Samenvatting sociale agogiek
Inhoud
H1: Verandering en agogiek.........................................................................2
Veranderen en helpen veranderen............................................................2
Kenmerken van agogie.............................................................................2
Definitie van agogiek................................................................................3
Soorten cliëntsystemen............................................................................4
Beroep en werkveld..................................................................................5
H2: Sociaal agogisch handelen en de verschillende levensdomeinen.......10
H3: Sociaal agogisch handelen bekeken vanuit een inclusieve en
empowerende visie....................................................................................14
H4: Migratie................................................................................................17
H5: Armoede..............................................................................................41
H6: Sociaal agogisch handelen op samenlevingsniveau............................60
1
,H1: Verandering en agogiek
Veranderen en helpen veranderen
Veranderen is het kernwoord van agogiek.
Wat betekenen veranderingen voor mensen? Sommigen ervaren het als
een uitdaging/lust, sommigen ervaren het als een last dat onzekerheid
met zich meebrengt.
Het gaat om de wijze waarop we mensen kunnen helpen, begeleiden of
beïnvloeden bij hun verandering. Want dit gaat niet altijd vanzelf.
Er zijn allerlei soorten beïnvloeding om tot verandering (van gedrag) te
komen, wij hebben het hier over professionele beïnvloeding.
Met als bedoeling dat mensen het op de ene of
andere manier beter krijgen.
Bv. maatschappelijk werk, verpleging,
werkbegeleiding, psychotherapie,
organisatieadviseur, …
Agogie = verzamelnaam voor al dit werk.
‘Agogische beroepen’ – De praktijk
Agogiek = de leer van het doen veranderen van
mensen – De theorie
Concreet
- Organiseren van ontmoeten en mensen bij elkaar brengen.
- Werken aan onderlinge solidariteit.
- Creëren van plaatsen die veilig zijn voor iedereen.
- Ondersteunen met vragen, brieven, … op vlak van verschillende
levensdomeinen.
- Opvangen van mensen die dreigen uit de boot te vallen.
- Structurele problemen aankaarten bij politiek en beleid, zoals
discriminatie en uitsluiting.
- Streven naar een inclusieve samenleving waarin iedereen kan
bijdragen op een positieve manier.
Kenmerken van agogie
Er zijn een tal van agogische beroepen; de werkvelden kunnen sterk uiteen
lopen. Toch zijn er veel gemeenschappelijke punten.
Beïnvloeden & veranderen
- Kernbegrippen van agogiek.
- Een verpleegkundige helpt de leefstijl van patiënt te veranderen,
maatschappelijk werker helpt patiënt zijn financiële status te
veranderen, organisatieadviseur helpt een bedrijf te veranderen, …
- Een chirurg of wiskunde-leerkracht zorgt toch ook voor
veranderingen? Toch is dit geen agogie.
Er is pas sprake van agogie, als aan de volgende voorwaarden is voldaan.
2
, 1) Het gaat om een psychosociale verandering.
- Dit houdt in: gevoelens, houdingen (attitudes), gedragingen,
gedachten, beelden & fantasieën van individuele mensen.
- Dit houdt in: communicatie in een groep, normen en waarden van
samenleving, besluitvormingsprocessen binnen een organisatie.
- Het kan dus zowel betrekking hebben op individuen als op groep.
- Wiskunde – leerkracht is geen agoog het gaat enkel om
verandering in kennis.
2) De beïnvloeding vindt beroepsmatig plaats.
- Iemand kan pas agoog worden genoemd als helpen veranderen (een
deel van) zijn taak/beroep is.
- Hoeft niet enkel betaald werk te zijn; ook opgeleide vrijwilligers.
3) De beïnvloeding is doelgericht.
- Het gaat om de verandering van een situatie die van tevoren
nadrukkelijk bedacht en gepland is.
- De verandering moet bedoeld zijn (geen toeval).
4) De veranderaar werkt systematisch.
- Planmatig, gebaseerd op vakkennis en ervaring.
- De agoog schept omstandigheden waarvan hij denkt de beoogde
verandering te kunnen vergemakkelijken.
5) De beïnvloeding vindt bewust plaats.
- De beïnvloeding is vindt open en eerlijk plaats.
- Geen manipulatie of indoctrinatie.
6) De verandering wordt door de betrokkene gewenst.
7) De beïnvloeding wordt vrijwillig ondergaan.
8) De beïnvloeding is niet wederzijds.
- Ongelijke rolverdeling: de bedoelde beïnvloeding loopt van de agoog
naar de cliënt.
- Dat betekent niet dat de cliënt de agoog niet kan beïnvloeden, dit is
toevallig en niet de bedoeling.
9) Het gaat om (jong) volwassenen.
Definitie van agogiek
Eenzijdige, systematisch, doelgerichte, beroepsmatige beïnvloeding,
Gericht op het bereiken van een meer wenselijk geachte psychosociale
situatie van volwassenen (individueel of in onderling verband),
Die zich van deze beïnvloeding bewust zijn en die deze situatie ook
nastreven.
