Beginselen van het recht
HC1: Wat is recht?
Het recht bepaald ons dagelijks leven
Het recht regelt de samenleving
Definitie van recht
Het recht is op basis van 4 kenmerken
1. Rationeel opgebouwd geheel
2. Begrippen en normen
3. Doel = de maatschappij ordenen
4. Verband recht – overheid
1) Rationeel opgebouwd geheel
- Dit wilt zeggen dat de deeltjes van dat geheel op een logische wijze met
elkaar verbonden zijn
- Organische groei is doordat de maatschappij compexer wordt en er meer
evoluties zijn in de samenleving waardoor het recht ook de nieuwe
aspecten van de samenleving moet gaan regelen dus het recht groeit
- Recht is gebaseerd op de rede (‘ratio’)
> Het recht is rationeel
=> hangt ook samen met de wijze hoe ze met elkaar verbonden zijn
- Toch is er ook plaats voor het gevoel in het recht
MAAR het recht gaat naukeurig omschrijven wanneer dat gevoel kan
binnenkomen in het recht
=> Bv onderwijsregeling Uhasselt: Rationele rechtsregel zegt:
geen inschrijving meer mogelijk wegens een gebrek aan
studiepunten
MAAR in uitzonderlijke gevallen: heroverweging => er zijn
gevallen voor wie de eerste rechtsregel heel hard is bv.
mensen die ziek zijn geweest
=> hier komt het gevoel in het recht binnen, het recht
bepaalt zelf of dat mag, het is voorzien in art 2.4 3de lid
De heroverweging moet gebeuren volgens strikte regels
,2) Begrippen en normen
BEGRIPPEN/ TERMEN: (= juridische termen)
- Gebruik van juiste terminologie = essentieel/ belangrijk!
Vb.: ‘misdaad’ of ‘misdrijf’, ‘arbeidsovereenkomst’ of ‘aanstelling’,
‘wet’ of ‘decreet’, ‘vredegerecht’ of ‘vrederechter’
=> er zijn 2 totaal verschillende constanten
- juridische termen hebben allemaal hun eigen specifieke juridische
betekenis en functie
- Termen worden gebruikt in normen
NORMEN/ (RECHTS)REGELS/ (MATERIËLE) WETTEN:
- Algemeen karakter: hebben betrekking op een onbepaald aantal
personen/ situaties (abstract karakter), het is niet van toepassing op 1
bepaalde situatie of persoon
- Verbindend karakter (= je moet ze naleven)
- Wet in de materiële zin in tegenstelling tot wet in de formele zin
> wet in materiële zin= inhoudelijk
> wet in formele zin= vorm
> een wet is een norm die gemaakt is door het parlement
Afleiden uit de contex of het woord ‘wet’ gebruikt wordt in materiële zin of
in formele zin (= een vraag op het examen!)
- Soorten normen (vb. gesanctioneerd/ niet-gesanctioneerd): in boek
zoeken OG1
- Normen zijn dwingend, men moet ze naleven
3) Maatschappij ordenen
- Recht = middel om een doel te bereiken
- Doel = waar een maatschappij naartoe wil (wereldbeeld - prescriptief)
Dus het doel is de samenleving organiseren/ ordenen op een
bepaalde manier die beantwoord aan hoe de bevolking die op die
plek woont wilt hoe dat de samenleving er uit ziet.
,- Een bepaald recht geldt in één enkele maatschappij (samenleving) omdat
samenlevingen andere ideen kunnen hebben van hoe de maatschappij/
samenleving er uit zou moeten zien
ü Resultaat: verschillende rechtsorden/ rechtsstelsels afhankelijk
van de plek waar je je bevindt
- Rechtszekerheid bieden
Rechtzekerheid bieden is een zekere mate van voorspelbaarheid
bieden, door die rechtsregels die gelden in een bepaalde
samenleving weten we waar we aantoe zijn (we weten dat we een
boete krijgen als we door het rood rijden) => brengt rechtzekerheid
rust in de maatschappij/ samenleving.
- Beperkt ‘beleid’ blijft mogelijk
Omdat rechtsregels vaak geinterpreteerd moeten worden doordat ze
abstract omschreven zijn => ‘Hoe moeten we deze regels toepassen
op dit geval?’ => er blijft een beperkt beleid mogelijk maar de basics
liggen vast die een rechtzekerheid bieden.
- Ook andere (niet-juridische) regels (gedragsvoorschriften) willen
maatschappij ordenen
Voorbeeld: godsdienst, moraal
- Raakpunten en verschilpunten met het recht (o.m. afdwingbaarheid/
sanctionering)
Verschil tussen recht en andere juridische gedragsvoorschriften?
- de afdwingbaarheid: je moet de rechtsregels gehoorzamen, als je
ze niet volgt dan kan je gesanctioneerd worden.
