Samenvatting:
Geschiedenis van de
internationale politiek
1
,Waarom dit vak?:
Vb. Ingrida Simonyte (premier van Litouwen in 2022) toen Rusland Oekraïne binnenviel: “Dit is een
1938-moment voor onze generatie. Neutraliteit van de Westerse landen helpt de onderdrukker, nooit
het slachtoffer.”
Begrijpen hoe vandaag beïnvloed is door het verleden:
• Vb. historische impact van het Noorden op het Zuiden
• Vb. huidige relatie tussen Rusland en Oekraïne
• Vb. voorgeschiedenis van het Israël/Palestijns conflict
Leren uit vergelijkbare situaties uit het verleden (gelijkenissen/verschillen):
• Vb. opkomst Duitsland 2e helft 19e eeuw / opkomst China vandaag
• Vb. hoe ging de ‘internationale gemeenschap’ vroeger om met ‘crisissen’?
• Vb. begrijpen hoe belangen en waarden soms botsen en soms niet & hoe dit kan veranderen.
Besef dat vandaag (wereldorde, instituties, ideeën) niet natuurlijk of evident is.
• Er is een voor & na
• Vb. historische wortels van instellingen als de VN
• Vb. meeste moderne staten in de wereld én Europa zijn geen 250j oud
Kennis van belangrijke feiten, ontwikkelingen, evoluties.
• Paraat historisch kader is nodig
Je kunnen situeren in ruimte en tijd.
Tip: bekijk tijdens het studeren een landkaart !!
Inhoud van het vak:
➢ Combi van historische & politicologische invalshoek
➢ Focus
o Internationale politiek van 1815 tot nu
o Grootmachten en hoe zij de wereld beheersten
o Ook nadruk op Europese mogendheden & hun invloed op het Zuiden
o Maar ook: verzet hiertegen
➢ Rode draad:
o Zoektocht naar een ideale veiligheidsarchitectuur
o Veiligheidsarchitectuur = geheel van afspraken, instelling, regels om oorlog te
vermijden en dan vooral oorlog tussen grootmachten.
o Afwisseling van samenwerking en confrontatie
2
, 5 ordes doorheen de cursus:
1) Weense orde (1815-1870)
2) Berlijnse orde (1871-1914)
3) Orde van Versailles (1919-1940)
4) Orde van Jalta (1945-1989)
5) Periode na de Koude oorlog (1989- …)
Afwisseling via oorlogen en gewijzigde machtsverhoudingen = vaak zien we dat ordes veranderen
na oorlog.
Enorme verschillen tussen 1815 en vandaag:
- Economisch en technologisch (pas in 1830 eerste trein)
- Kolonisatie en dekolonisatie
- maatschappelijk
DEEL 1: De Weense orde:
➔ samenwerking, geopolitieke stabiliteit en antirevolutionaire restauratie.
= de mannen die de orde van Wenen in
1815 hebben opgericht
• allemaal mannen
• allemaal blanken
• allemaal aristocraten
nu: zijn er ook vrouwen, Arabische &
Afrikaanse mensen in de politiek.
H1: het jaar 1815 en de vestiging van de Weense orde:
het congres van Wenen (1814-1815):
= Europa rond 1780.
3
, 18e -eeuwse voorgeschiedenis:
= de Franse revolutionaire & napoleonistische oorlogen en het congres dat deze oorlogen beëindigde
moeten gezien worden als de achtergrond van het Europese internationale systeem van de 18e eeuw
Machtsevenwicht (eerste verwijzing: Vrede van Utrecht, 1713) = geen enkele staat mag zo
groot/machtig zijn dat het de andere kan onderdrukken of bedreigen.
• Machtevenwicht stond centraal in het 18de -eeuwse denken.
• Geen enkele staat in Europa mocht te machtig worden-> 5 grootmachten: Frankrijk, Verenigd
Koninkrijk, Rusland, Oostenrijk en Pruisen
• Verwerping van idee “monarchie universelle”
• Realiteit was: oorlog, wisselende coalities, uitwisseling van territorium
➔ vb. de 3 Poolse delingen (1772, 1793 en 1795) waarbij Polen verdeeld werd
tussen Rusland, Oostenrijk en Pruisen. Omdat men wou voorkomen dat
Polen door één grootmacht werd ingepalmd.
De geboorte van de Weense orde:
1792: Start Franse revolutionaire expansie
1799: Onder generaal Napoleon Bonaparte hogere versnelling + vernieuwde strategieën (levée en
masse= dienstplicht) waardoor Fr vaak oorlogen won en zo grootmachten uit elkaar speelde.
1810: Napoleons Rijk en invloed zo sterk dat er geen machtsevenwicht meer
was. (VK en Rusland ontsnapten hieraan)-> (eiland en grootste landmacht)
1812: Debacle van Napoleon in Rusland.
1813: Slag bij Leipzig, Franse nederlaag door Pruisen, Oostenrijk, Rusland en
Zweden.
1814: Rusland (Tsaar Aleksandr) trekt Parijs binnen => overgave Napoleon en
restauratie (Louis XVIII).
Vrede van Parijs => 9 juni 1815: Slotakte van Wenen na ontsnapping van Napoleon uit Elba.
=> 1815: Slag bij Waterloo en Napoleon definitief verslagen
Intellectuele bronnen van de Weense regeling:
- Machtsevenwichtsdenken:
o Frankrijk moet ingedamd worden
o Vrees voor macht van Rusland
o Besef dat machtsevenwicht niet van zelf tot stand komt of in stand wordt gehouden
o Vandaar => nood aan samenwerking & overleg tussen de grootmachten.