3
, Van theorie naar praktijk:
Het psychosociale blijkt zeer lastig te onderscheiden van het niet-psychosociale.
Je kan het welzijn van personen bv. niet loskoppelen van hun
inkomen/woonsituatie. Of bv. iemand helpen stoppen met roken, neemt
psychosociale veranderingen met zich mee.
De betrokkenen bij de verandering
De agoog = degene die helpt veranderen.
Cliënt = degene die de verandering/beïnvloeding ondergaat.
- Hier bestaan verschillende benamingen voor (bewoner, patiënt, …)
maar in deze cursus kiest men voor cliënt.
- Cliëntsysteem = veranderen van verschillende personen tegelijk.
- Doelgroep = indien het cliëntsysteem anoniem en/of groot is.
Soorten cliëntsystemen
Op basis van de aard van het psychosociaal functioneren onderscheiden we vier
soorten cliëntsystemen. Afhankelijk van het soort cliëntsysteem kan de
psychosociale verandering er anders uit zien.
Individuele personen
- Zijn gevoelens, houding ten opzichte van andere mensen of dingen,
persoonlijke ervaringen, gedrag, zelfbeeld, identiteit, ambitie,
overtuigingen, behoeften & verlangens.
- Voorbeeld psychosociale verandering: meer opkomen voor zichzelf,
aanvaarden dat je zoon/dochter eigen keuzes maakt, …
Groepen
- Verzameling van mensen die elkaar kennen, met elkaar omgaan en
bij elkaar horen (echtparen, gezinnen, teams, klassen, leefgroepen).
- Het psychosociaal functioneren van het individu speelt hier mee.
- Jaloezie, communicatie, vriendschap, besluitvorming, onderling
vertrouwen.
- Voorbeeld psychosociale verandering: een gezin leert ruzie
beperken, een basketbalteam leert elkaar constructieve feedback
geven, …
Organisaties
- Anoniemer dan een groep, communicatie wordt formeel geregeld
(ziekenhuizen, fabrieken, scholen, sportverenigingen,
kerkgemeenten).
- Het psychosociaal functioneren van het individu & groep spelen hier
mee.
- Hiërarchie, besluitvormingsprocedures, geschreven regels & formele
posities.
- Voorbeeld psychosociale verandering: een ziekenhuis voert
verpleegkundeprotocollen in, een hogeschool stelt een
studentenraad in, …
4
Inhoud
H1: Verandering en agogiek.........................................................................2
Veranderen en helpen veranderen............................................................2
Kenmerken van agogie.............................................................................2
Definitie van agogiek................................................................................3
Soorten cliëntsystemen............................................................................4
Beroep en werkveld..................................................................................5
H2: Sociaal agogisch handelen en de verschillende levensdomeinen.......10
H3: Sociaal agogisch handelen bekeken vanuit een inclusieve en
empowerende visie....................................................................................14
H4: Migratie................................................................................................17
H5: Armoede..............................................................................................41
H6: Sociaal agogisch handelen op samenlevingsniveau............................60
1
,H1: Verandering en agogiek
Veranderen en helpen veranderen
Veranderen is het kernwoord van agogiek.
Wat betekenen veranderingen voor mensen? Sommigen ervaren het als
een uitdaging/lust, sommigen ervaren het als een last dat onzekerheid
met zich meebrengt.
Het gaat om de wijze waarop we mensen kunnen helpen, begeleiden of
beïnvloeden bij hun verandering. Want dit gaat niet altijd vanzelf.
Er zijn allerlei soorten beïnvloeding om tot verandering (van gedrag) te
komen, wij hebben het hier over professionele beïnvloeding.
Met als bedoeling dat mensen het op de ene of
andere manier beter krijgen.
Bv. maatschappelijk werk, verpleging,
werkbegeleiding, psychotherapie,
organisatieadviseur, …
Agogie = verzamelnaam voor al dit werk.
‘Agogische beroepen’ – De praktijk
Agogiek = de leer van het doen veranderen van
mensen – De theorie
Concreet
- Organiseren van ontmoeten en mensen bij elkaar brengen.
- Werken aan onderlinge solidariteit.
- Creëren van plaatsen die veilig zijn voor iedereen.
- Ondersteunen met vragen, brieven, … op vlak van verschillende
levensdomeinen.
- Opvangen van mensen die dreigen uit de boot te vallen.
- Structurele problemen aankaarten bij politiek en beleid, zoals
discriminatie en uitsluiting.
- Streven naar een inclusieve samenleving waarin iedereen kan
bijdragen op een positieve manier.
Kenmerken van agogie
Er zijn een tal van agogische beroepen; de werkvelden kunnen sterk uiteen
lopen. Toch zijn er veel gemeenschappelijke punten.
Beïnvloeden & veranderen
- Kernbegrippen van agogiek.
