1 Schildklierziekten
Prof. Dr. Brigitte Decallonne
1 Spectrum van schildklierziekten
Kleine minderheid van de knobbels die gevonden worden zijn kwaadaardig. Schildklierkanker heeft
trouwens een goede prognose, want het geeft weinig metastasen.
Veel mensen hebben een jodiumtekort!
CAVE: veel wordt gescreend → toenemende detectie v. ‘subklinische’ ziektestadia van
schildklierlijden. Risico op overdetectie → overbehandeling.
Vroeg behandelen = lange termijn complicaties voorkomen (cf. DM goed behandelen om
complicaties zoals micro-vasculaire aantasting vermijden).
2 Incidentie schildklierkanker in BE
EPIDEMIOLOGIE:
1) Toenemende incidentie voor vrouwen als mannen (incidentie hoger bij vrouwen!!). –
EXAMENVRAAG!
2) Stijging wordt veroorzaakt door de papillaire vorm (minst agressieve vorm aplastische
vorm).
,3 Bijwerkingen veroorzaakt door immuun checkpoint inhibitoren (ICI)
!Schildklierdisfunctie = meest frequente endocriene bijwerking van ICI!
➔ Endocriene organen zijn heel gevoelig voor het IS. Door deze medicatie kan auto-immune
ziekte ontstaan van vnl. de schildklier, maar ook hypofyse, bijnier & pancreas
4 Schildklierziekten
1) Exploratie van schildklierziekten (onderzoek)
a. Voorwoord
b. Klinisch onderzoek van de schildklier:
i. Anamnese
ii. Palpatie
c. Technische onderzoeken:
i. Functioneel:
1. Bloedname
2. Scintigrafie/SPECT-CT
ii. Structureel:
1. Echo
2. CT-scan
iii. Aard :
1. Punctie
2) Functionele schildklierziekten:
a. Hypothyroïdie
b. Hyperthyroïdie
c. Subklinische schildklierdysfunctie
d. Laag T3-syndroom
e. Screening schildklierdysfunctie
f. Thyroïditis
3) Structurele schildklierziekten
NOTA: gemengde pathologie v. functioneel/structureel mogelijk!
,4.1 Exploratie van schildklierziekten
A Voorwoord:
Gewicht & bouw van de schildklier:
Het volume van de schildklier bedraagt 10-20 ml/g, > 20 ml/g = goiter/kroep
De follikels in de schildklier zijn afgelijnd door éénlagig epitheel (thyrocyten) met in het lumen een
grote voorraad aan schildklierhormoon (colloïd) dat klaar zit om in de thyrocyt opgenomen te worden
en volgens noodzaak in de bloedbaan gesecreteerd te worden.
De schildklier is rijkelijk gevasculariseerd, want het is metabool gezien een actief orgaan (van
conceptie tot oude leeftijd).
Types cellen in de schildklier:
Follikelcel (= thyrocyt) Parafolliculaire cel (= C-cel)
Productie van: Productie van:
➢ T4 (thyroxine) ➢ Calcitonine
➢ T3 (trijodothyronine)
NOTA: schildklierhormoon wordt enkel in de schildklier aangemaakt (schildklierspecifiek),
calcitonine is NIET specifiek voor de schildklier. Als een patiënt dus een thyroïdectomie heeft gehad,
zal je nog altijd calcitonine detecteren (geproduceerd door NE-cellen). Je gaat echter GEEN
schildklierhormoon meer vinden.
Fysiologie:
Thyrocyt grenst basaal aan het capillaire netwerk en apicaal aan het lumen van de follikel. In de
basolaterale pool zit de receptor voor TSH (thyroïdstimulerend hormoon) van de hypofyse, maar ook
de actieve natrium-jodium symporter (NIS).
Er is ook een apicale jodiumpomp (pendrine). Dit zorgt ervoor dat jodium in het colloïd terechtkomt
en dan zal het enzym TPO (thyroïdperoxidase) ervoor zorgen dat de thyrosineresidues op
thyroglobuline worden gejodeerd (thyroglobuline = schildklierspecfiek). Hierdoor ontstaat mono-
/dijodothyronine (MIT/DIT) die dan door koppeling aan mekaar waardoor T3 & T4 ontstaan. Er is
geen schildklierhormoon zonder functioneel TPO! Dit Tg met T4, T3 wordt dan terug opgenomen
in de cel en dan worden via enzymatische proteolyse T3, T4 losgekoppeld en vrijgezet in de circulatie.
Belangrijke eiwitten: TSH-receptor, NIS, TPO!
, Structuur schildklierhormonen:
Schildklierhormoon is belangrijk vanaf de conceptie → hoge leeftijd! Het is dus heel strikt
gereguleerd via de hypothalamus-hypofyse.
Tyrosine wordt gejodeerd door TPO en er ontstaat uiteindelijk:
➔ T4 (thyroxine):
o Dit is een prohormoon en heeft een lage affiniteit voor de receptor
o Wordt meer geproduceerd door de schildklier
o T ½ = lang (1w) – EXAMENVRAAG!
➔ T3 (tri-jodothyronine):
o Fysiologisch actieve hormoon
o Dit wordt in mindere mate geproduceerd door de schildklier, maar de meerderheid van
T3 is afkomstig van de perifere omzetting van T4 → T3 (elk weefsel is in staat tot
deze dejodinering).
o Het is het T3 dat bindt aan de doelreceptoren in de nucleus (ook andere hormonen)
o T ½ = kort (serumconcentratie van T3 gaat dus 60-70x lager zijn dan T4) (1d)
➔ Reverse T3 (inactief): fysiologisch inactieve hormoon met lage affiniteit voor de receptor, bij
ernstige kritieke ziekte wordt dit aangemaakt.