4
Geschiedenis van de
internationale politiek
1
,Waarom dit vak?:
Vb. Ingrida Simonyte (premier van Litouwen in 2022) toen Rusland Oekraïne binnenviel: “Dit is een
1938-moment voor onze generatie. Neutraliteit van de Westerse landen helpt de onderdrukker, nooit
het slachtoffer.”
Begrijpen hoe vandaag beïnvloed is door het verleden:
• Vb. historische impact van het Noorden op het Zuiden
• Vb. huidige relatie tussen Rusland en Oekraïne
• Vb. voorgeschiedenis van het Israël/Palestijns conflict
Leren uit vergelijkbare situaties uit het verleden (gelijkenissen/verschillen):
• Vb. opkomst Duitsland 2e helft 19e eeuw / opkomst China vandaag
• Vb. hoe ging de ‘internationale gemeenschap’ vroeger om met ‘crisissen’?
• Vb. begrijpen hoe belangen en waarden soms botsen en soms niet & hoe dit kan veranderen.
Besef dat vandaag (wereldorde, instituties, ideeën) niet natuurlijk of evident is.
• Er is een voor & na
• Vb. historische wortels van instellingen als de VN
• Vb. meeste moderne staten in de wereld én Europa zijn geen 250j oud
Kennis van belangrijke feiten, ontwikkelingen, evoluties.
• Paraat historisch kader is nodig
Je kunnen situeren in ruimte en tijd.
Tip: bekijk tijdens het studeren een landkaart !!
Inhoud van het vak:
➢ Combi van historische & politicologische invalshoek
➢ Focus
o Internationale politiek van 1815 tot nu
o Grootmachten en hoe zij de wereld beheersten
o Ook nadruk op Europese mogendheden & hun invloed op het Zuiden
o Maar ook: verzet hiertegen
➢ Rode draad:
o Zoektocht naar een ideale veiligheidsarchitectuur
o Veiligheidsarchitectuur = geheel van afspraken, instelling, regels om oorlog te
vermijden en dan vooral oorlog tussen grootmachten.
o Afwisseling van samenwerking en confrontatie
2
, 5 ordes doorheen de cursus:
1) Weense orde (1815-1870)
2) Berlijnse orde (1871-1914)
3) Orde van Versailles (1919-1940)
4) Orde van Jalta (1945-1989)
5) Periode na de Koude oorlog (1989- …)
Afwisseling via oorlogen en gewijzigde machtsverhoudingen = vaak zien we dat ordes veranderen
na oorlog.
Enorme verschillen tussen 1815 en vandaag:
- Economisch en technologisch (pas in 1830 eerste trein)
- Kolonisatie en dekolonisatie
- maatschappelijk
DEEL 1: De Weense orde:
➔ samenwerking, geopolitieke stabiliteit en antirevolutionaire restauratie.
= de mannen die de orde van Wenen in
1815 hebben opgericht
• allemaal mannen
• allemaal blanken
• allemaal aristocraten
nu: zijn er ook vrouwen, Arabische &
Afrikaanse mensen in de politiek.
H1: het jaar 1815 en de vestiging van de Weense orde:
het congres van Wenen (1814-1815):
= Europa rond 1780.
3
, 18e -eeuwse voorgeschiedenis:
= de Franse revolutionaire & napoleonistische oorlogen en het congres dat deze oorlogen beëindigde
moeten gezien worden als de achtergrond van het Europese internationale systeem van de 18e eeuw
Machtsevenwicht (eerste verwijzing: Vrede van Utrecht, 1713) = geen enkele staat mag zo
groot/machtig zijn dat het de andere kan onderdrukken of bedreigen.
• Machtevenwicht stond centraal in het 18de -eeuwse denken.
• Geen enkele staat in Europa mocht te machtig worden-> 5 grootmachten: Frankrijk, Verenigd
Koninkrijk, Rusland, Oostenrijk en Pruisen
• Verwerping van idee “monarchie universelle”
• Realiteit was: oorlog, wisselende coalities, uitwisseling van territorium
➔ vb. de 3 Poolse delingen (1772, 1793 en 1795) waarbij Polen verdeeld werd
tussen Rusland, Oostenrijk en Pruisen. Omdat men wou voorkomen dat
Polen door één grootmacht werd ingepalmd.
De geboorte van de Weense orde:
1792: Start Franse revolutionaire expansie
1799: Onder generaal Napoleon Bonaparte hogere versnelling + vernieuwde strategieën (levée en
masse= dienstplicht) waardoor Fr vaak oorlogen won en zo grootmachten uit elkaar speelde.
1810: Napoleons Rijk en invloed zo sterk dat er geen machtsevenwicht meer
was. (VK en Rusland ontsnapten hieraan)-> (eiland en grootste landmacht)
1812: Debacle van Napoleon in Rusland.
1813: Slag bij Leipzig, Franse nederlaag door Pruisen, Oostenrijk, Rusland en
Zweden.
1814: Rusland (Tsaar Aleksandr) trekt Parijs binnen => overgave Napoleon en
restauratie (Louis XVIII).
Vrede van Parijs => 9 juni 1815: Slotakte van Wenen na ontsnapping van Napoleon uit Elba.
=> 1815: Slag bij Waterloo en Napoleon definitief verslagen
Intellectuele bronnen van de Weense regeling:
- Machtsevenwichtsdenken:
o Frankrijk moet ingedamd worden
o Vrees voor macht van Rusland
o Besef dat machtsevenwicht niet van zelf tot stand komt of in stand wordt gehouden
o Vandaar => nood aan samenwerking & overleg tussen de grootmachten.
4