- Een verpleegkundige helpt de leefstijl van patiënt te veranderen,
maatschappelijk werker helpt patiënt zijn financiële status te
veranderen, organisatieadviseur helpt een bedrijf te veranderen, …
- Een chirurg of wiskunde-leerkracht zorgt toch ook voor
veranderingen? Toch is dit geen agogie.
Er is pas sprake van agogie, als aan de volgende voorwaarden is voldaan.
2
, 1) Het gaat om een psychosociale verandering.
- Dit houdt in: gevoelens, houdingen (attitudes), gedragingen,
gedachten, beelden & fantasieën van individuele mensen.
- Dit houdt in: communicatie in een groep, normen en waarden van
samenleving, besluitvormingsprocessen binnen een organisatie.
- Het kan dus zowel betrekking hebben op individuen als op groep.
- Wiskunde – leerkracht is geen agoog het gaat enkel om
verandering in kennis.
2) De beïnvloeding vindt beroepsmatig plaats.
- Iemand kan pas agoog worden genoemd als helpen veranderen (een
deel van) zijn taak/beroep is.
- Hoeft niet enkel betaald werk te zijn; ook opgeleide vrijwilligers.
3) De beïnvloeding is doelgericht.
- Het gaat om de verandering van een situatie die van tevoren
nadrukkelijk bedacht en gepland is.
- De verandering moet bedoeld zijn (geen toeval).
4) De veranderaar werkt systematisch.
- Planmatig, gebaseerd op vakkennis en ervaring.
- De agoog schept omstandigheden waarvan hij denkt de beoogde
verandering te kunnen vergemakkelijken.
5) De beïnvloeding vindt bewust plaats.
- De beïnvloeding is vindt open en eerlijk plaats.
- Geen manipulatie of indoctrinatie.
6) De verandering wordt door de betrokkene gewenst.
7) De beïnvloeding wordt vrijwillig ondergaan.
8) De beïnvloeding is niet wederzijds.
- Ongelijke rolverdeling: de bedoelde beïnvloeding loopt van de agoog
naar de cliënt.
- Dat betekent niet dat de cliënt de agoog niet kan beïnvloeden, dit is
toevallig en niet de bedoeling.
9) Het gaat om (jong) volwassenen.
Definitie van agogiek
Eenzijdige, systematisch, doelgerichte, beroepsmatige beïnvloeding,
Gericht op het bereiken van een meer wenselijk geachte psychosociale
situatie van volwassenen (individueel of in onderling verband),
Die zich van deze beïnvloeding bewust zijn en die deze situatie ook
nastreven.
3
, Van theorie naar praktijk:
Het psychosociale blijkt zeer lastig te onderscheiden van het niet-psychosociale.
Je kan het welzijn van personen bv. niet loskoppelen van hun
inkomen/woonsituatie. Of bv. iemand helpen stoppen met roken, neemt
psychosociale veranderingen met zich mee.
De betrokkenen bij de verandering
De agoog = degene die helpt veranderen.
Cliënt = degene die de verandering/beïnvloeding ondergaat.
- Hier bestaan verschillende benamingen voor (bewoner, patiënt, …)
maar in deze cursus kiest men voor cliënt.
- Cliëntsysteem = veranderen van verschillende personen tegelijk.
- Doelgroep = indien het cliëntsysteem anoniem en/of groot is.
Soorten cliëntsystemen
Op basis van de aard van het psychosociaal functioneren onderscheiden we vier
soorten cliëntsystemen. Afhankelijk van het soort cliëntsysteem kan de
psychosociale verandering er anders uit zien.
Individuele personen
- Zijn gevoelens, houding ten opzichte van andere mensen of dingen,
persoonlijke ervaringen, gedrag, zelfbeeld, identiteit, ambitie,
overtuigingen, behoeften & verlangens.
- Voorbeeld psychosociale verandering: meer opkomen voor zichzelf,
aanvaarden dat je zoon/dochter eigen keuzes maakt, …
Groepen
- Verzameling van mensen die elkaar kennen, met elkaar omgaan en
bij elkaar horen (echtparen, gezinnen, teams, klassen, leefgroepen).
- Het psychosociaal functioneren van het individu speelt hier mee.
- Jaloezie, communicatie, vriendschap, besluitvorming, onderling
vertrouwen.
- Voorbeeld psychosociale verandering: een gezin leert ruzie
beperken, een basketbalteam leert elkaar constructieve feedback
geven, …
Organisaties
- Anoniemer dan een groep, communicatie wordt formeel geregeld
(ziekenhuizen, fabrieken, scholen, sportverenigingen,
kerkgemeenten).
- Het psychosociaal functioneren van het individu & groep spelen hier
mee.
- Hiërarchie, besluitvormingsprocedures, geschreven regels & formele
posities.
- Voorbeeld psychosociale verandering: een ziekenhuis voert
verpleegkundeprotocollen in, een hogeschool stelt een
studentenraad in, …
4