Prof. Dr. Brigitte Decallonne
1 Spectrum van schildklierziekten
Kleine minderheid van de knobbels die gevonden worden zijn kwaadaardig. Schildklierkanker heeft
trouwens een goede prognose, want het geeft weinig metastasen.
Veel mensen hebben een jodiumtekort!
CAVE: veel wordt gescreend → toenemende detectie v. ‘subklinische’ ziektestadia van
schildklierlijden. Risico op overdetectie → overbehandeling.
Vroeg behandelen = lange termijn complicaties voorkomen (cf. DM goed behandelen om
complicaties zoals micro-vasculaire aantasting vermijden).
2 Incidentie schildklierkanker in BE
EPIDEMIOLOGIE:
1) Toenemende incidentie voor vrouwen als mannen (incidentie hoger bij vrouwen!!). –
EXAMENVRAAG!
2) Stijging wordt veroorzaakt door de papillaire vorm (minst agressieve vorm aplastische
vorm).
,3 Bijwerkingen veroorzaakt door immuun checkpoint inhibitoren (ICI)
!Schildklierdisfunctie = meest frequente endocriene bijwerking van ICI!
➔ Endocriene organen zijn heel gevoelig voor het IS. Door deze medicatie kan auto-immune
ziekte ontstaan van vnl. de schildklier, maar ook hypofyse, bijnier & pancreas
4 Schildklierziekten
1) Exploratie van schildklierziekten (onderzoek)
a. Voorwoord
b. Klinisch onderzoek van de schildklier:
i. Anamnese
ii. Palpatie
c. Technische onderzoeken:
i. Functioneel:
1. Bloedname
2. Scintigrafie/SPECT-CT
ii. Structureel:
1. Echo
2. CT-scan
iii. Aard :
1. Punctie
2) Functionele schildklierziekten:
a. Hypothyroïdie
b. Hyperthyroïdie
c. Subklinische schildklierdysfunctie
d. Laag T3-syndroom
e. Screening schildklierdysfunctie
f. Thyroïditis
3) Structurele schildklierziekten
NOTA: gemengde pathologie v. functioneel/structureel mogelijk!
,4.1 Exploratie van schildklierziekten
A Voorwoord:
Gewicht & bouw van de schildklier:
Het volume van de schildklier bedraagt 10-20 ml/g, > 20 ml/g = goiter/kroep
De follikels in de schildklier zijn afgelijnd door éénlagig epitheel (thyrocyten) met in het lumen een
grote voorraad aan schildklierhormoon (colloïd) dat klaar zit om in de thyrocyt opgenomen te worden
en volgens noodzaak in de bloedbaan gesecreteerd te worden.
De schildklier is rijkelijk gevasculariseerd, want het is metabool gezien een actief orgaan (van
conceptie tot oude leeftijd).
Types cellen in de schildklier:
Follikelcel (= thyrocyt) Parafolliculaire cel (= C-cel)
Productie van: Productie van:
➢ T4 (thyroxine) ➢ Calcitonine
➢ T3 (trijodothyronine)
NOTA: schildklierhormoon wordt enkel in de schildklier aangemaakt (schildklierspecifiek),
calcitonine is NIET specifiek voor de schildklier. Als een patiënt dus een thyroïdectomie heeft gehad,
zal je nog altijd calcitonine detecteren (geproduceerd door NE-cellen). Je gaat echter GEEN
schildklierhormoon meer vinden.
Fysiologie:
Thyrocyt grenst basaal aan het capillaire netwerk en apicaal aan het lumen van de follikel. In de
basolaterale pool zit de receptor voor TSH (thyroïdstimulerend hormoon) van de hypofyse, maar ook
de actieve natrium-jodium symporter (NIS).
Er is ook een apicale jodiumpomp (pendrine). Dit zorgt ervoor dat jodium in het colloïd terechtkomt
en dan zal het enzym TPO (thyroïdperoxidase) ervoor zorgen dat de thyrosineresidues op
thyroglobuline worden gejodeerd (thyroglobuline = schildklierspecfiek). Hierdoor ontstaat mono-
/dijodothyronine (MIT/DIT) die dan door koppeling aan mekaar waardoor T3 & T4 ontstaan. Er is
geen schildklierhormoon zonder functioneel TPO! Dit Tg met T4, T3 wordt dan terug opgenomen
in de cel en dan worden via enzymatische proteolyse T3, T4 losgekoppeld en vrijgezet in de circulatie.
Belangrijke eiwitten: TSH-receptor, NIS, TPO!
, Structuur schildklierhormonen:
Schildklierhormoon is belangrijk vanaf de conceptie → hoge leeftijd! Het is dus heel strikt
gereguleerd via de hypothalamus-hypofyse.
Tyrosine wordt gejodeerd door TPO en er ontstaat uiteindelijk:
➔ T4 (thyroxine):
o Dit is een prohormoon en heeft een lage affiniteit voor de receptor
o Wordt meer geproduceerd door de schildklier
o T ½ = lang (1w) – EXAMENVRAAG!
➔ T3 (tri-jodothyronine):
o Fysiologisch actieve hormoon
o Dit wordt in mindere mate geproduceerd door de schildklier, maar de meerderheid van
T3 is afkomstig van de perifere omzetting van T4 → T3 (elk weefsel is in staat tot
deze dejodinering).
o Het is het T3 dat bindt aan de doelreceptoren in de nucleus (ook andere hormonen)
o T ½ = kort (serumconcentratie van T3 gaat dus 60-70x lager zijn dan T4) (1d)
➔ Reverse T3 (inactief): fysiologisch inactieve hormoon met lage affiniteit voor de receptor, bij
ernstige kritieke ziekte wordt dit aangemaakt.