4) Verband recht en overheid
- Uitvaardigen van het recht: rechtsvormende organen van een
gemeenschap/ maatschappij = overheid (cfr. infra: positief recht*)
> rechtsregels worden gemaakt door de overheid
*positief recht= het recht dat opgelegd is door de overheid
- Naleving (rechtshandhaving) wordt gegarandeerd door overheid via
sanctionering (recht = afdwingbaar, het moet nageleeft worden)
> Geen ‘eigenrichting’; ‘geweldmonopolie’ ligt bij overheid
, Eigenrichting= als burger van een land zelf instaan voor de
afdwinging van het recht = niet legaal, enkel de OH mag het
afdwingen
Geweldmonopolie= elke vorm van dwang gebruiken om ervoor
te zorgen dat het recht negeleefd wordt
> Masteropleiding: nadruk op onderhandelen en bemiddelen om
geschil te beëindigen
OH MAAKT HET RECHT EN DWINGT HET OOK AF
Maakt het recht zodanig het een samenleving kan maken zoals we willen
dat die er uit ziet
MAAR je hebt ergens wel een nulpunt waar je bent gestart bv grondwet. Er
zit een zeker circulariteit in dit kenmerk van het recht.
- Verschillende sancties, afhankelijk van het concrete rechtsprobleem.
Sancties nemen dus verschillende vormen aan:
ü Gedwongen uitvoering
ü Uitvoering bij equivalent = financiële sanctie
ü Nietigheid (rechtshandeling wordt geacht nooit te hebben
bestaan)
Relatieve/ absolute nietigheid zie boek OG1
ü …
Vb.: er ontbreken een aantal pagina’s in een oefenboek wiskunde …
bij het kopen van een boek is er een contract opgesteld, als de leverancier
niet het juiste aantal pagina’a levert worden de regels niet negeleefd en
zal er door een jurist gesanctioneerd worden.
Oplossing: financiele sanctie: terugbetaling van het boek.
Sanctioneren kan ook andere vormen aannemen. De school kan de
ontbrekende pagina’s van het boek ook afdrukken.
- ‘Straf’ = specifieke sanctie uit het strafrecht
> Bekendste voorbeelden: vrijheidsstraf (= opsluiting in de
gevangenis), geldboete
> Overheid heeft monopolie op opleggen en uitvoeren van straffen
(belang van O.M.)
HC1: Wat is recht?
Het recht bepaald ons dagelijks leven
Het recht regelt de samenleving
Definitie van recht
Het recht is op basis van 4 kenmerken
1. Rationeel opgebouwd geheel
2. Begrippen en normen
3. Doel = de maatschappij ordenen
4. Verband recht – overheid
1) Rationeel opgebouwd geheel
- Dit wilt zeggen dat de deeltjes van dat geheel op een logische wijze met
elkaar verbonden zijn
- Organische groei is doordat de maatschappij compexer wordt en er meer
evoluties zijn in de samenleving waardoor het recht ook de nieuwe
aspecten van de samenleving moet gaan regelen dus het recht groeit
- Recht is gebaseerd op de rede (‘ratio’)
> Het recht is rationeel
=> hangt ook samen met de wijze hoe ze met elkaar verbonden zijn
- Toch is er ook plaats voor het gevoel in het recht
MAAR het recht gaat naukeurig omschrijven wanneer dat gevoel kan
binnenkomen in het recht
=> Bv onderwijsregeling Uhasselt: Rationele rechtsregel zegt:
geen inschrijving meer mogelijk wegens een gebrek aan
studiepunten
MAAR in uitzonderlijke gevallen: heroverweging => er zijn
gevallen voor wie de eerste rechtsregel heel hard is bv.
mensen die ziek zijn geweest
=> hier komt het gevoel in het recht binnen, het recht
bepaalt zelf of dat mag, het is voorzien in art 2.4 3de lid
De heroverweging moet gebeuren volgens strikte regels
,2) Begrippen en normen
BEGRIPPEN/ TERMEN: (= juridische termen)
- Gebruik van juiste terminologie = essentieel/ belangrijk!
Vb.: ‘misdaad’ of ‘misdrijf’, ‘arbeidsovereenkomst’ of ‘aanstelling’,
‘wet’ of ‘decreet’, ‘vredegerecht’ of ‘vrederechter’
=> er zijn 2 totaal verschillende constanten
- juridische termen hebben allemaal hun eigen specifieke juridische
betekenis en functie
- Termen worden gebruikt in normen
NORMEN/ (RECHTS)REGELS/ (MATERIËLE) WETTEN:
- Algemeen karakter: hebben betrekking op een onbepaald aantal
personen/ situaties (abstract karakter), het is niet van toepassing op 1
bepaalde situatie of persoon
- Verbindend karakter (= je moet ze naleven)
- Wet in de materiële zin in tegenstelling tot wet in de formele zin
> wet in materiële zin= inhoudelijk
> wet in formele zin= vorm
> een wet is een norm die gemaakt is door het parlement
Afleiden uit de contex of het woord ‘wet’ gebruikt wordt in materiële zin of
in formele zin (= een vraag op het examen!)
