MODERNE LITERATUUR
Syllabus + Ufora ppt slides studeren.Motivatie waarom foto/fragment getoond wordt. Kennisclips moet je
bekijken! In de les examenvragen. Werken situeren in tijd en stroming.
Examen: multiple choice.
- situeringsvragen (namen)
- inzichtvragen (uitspraken over de gehele evolutie) ‘wanneer komt de verschuiving, hoe lang duurt
die (8 vragen van 3 punten)
- detailvragen (50%) vragen over gegeven voorbeelden, belangrijke teksten/auteurs plaatsen in de
juiste context.
1. Periodisering
VROEGE MIDDELEEUWEN: periode van verval
- Periode van verval - dark ages -> heel weinig bronnen en culturen. In vergelijking met het Romeinse
rijk inderdaad weinig cultuur .
- Overgang naar Christendom -> kleine heropleving cultuur
- Monniken schreven in het Latijn. Maar wij kijken naar de moderne literatuur -> naar het Engels,
Frans, Russisch etc.
- Heel sterk door religie bepaald
- Bloeiende cultuur = orale cultuur (vertellen)!
- Uitzonderingen situatie: Byzantium en cultuur van de Islam, beste voorbeelden van beschaving
(niet-Westerse volken)
- Eerste tekenen van heropleving rond 800, Karel de Grote werd tot keizer gekroond. Betekende op
politiek vlak veel (Europa 1 gemaakt) + probeerde onderwijs in de vorm van kloosterscholen te
steken. Herstel Europese idk Karolingische renaissance.
HOGE MIDDELEEUWEN: nieuw élan van de Westerse cultuur
- vanaf het jaar 1000 komen we in de hoge middeleeuwen (11e tot 12e eeuw)
- Europese cultuur bloeit door economische redenen
- Grote veranderingen in de 12e eeuw -> 2 eerste vormen van literatuur: cultuur van de troubadours
Aristocratisch (elites)ridderverhalen + in de nieuwe steden, ontstaat in kleine gemeenschappen en
gaat in stijgende lijn. Ontstaan nieuwe cultuur losstaand van de elite, lijkt sterk op de onze (vulgair)
LATE MIDDELEEUWEN
- Tweesprong: Christelijke cultuur komt op hoogtepunt, stedelijke cultuur wordt machtiger (vooral
Italië: daar begint de renaissance)
- Stadscultuur: herfsttij komt
- Dante, de eerste allergrootste
2. CULTURELE CONTEXT VAN DE ME LITERATUUR
ME EENHEIDSCULTUUR!
Alle lagen van de bevolking hebben eenzelfde soort ideologie = het christendom
-> boer kwam in opstand -> god had het zo gewild, de sociale orde is door god gewild etc
,- Zelfs al heb je een onrechtvaardige meester, denkt de boer 'oké, dit is mijn plaats’. Men dacht dat
aristocratische mensen hoger waren dan hen.
- Iedereen was ervan overtuigd dat je na dit leven pas in het echte leven komt (hemel). Religie is van
super belang in de ME cultuur. Iedereen gelooft in de schepper.
- Westerse samenleving = individueel, niet in groep. Ze geven veel tradities op, maar wat waren die?
Alles wat in de Bijbel staat is waar. Er was geen wetenschappelijke kennis en ze zagen overal signalen dat de
Bijbel klopte.
Sociaal handel superieur wezen Aristocratische mensen, Boer toont immens respect omdat hij zogezegd een
superieur wezen is. God straft de boer door armoede.
Prent Karel de kale:
- de monnik overhandigen hem de bijbel,
- macht werd gegeven door God (past in Goddelijke orde)
- Middeleeuwse eenheidscultuur: alles werd bepaald door religie (basic conclusie)
Eenheidscultuur
- wordt geleidelijk opgebouwd vanuit de kloosters, ze zorgen dat het lokaal bestond, maar wordt pas
patroon vanaf Karel de Grote. (vanaf de 9e eeuw in stijgende lijn)
- Hoogtepunt in hoge middeleeuwen tot de late middeleeuwen, maar in de late ME komen er al
barsten in.
- (Habitus = gewoontevorming, door op te groeien leer je op bepaalde manier praten) niet kennen
VROEGMIDDELEEUWSE LITERATUUR
A. OUDGERMAANSE LITERATUUR
- Illustreert de niet-Christelijke Germaanse cultuur -> Langste weerstand tegen christianisering (bv.
