
zoals aandelen, obligaties en deelnemingen in beleggingsfondsen. De bijzondere
wetgeving bepaalt dat de rekeninghouder mede-eigenaar is van deze effecten. Dit
creëert een zakenrechtelijke verhouding. Bij faillissement van de instelling kunnen de
effecten wel worden gerevindiceerd. Voor geldrekeningen is dit niet het geval; daar
gaat het steeds om een vordering op de bank.
2) Spaarrekeningen: gereglementeerd en niet-gereglementeerd
Naast zichtrekeningen bestaan spaarrekeningen, die kunnen worden
onderverdeeld in gereglementeerde en niet-gereglementeerde
spaarrekeningen.
a) Ten eerste bepaalt het welke fiscale behandeling van toepassing is op de
intresten die door de spaarrekening worden gegenereerd.
b) Ten tweede gelden voor gereglementeerde spaarrekeningen specifieke
juridische voorschriften waaraan moet worden voldaan bij het aanbieden
ervan door financiële instellingen.
3) Termijnrekeningen
Het gaat om contracten van bepaalde duur waarbij de gelden gedurende een
vooraf vastgelegde termijn worden vastgezet.
- Deze rekeningen zijn de afgelopen jaren populair geworden, onder meer
omdat banken aantrekkelijke rentevoeten aanboden om gelden die eerder in
staatsbonnen waren geïnvesteerd opnieuw naar de banken te laten
terugstromen.
= Een termijnrekening is een bankrekening waarop je een bepaald bedrag voor
een vaste periode vastzet in ruil voor interest.
Belang van het onderscheid tussen de verschillende rekeningen
is belangrijk omdat:
1. elke rekening een andere functie vervult,
2. de fiscale behandeling verschilt,
3. de toepasselijke regelgeving niet dezelfde is.
Hoewel deze rekeningen op het eerste gezicht gelijkaardig lijken, gelden er in
werkelijkheid verschillende juridische spelregels.
1) Zicht- of betaalrekening
• Contract van onbepaalde duur
• Tegoeden opvraagbaar op zicht
• Mogelijkheid tot verrichten van betalingstransacties (gevolg: toepassing
regelen inzake betalingsdiensten uit boek VII WER (art. VII.4 ev WER))
(infra)
• Vb. Informatiedocument betreffende de vergoedingen (art. VII.4/1
WER)
• Al dan niet mogelijkheid tot het opnemen van krediet (indien krediet: impact
bepalingen Boek VII WER inzake consumentenkrediet)
3
, voordelen:
- De zichtrekening biedt een duidelijk overzicht van je financiële positie en
de beschikbare middelen.
- Ze maakt het mogelijk om eenvoudig betalingstransacties uit te voeren,
zowel door zelf gelden te storten of op te nemen, als door betalingen te
verrichten aan andere deelnemers in het economisch verkeer. De
zichtrekening laat toe om betalingsverplichtingen op een efficiënte manier na
te komen.
- Daarnaast wordt een zichtrekening vaak beschouwd als een veilige manier
om geld te bewaren. Geld op een rekening bij een bank is in principe veiliger
dan contant geld dat thuis wordt bewaard of in een portefeuille wordt
meegedragen.
- Essentieel is dat de zichtrekening het uitvoeren van betalingstransacties
mogelijk maakt.
Betalingsdiensten: Boek VII WER
Omdat een zichtrekening het uitvoeren van betalingstransacties toelaat, zijn de
regels inzake betalingsdiensten van toepassing. Deze regels zijn opgenomen in
Boek VII van het Wetboek Economisch Recht. Dit boek regelt onder meer de rechten
en plichten van gebruikers en aanbieders van betalingsdiensten en vormt een
belangrijk onderdeel van het financieel recht.
De regels inzake betalingsdiensten die zijn opgenomen in Boek VII van het Wetboek
Economisch Recht vormen de omzetting van Europese regelgeving: de tweede
Richtlijn Betalingsdiensten (Payment Services Directive 2 of PSD2).