- Soorten normen (vb. gesanctioneerd/ niet-gesanctioneerd): in boek
zoeken OG1
- Normen zijn dwingend, men moet ze naleven
3) Maatschappij ordenen
- Recht = middel om een doel te bereiken
- Doel = waar een maatschappij naartoe wil (wereldbeeld - prescriptief)
Dus het doel is de samenleving organiseren/ ordenen op een
bepaalde manier die beantwoord aan hoe de bevolking die op die
plek woont wilt hoe dat de samenleving er uit ziet.
,- Een bepaald recht geldt in één enkele maatschappij (samenleving) omdat
samenlevingen andere ideen kunnen hebben van hoe de maatschappij/
samenleving er uit zou moeten zien
ü Resultaat: verschillende rechtsorden/ rechtsstelsels afhankelijk
van de plek waar je je bevindt
- Rechtszekerheid bieden
Rechtzekerheid bieden is een zekere mate van voorspelbaarheid
bieden, door die rechtsregels die gelden in een bepaalde
samenleving weten we waar we aantoe zijn (we weten dat we een
boete krijgen als we door het rood rijden) => brengt rechtzekerheid
rust in de maatschappij/ samenleving.
- Beperkt ‘beleid’ blijft mogelijk
Omdat rechtsregels vaak geinterpreteerd moeten worden doordat ze
abstract omschreven zijn => ‘Hoe moeten we deze regels toepassen
op dit geval?’ => er blijft een beperkt beleid mogelijk maar de basics
liggen vast die een rechtzekerheid bieden.
- Ook andere (niet-juridische) regels (gedragsvoorschriften) willen
maatschappij ordenen
Voorbeeld: godsdienst, moraal
- Raakpunten en verschilpunten met het recht (o.m. afdwingbaarheid/
sanctionering)
Verschil tussen recht en andere juridische gedragsvoorschriften?
- de afdwingbaarheid: je moet de rechtsregels gehoorzamen, als je
ze niet volgt dan kan je gesanctioneerd worden.
4) Verband recht en overheid
- Uitvaardigen van het recht: rechtsvormende organen van een
gemeenschap/ maatschappij = overheid (cfr. infra: positief recht*)
> rechtsregels worden gemaakt door de overheid
*positief recht= het recht dat opgelegd is door de overheid
- Naleving (rechtshandhaving) wordt gegarandeerd door overheid via
sanctionering (recht = afdwingbaar, het moet nageleeft worden)
> Geen ‘eigenrichting’; ‘geweldmonopolie’ ligt bij overheid
, Eigenrichting= als burger van een land zelf instaan voor de
afdwinging van het recht = niet legaal, enkel de OH mag het
afdwingen
Geweldmonopolie= elke vorm van dwang gebruiken om ervoor
te zorgen dat het recht negeleefd wordt
> Masteropleiding: nadruk op onderhandelen en bemiddelen om
geschil te beëindigen
OH MAAKT HET RECHT EN DWINGT HET OOK AF
Maakt het recht zodanig het een samenleving kan maken zoals we willen
dat die er uit ziet
MAAR je hebt ergens wel een nulpunt waar je bent gestart bv grondwet. Er
zit een zeker circulariteit in dit kenmerk van het recht.
- Verschillende sancties, afhankelijk van het concrete rechtsprobleem.
Sancties nemen dus verschillende vormen aan:
ü Gedwongen uitvoering
ü Uitvoering bij equivalent = financiële sanctie
ü Nietigheid (rechtshandeling wordt geacht nooit te hebben
bestaan)
Relatieve/ absolute nietigheid zie boek OG1
ü …
Vb.: er ontbreken een aantal pagina’s in een oefenboek wiskunde …
bij het kopen van een boek is er een contract opgesteld, als de leverancier
niet het juiste aantal pagina’a levert worden de regels niet negeleefd en
zal er door een jurist gesanctioneerd worden.
Oplossing: financiele sanctie: terugbetaling van het boek.
Sanctioneren kan ook andere vormen aannemen. De school kan de
ontbrekende pagina’s van het boek ook afdrukken.
- ‘Straf’ = specifieke sanctie uit het strafrecht
> Bekendste voorbeelden: vrijheidsstraf (= opsluiting in de
gevangenis), geldboete
> Overheid heeft monopolie op opleggen en uitvoeren van straffen
(belang van O.M.)