Ijsland)
- Illustreert hoe de niet christenen leefden en hoe ze met verhalen omgingen
- Mondeling overgeleverd in de periode tussen 700 en 1250
- (Franken, Saksen, Angelen)
- Bekend via Vikings
- Overdrachtsvorm van vader op zoon etc, niet veel overgebleven.
- Niet veel bewaarde documenten (dankzij de abdijen wel nog enkelen)
KENMERKEN OUDGERMAANSE CULTUUR
- Orale literatuur, vertellers
- Militaire dichters hielden zich daarmee bezig (mensen uit de aristocratische elite, ridderlijke rol)
-> skopen en skalden hielden zich bezig met literatuur, opzwepende gedichten
-> archeologische site zegt heel veel over hoe de stammen/militairen leefden. Ze hadden de
gewoonte zichzelf te verkopen door verhalen, goed te zien op die site. Iemand ligt daar met een leer
in zijn handen. Cultuur van de oude Germanen. Hoe functioneerde die man daar?
-> Man is begraven in de directe entourage 7e eeuwse anglo saxon burial
Filmpje: zeer hoge status, zwaard, wapens en drinkbekers, symbolische offers in zijn graf, muziekinstrument
musician, poet and reporter of events, very powerful position to be in.
,Macht wordt overgegeven van vader op zoon. Net zoals de christelijke macht wordt overgedragen.
Spindoctors bepalen het imago van een politicus. De stam en hun voorouders vertellen hoe belangrijk een
gebeurtenis was.
Kunst is de uitdrukking van iets zeer persoonlijks, kunst wordt hier gebruikt om heel functioneel in te zetten
in een bepaalde machtconselatie.
KENMERKEN
- eenvoudige rijmen (om het vanbuiten te kunnen leren, mnemotechnisch hulpmiddel) Stilistisch
kenmerk
inhoudelijke kenmerken:
- fundamentele gebeurtenissen (overleven van de groep) -> verovering van het Westen (heel veel
miserie gehad , politieke instabiliteit-> periode van de volksverhuizingen)
- legitimeren van het gezag van de vorst -> verhalen in mooie onthoudbare verzen over hoe belangrijk
de militaire klasse is.
Goed voorbeeld: Räksteen: ruïneinscriptie in Zweden. Gaat over oude krijgsheer Vimor waar 9 generaties
later nog sprake van was. Theodoric de stoute. Soort van gevleugelde uitspraak die iets sacraals krijgt, in
steen toont hoe belangrijk het is.
- Christelijke tintje: tekst zou kunnen geschreven zijn door een monnik en misschien zelfs aanpassen
Kenmerken van een plot
- Heldenverhalen met een vast schema, oude Germanen werken altijd met helden die een hogere
roeping hebben en die sterven voor de gemeenschap. Held vecht tegen vijand en sterft voor het volk.
Hij redt de gemeenschap.
- Een complex geheel van verhaallijnen komt samen. Geschiedenis over zijtakken van familie worden
uitgelegd etc.
- Allusies op stammentwisten en ruzies (veel familieruzies, lijkt op soaps)
Voorbeeld: Germaanse tekst: Beowulf komt om de mensen te verlossen van een monster met blote handen.
‘Gods troon rustte op hem’ waarschijnlijk toegevoegd door monnik
Beowulf sterft een tragische dood voor het volk. Ridders zijn vechters (geen idealisering, geen aristocraten)
BEOWULF
- 8ste eeuw
- Manuscript ontstond 10e eeuw dus kan aangepast zijn
- Taal van Angelen en Saksen
HILDEBRANDSLIED
- Oud-Duits, ontstaat in de 8ste eeuw
- Oudste manuscript
- Over een gevecht tussen vader en zoon, machtsconflict, verraad
, NIBELUNGENLIED
- Populaire legendes over Germaanse helden
- ‘Bijbel van de Germanen’
- Wagner: idee van ring uit Noorse saga
- Motieven: mantel van de dwergenkoning, toverstaf, onkwetsbaarheid van Siegfried, heel veel van die
motieven blijven voortleven (onzichtbare mantel -> Harry Potter)
- Thematisch: tragische heldendood, conflict tussen goed en kwaad/licht en duisternis
- Heeft soms een morele betekenis: vergelding van onrecht
- Lord of the rings, veel kennis gebruikt van Tolkien
- Fantasie komt uit de verhalen van de oude Germanen
- Suske en Wiske neemt hier ook inspiratie van
OUDSCANDINAVISCHE LITERATUUR
- rijkste verzameling
- Skaldenpoëzie (ridders, ter ere van de vorst)
- Eddaliederen (mooiste, poëtische)
- Saga’s (lange uitgebreide heldenverhalen, generaties in conflict, prozagedichten met rijm)
- Vikings hadden een zeer levendige vertelcultuur (landbouwcultuur, collectief) -> dagelijks leven
wordt heel goed beschreven. (zeer belangrijke bron om het dagelijks leven te kennen)
Edda: vee, familie en jij sterft, eer en reputatie, wat heb je gepresteerd voor de gemeenschap
Saga: Laxdaela saga, vrouwen spelen een belangrijke rol in het samenhouden van de gemeenschap en hebben
meer rechten dan dat ze later in de christelijke periode zullen krijgen. Vrouwelijke schrijvers kun je
kenmerken aan de sympathie.