- Financieel recht is een dynamisch rechtsgebied en deze regels wijzigen
regelmatig: op Europees niveau wordt momenteel gewerkt aan een
“Verordening Betalingsdiensten”. Deze verordening zal de bestaande regels
uit de richtlijn moderniseren en vervangen. Zodra deze verordening in werking
treedt, zullen de overeenkomstige bepalingen in Boek VII WER kunnen
worden geschrapt, aangezien een verordening rechtstreeks toepasselijk is in
de lidstaten, in tegenstelling tot een richtlijn die eerst moet worden omgezet.
- Hoewel de nieuwe verordening een actualisering inhoudt, blijven de
basisprincipes grotendeels dezelfde. Bij de bespreking van de
betalingsdiensten zal vooral aandacht worden besteed aan de belangrijkste
vernieuwingen, onder meer inzake de aanpak van betaalfraude.
o De context van betaalfraude is vandaag fundamenteel anders dan in
2015, toen PSD2 werd uitgewerkt. Fenomenen zoals phishing
bestonden toen nauwelijks of waren veel minder verspreid. Om die
reden heeft de Europese wetgever een moderner kader ontwikkeld
dat beter inspeelt op de huidige risico’s, terwijl de onderliggende
principes behouden blijven.
Omdat een zichtrekening toelaat betalingstransacties uit te voeren, zijn de regels
inzake betalingsdiensten automatisch van toepassing. Deze regels zijn vervat in
Boek VII WER.
Boek VII bevat echter niet enkel bepalingen ter omzetting van de Richtlijn
Betalingsdiensten, maar ook regels die voortvloeien uit de Europese Richtlijn
Betaalrekeningen (Payment Accounts Directive).
4
DEEL 1: PRIVAAT BANKRECHT.................................................................................................. 1
Pp 1 Geldrekeningen ................................................................................................................... 1
PP 2 Betalingsdiensten .............................................................................................................. 33
pp 3 kredieten - Deel 1: algemeen en commercieel krediet ........................................................ 78
pp 3 kredieten - deel 2: Consumenten- en hypothecair krediet ................................................ 116
CASUS ufora ............................................................................................................................. 167
BELEGGERSBESCHERMING ....................................................................................................... 170
DEEL 2 PUBLIEK RECHT ......................................................................................................... 196
DEPOSITOBESCHERMING .......................................................................................................... 259
DEEL 3 KAPITAALMARKTRECHT ............................................................................................ 287
GASTCOLLEGE: sustainable finance....................................................................................... 328
geen syllabus, enkel privaat bankrecht een beetje)
! “het waarom” van de regels is belangrijk voor hen
Alle codexen mogen mee
DEEL 1: PRIVAAT BANKRECHT
Pp 1 Geldrekeningen
Les 1
Algemeen
• Relatie tussen kredietinstelling en cliënt (consument of professionels): Geldverrichtingen
vinden doorgaans plaats via rekening
• (beperkte mogelijkheid tot OTC-transacties)
• Geldrekeningen moeten worden onderscheiden van effecten-rekeningen
• Geldrekeningen :
• Zicht- of betaalrekening
• (Gereglementeerde) Spaarrekening
• Termijnrekening
• Belang van het onderscheid: functie + toepasselijke regelgeving + fiscale
behandeling
• Rechtsverhouding tussen kredietinstelling en cliënt:
• Rekeningovereenkomst
1
,wanneer een persoon (NP/RP = consument of proffesional) handelt met een financiële
instelling, wordt in principe een “rekeningovereenkomst” gesloten.
- Het aantal transacties dat juridisch nog kan plaatsvinden zonder het openen
van een rekening is uiterst beperkt. Dit hangt nauw samen met de wens van
de overheid om controle te behouden in het kader van de strijd tegen
witwassen van geld.
- Het uitgangspunt is dat financiële verrichtingen sporen moeten nalaten. Die
sporen blijken doorgaans uit de boeking van de verrichting op een
rekening die wordt aangehouden tussen de bank en de cliënt.