Fetisjisme: objecten een ziel toekennen (ziekmakende of helende ziel)
B. KAROLINGISCHE RENAISSANCE
Ontstaan van de eenheidscultuur (Karel de grote ligt aan de basis, heeft onderwijssysteem gebracht)
- Het antieke cultuurideaal -> terug naar de klassieke oudheid, sporen van oude teksten (Romeinse,
Byzantium, Islam)
- Verhalen gepromoot over hem en zijn familie de karolingische dynastie
- Christelijke levensbeschouwing
- Middeleeuwse driedeling zeer belangrijk! clerus-ridders-boeren
Aken: driedeling maatschappij, kapel in Romeinse stijl, daarachter politiek gebouw en daarachter boeren.
Clerus -> Aristocratie(ridders) -> boeren
Karel de Grote heeft een sacrale status gekregen, maar eigenlijk was hij gewoon een krijgsheer.
Christelijke vorst moest de orde bewaren die God gewild had.
Aan het hof hield hij regelmatig bijeenkomsten (leren schrijven etc)
Contrast: tijdgenoot uit China, hij deed aan calligraphy (Karel leerde pas heel laat schrijven door monniken)
Hij koos zijn sterfplaats (Oudgermanen deden dat helemaal niet, ze trokken constant rond)
Syllabus + Ufora ppt slides studeren.Motivatie waarom foto/fragment getoond wordt. Kennisclips moet je
bekijken! In de les examenvragen. Werken situeren in tijd en stroming.
Examen: multiple choice.
- situeringsvragen (namen)
- inzichtvragen (uitspraken over de gehele evolutie) ‘wanneer komt de verschuiving, hoe lang duurt
die (8 vragen van 3 punten)
- detailvragen (50%) vragen over gegeven voorbeelden, belangrijke teksten/auteurs plaatsen in de
juiste context.
1. Periodisering
VROEGE MIDDELEEUWEN: periode van verval
- Periode van verval - dark ages -> heel weinig bronnen en culturen. In vergelijking met het Romeinse
rijk inderdaad weinig cultuur .
- Overgang naar Christendom -> kleine heropleving cultuur
- Monniken schreven in het Latijn. Maar wij kijken naar de moderne literatuur -> naar het Engels,
Frans, Russisch etc.
- Heel sterk door religie bepaald
- Bloeiende cultuur = orale cultuur (vertellen)!
- Uitzonderingen situatie: Byzantium en cultuur van de Islam, beste voorbeelden van beschaving
(niet-Westerse volken)
- Eerste tekenen van heropleving rond 800, Karel de Grote werd tot keizer gekroond. Betekende op
politiek vlak veel (Europa 1 gemaakt) + probeerde onderwijs in de vorm van kloosterscholen te
steken. Herstel Europese idk Karolingische renaissance.
HOGE MIDDELEEUWEN: nieuw élan van de Westerse cultuur
- vanaf het jaar 1000 komen we in de hoge middeleeuwen (11e tot 12e eeuw)
- Europese cultuur bloeit door economische redenen
- Grote veranderingen in de 12e eeuw -> 2 eerste vormen van literatuur: cultuur van de troubadours
Aristocratisch (elites)ridderverhalen + in de nieuwe steden, ontstaat in kleine gemeenschappen en
gaat in stijgende lijn. Ontstaan nieuwe cultuur losstaand van de elite, lijkt sterk op de onze (vulgair)
LATE MIDDELEEUWEN
- Tweesprong: Christelijke cultuur komt op hoogtepunt, stedelijke cultuur wordt machtiger (vooral
Italië: daar begint de renaissance)
- Stadscultuur: herfsttij komt
- Dante, de eerste allergrootste
2. CULTURELE CONTEXT VAN DE ME LITERATUUR
ME EENHEIDSCULTUUR!
Alle lagen van de bevolking hebben eenzelfde soort ideologie = het christendom
-> boer kwam in opstand -> god had het zo gewild, de sociale orde is door god gewild etc
,- Zelfs al heb je een onrechtvaardige meester, denkt de boer 'oké, dit is mijn plaats’. Men dacht dat
aristocratische mensen hoger waren dan hen.
- Iedereen was ervan overtuigd dat je na dit leven pas in het echte leven komt (hemel). Religie is van
super belang in de ME cultuur. Iedereen gelooft in de schepper.
- Westerse samenleving = individueel, niet in groep. Ze geven veel tradities op, maar wat waren die?
Alles wat in de Bijbel staat is waar. Er was geen wetenschappelijke kennis en ze zagen overal signalen dat de
Bijbel klopte.
Sociaal handel superieur wezen Aristocratische mensen, Boer toont immens respect omdat hij zogezegd een
superieur wezen is. God straft de boer door armoede.
Prent Karel de kale:
- de monnik overhandigen hem de bijbel,
- macht werd gegeven door God (past in Goddelijke orde)
- Middeleeuwse eenheidscultuur: alles werd bepaald door religie (basic conclusie)
Eenheidscultuur
- wordt geleidelijk opgebouwd vanuit de kloosters, ze zorgen dat het lokaal bestond, maar wordt pas
patroon vanaf Karel de Grote. (vanaf de 9e eeuw in stijgende lijn)
- Hoogtepunt in hoge middeleeuwen tot de late middeleeuwen, maar in de late ME komen er al
barsten in.
- (Habitus = gewoontevorming, door op te groeien leer je op bepaalde manier praten) niet kennen
VROEGMIDDELEEUWSE LITERATUUR
A. OUDGERMAANSE LITERATUUR
- Illustreert de niet-Christelijke Germaanse cultuur -> Langste weerstand tegen christianisering (bv.
Ijsland)
- Illustreert hoe de niet christenen leefden en hoe ze met verhalen omgingen
- Mondeling overgeleverd in de periode tussen 700 en 1250
- (Franken, Saksen, Angelen)
- Bekend via Vikings
- Overdrachtsvorm van vader op zoon etc, niet veel overgebleven.
- Niet veel bewaarde documenten (dankzij de abdijen wel nog enkelen)
KENMERKEN OUDGERMAANSE CULTUUR
- Orale literatuur, vertellers
- Militaire dichters hielden zich daarmee bezig (mensen uit de aristocratische elite, ridderlijke rol)
-> skopen en skalden hielden zich bezig met literatuur, opzwepende gedichten
-> archeologische site zegt heel veel over hoe de stammen/militairen leefden. Ze hadden de
gewoonte zichzelf te verkopen door verhalen, goed te zien op die site. Iemand ligt daar met een leer
in zijn handen. Cultuur van de oude Germanen. Hoe functioneerde die man daar?
-> Man is begraven in de directe entourage 7e eeuwse anglo saxon burial
Filmpje: zeer hoge status, zwaard, wapens en drinkbekers, symbolische offers in zijn graf, muziekinstrument
musician, poet and reporter of events, very powerful position to be in.
,Macht wordt overgegeven van vader op zoon. Net zoals de christelijke macht wordt overgedragen.
Spindoctors bepalen het imago van een politicus. De stam en hun voorouders vertellen hoe belangrijk een
gebeurtenis was.
Kunst is de uitdrukking van iets zeer persoonlijks, kunst wordt hier gebruikt om heel functioneel in te zetten
in een bepaalde machtconselatie.
KENMERKEN
- eenvoudige rijmen (om het vanbuiten te kunnen leren, mnemotechnisch hulpmiddel) Stilistisch
kenmerk
inhoudelijke kenmerken:
- fundamentele gebeurtenissen (overleven van de groep) -> verovering van het Westen (heel veel
miserie gehad , politieke instabiliteit-> periode van de volksverhuizingen)
- legitimeren van het gezag van de vorst -> verhalen in mooie onthoudbare verzen over hoe belangrijk
de militaire klasse is.