Er bestaan beperkte uitzonderingen:
Een OTC-transactie betekent een “Over The Counter”-transactie. Dat is een
transactie die rechtstreeks tussen twee partijen gebeurt, zonder dat die via een
gereglementeerde beurs verloopt.
- Zo kan bijvoorbeeld een Japanse toerist in Gent Japanse yen wisselen tegen euro bij
een financiële instelling zonder dat daarvoor een rekening moet worden geopend. De
wet stelt hierbij als voorwaarde dat het bedrag niet hoger mag zijn dan €250
- Dergelijke verrichtingen zonder rekening zijn uitzonderlijk; de regel blijft dat een
rekening moet worden geopend.
Soorten geldrekeningen
er bestaan drie types geldrekeningen:
1. zichtrekeningen (of betaalrekeningen),
2. spaarrekeningen,
3. termijnrekeningen.
(kort hier, eronder uitgebreider uitgewerkt)
1) Juridische kwalificatie van geldrekeningen
Bij geldrekeningen geldt dat het creditsaldo (het positieve saldo) juridisch een
vordering vertegenwoordigt van de cliënt op de financiële instelling.
Wanneer er bijvoorbeeld €500 op een zichtrekening staat, betekent dit dat de
rekeninghouder een vordering heeft op de bank ten belope van €500.
Indien de rekening een debetsaldo vertoont, heeft de financiële instelling een
vordering op de cliënt.
De relatie tussen bank en rekeninghouder is dus een obligatoire verhouding.
- De rekeninghouder is geen eigenaar van het geld op de rekening, maar enkel
schuldeiser van de bank.
- Dit heeft belangrijke gevolgen bij een faillissement van de financiële instelling.
De rekeninghouder kan de gelden niet revindiceren, aangezien hij geen
eigenaar is, maar slechts een gewone chirografaire schuldeiser. In
faillissementen betekent dit doorgaans dat slechts een beperkt deel van de
vordering kan worden gerecupereerd.
ð Om dit probleem te ondervangen, werd de Deposito
Beschermingsregeling ingevoerd. Deze regeling beschermt elke
rekeninghouder tot een bedrag van €100.000 per financiële instelling in
geval van faillissement. Dit systeem heeft tot doel het vertrouwen van
rekeninghouders in financiële instellingen te versterken.
2
,>< verschil met effectenrekeningen (NK)
Bij effectenrekeningen geldt een fundamenteel ander juridisch regime.
Effectenrekeningen zijn rekeningen waarop financiële instrumenten worden geboekt,
zoals aandelen, obligaties en deelnemingen in beleggingsfondsen. De bijzondere
wetgeving bepaalt dat de rekeninghouder mede-eigenaar is van deze effecten. Dit
creëert een zakenrechtelijke verhouding. Bij faillissement van de instelling kunnen de
effecten wel worden gerevindiceerd. Voor geldrekeningen is dit niet het geval; daar
gaat het steeds om een vordering op de bank.
2) Spaarrekeningen: gereglementeerd en niet-gereglementeerd
Naast zichtrekeningen bestaan spaarrekeningen, die kunnen worden
onderverdeeld in gereglementeerde en niet-gereglementeerde
spaarrekeningen.
a) Ten eerste bepaalt het welke fiscale behandeling van toepassing is op de
intresten die door de spaarrekening worden gegenereerd.
b) Ten tweede gelden voor gereglementeerde spaarrekeningen specifieke
juridische voorschriften waaraan moet worden voldaan bij het aanbieden
ervan door financiële instellingen.
3) Termijnrekeningen
Het gaat om contracten van bepaalde duur waarbij de gelden gedurende een
vooraf vastgelegde termijn worden vastgezet.
- Deze rekeningen zijn de afgelopen jaren populair geworden, onder meer
omdat banken aantrekkelijke rentevoeten aanboden om gelden die eerder in
staatsbonnen waren geïnvesteerd opnieuw naar de banken te laten
terugstromen.
= Een termijnrekening is een bankrekening waarop je een bepaald bedrag voor
een vaste periode vastzet in ruil voor interest.
Belang van het onderscheid tussen de verschillende rekeningen
is belangrijk omdat:
1. elke rekening een andere functie vervult,
2. de fiscale behandeling verschilt,
3. de toepasselijke regelgeving niet dezelfde is.
Hoewel deze rekeningen op het eerste gezicht gelijkaardig lijken, gelden er in
werkelijkheid verschillende juridische spelregels.
1) Zicht- of betaalrekening
• Contract van onbepaalde duur
• Tegoeden opvraagbaar op zicht
• Mogelijkheid tot verrichten van betalingstransacties (gevolg: toepassing
regelen inzake betalingsdiensten uit boek VII WER (art. VII.4 ev WER))
(infra)
• Vb. Informatiedocument betreffende de vergoedingen (art. VII.4/1
WER)
• Al dan niet mogelijkheid tot het opnemen van krediet (indien krediet: impact
bepalingen Boek VII WER inzake consumentenkrediet)
3
, voordelen:
- De zichtrekening biedt een duidelijk overzicht van je financiële positie en
de beschikbare middelen.
- Ze maakt het mogelijk om eenvoudig betalingstransacties uit te voeren,
zowel door zelf gelden te storten of op te nemen, als door betalingen te
verrichten aan andere deelnemers in het economisch verkeer. De
zichtrekening laat toe om betalingsverplichtingen op een efficiënte manier na
te komen.
- Daarnaast wordt een zichtrekening vaak beschouwd als een veilige manier
om geld te bewaren. Geld op een rekening bij een bank is in principe veiliger
dan contant geld dat thuis wordt bewaard of in een portefeuille wordt
meegedragen.
- Essentieel is dat de zichtrekening het uitvoeren van betalingstransacties
mogelijk maakt.
Betalingsdiensten: Boek VII WER
Omdat een zichtrekening het uitvoeren van betalingstransacties toelaat, zijn de
regels inzake betalingsdiensten van toepassing. Deze regels zijn opgenomen in
Boek VII van het Wetboek Economisch Recht. Dit boek regelt onder meer de rechten
en plichten van gebruikers en aanbieders van betalingsdiensten en vormt een
belangrijk onderdeel van het financieel recht.
De regels inzake betalingsdiensten die zijn opgenomen in Boek VII van het Wetboek
Economisch Recht vormen de omzetting van Europese regelgeving: de tweede
Richtlijn Betalingsdiensten (Payment Services Directive 2 of PSD2).
- Financieel recht is een dynamisch rechtsgebied en deze regels wijzigen
regelmatig: op Europees niveau wordt momenteel gewerkt aan een
“Verordening Betalingsdiensten”. Deze verordening zal de bestaande regels
uit de richtlijn moderniseren en vervangen. Zodra deze verordening in werking
treedt, zullen de overeenkomstige bepalingen in Boek VII WER kunnen
worden geschrapt, aangezien een verordening rechtstreeks toepasselijk is in
de lidstaten, in tegenstelling tot een richtlijn die eerst moet worden omgezet.
- Hoewel de nieuwe verordening een actualisering inhoudt, blijven de
basisprincipes grotendeels dezelfde. Bij de bespreking van de
betalingsdiensten zal vooral aandacht worden besteed aan de belangrijkste
vernieuwingen, onder meer inzake de aanpak van betaalfraude.
o De context van betaalfraude is vandaag fundamenteel anders dan in
2015, toen PSD2 werd uitgewerkt. Fenomenen zoals phishing
bestonden toen nauwelijks of waren veel minder verspreid. Om die
reden heeft de Europese wetgever een moderner kader ontwikkeld
dat beter inspeelt op de huidige risico’s, terwijl de onderliggende
principes behouden blijven.
Omdat een zichtrekening toelaat betalingstransacties uit te voeren, zijn de regels
inzake betalingsdiensten automatisch van toepassing. Deze regels zijn vervat in
Boek VII WER.
Boek VII bevat echter niet enkel bepalingen ter omzetting van de Richtlijn
Betalingsdiensten, maar ook regels die voortvloeien uit de Europese Richtlijn
Betaalrekeningen (Payment Accounts Directive).
4