Goed voorbeeld: Räksteen: ruïneinscriptie in Zweden. Gaat over oude krijgsheer Vimor waar 9 generaties
later nog sprake van was. Theodoric de stoute. Soort van gevleugelde uitspraak die iets sacraals krijgt, in
steen toont hoe belangrijk het is.
- Christelijke tintje: tekst zou kunnen geschreven zijn door een monnik en misschien zelfs aanpassen
Kenmerken van een plot
- Heldenverhalen met een vast schema, oude Germanen werken altijd met helden die een hogere
roeping hebben en die sterven voor de gemeenschap. Held vecht tegen vijand en sterft voor het volk.
Hij redt de gemeenschap.
- Een complex geheel van verhaallijnen komt samen. Geschiedenis over zijtakken van familie worden
uitgelegd etc.
- Allusies op stammentwisten en ruzies (veel familieruzies, lijkt op soaps)
Voorbeeld: Germaanse tekst: Beowulf komt om de mensen te verlossen van een monster met blote handen.
‘Gods troon rustte op hem’ waarschijnlijk toegevoegd door monnik
Beowulf sterft een tragische dood voor het volk. Ridders zijn vechters (geen idealisering, geen aristocraten)
BEOWULF
- 8ste eeuw
- Manuscript ontstond 10e eeuw dus kan aangepast zijn
- Taal van Angelen en Saksen
HILDEBRANDSLIED
- Oud-Duits, ontstaat in de 8ste eeuw
- Oudste manuscript
- Over een gevecht tussen vader en zoon, machtsconflict, verraad
, NIBELUNGENLIED
- Populaire legendes over Germaanse helden
- ‘Bijbel van de Germanen’
- Wagner: idee van ring uit Noorse saga
- Motieven: mantel van de dwergenkoning, toverstaf, onkwetsbaarheid van Siegfried, heel veel van die
motieven blijven voortleven (onzichtbare mantel -> Harry Potter)
- Thematisch: tragische heldendood, conflict tussen goed en kwaad/licht en duisternis
- Heeft soms een morele betekenis: vergelding van onrecht
- Lord of the rings, veel kennis gebruikt van Tolkien
- Fantasie komt uit de verhalen van de oude Germanen
- Suske en Wiske neemt hier ook inspiratie van
OUDSCANDINAVISCHE LITERATUUR
- rijkste verzameling
- Skaldenpoëzie (ridders, ter ere van de vorst)
- Eddaliederen (mooiste, poëtische)
- Saga’s (lange uitgebreide heldenverhalen, generaties in conflict, prozagedichten met rijm)
- Vikings hadden een zeer levendige vertelcultuur (landbouwcultuur, collectief) -> dagelijks leven
wordt heel goed beschreven. (zeer belangrijke bron om het dagelijks leven te kennen)
Edda: vee, familie en jij sterft, eer en reputatie, wat heb je gepresteerd voor de gemeenschap
Saga: Laxdaela saga, vrouwen spelen een belangrijke rol in het samenhouden van de gemeenschap en hebben
meer rechten dan dat ze later in de christelijke periode zullen krijgen. Vrouwelijke schrijvers kun je
kenmerken aan de sympathie.
Fetisjisme: objecten een ziel toekennen (ziekmakende of helende ziel)
B. KAROLINGISCHE RENAISSANCE
Ontstaan van de eenheidscultuur (Karel de grote ligt aan de basis, heeft onderwijssysteem gebracht)
- Het antieke cultuurideaal -> terug naar de klassieke oudheid, sporen van oude teksten (Romeinse,
Byzantium, Islam)
- Verhalen gepromoot over hem en zijn familie de karolingische dynastie
- Christelijke levensbeschouwing
- Middeleeuwse driedeling zeer belangrijk! clerus-ridders-boeren
Aken: driedeling maatschappij, kapel in Romeinse stijl, daarachter politiek gebouw en daarachter boeren.
Clerus -> Aristocratie(ridders) -> boeren
Karel de Grote heeft een sacrale status gekregen, maar eigenlijk was hij gewoon een krijgsheer.
Christelijke vorst moest de orde bewaren die God gewild had.
Aan het hof hield hij regelmatig bijeenkomsten (leren schrijven etc)
Contrast: tijdgenoot uit China, hij deed aan calligraphy (Karel leerde pas heel laat schrijven door monniken)
Hij koos zijn sterfplaats (Oudgermanen deden dat helemaal niet, ze trokken constant rond)
