Diabetes mellitus
Prof. Dr. Chantal Mathieu
Inhoud:
1) Definitie
2) Diagnose
3) Acute symptomen
4) Chronische verwikkelingen:
a. Micro-angiopathie
i. Retinopathie
ii. Nefropathie
b. Neuropathie
c. Macro-angiopathie
5) Type 1 diabetes
a. Etiologie
b. Klinische presentatie
c. Coma’s
d. Behandeling
6) Type 2 diabetes
a. Etiologie
b. Klinische presentatie
c. Behandeling
7) Zwangerschapsdiabetes
8) Monozygote vormen
1 Definitie
Diabetes
= overmatig verlies van suiker in de urine
= alle aandoeningen gekenmerkt door hyperglycemie
= syndroom met stoornissen in de glucose, eiwit en vetmetabolisme veroorzaakt door relatief* of
absoluut tekort aan insuline(actie) → zie je in de symptomen
*Relatief= wanneer [insuline] < [counterregulerende hormonen]
Pathologie:
Insuline wordt oftewel te weinig aangemaakt (T1DM) OF het werkt minder goed =
insulineweerstandigheid (T2DM) (post-receptorfenomenen → er gaan zaken fout in de kinase-
cascade) (opreguleren van GLUT in doelorganen).
,Doelorganen v. insuline:
➔ Lever, spierweefsel & vetweefsel = belangrijkste doelorganen
o Lever is de belangrijkste: insuline wordt aangemaakt in de pancreas, bloed wordt
gedraineerd naar de lever en heeft aldaar een first pass effect. Dit is dus hét
doelorgaan van insuline!
➔ CAVE: NIET de hersens. Insuline speelt geen rol in de opname van glucose in de hersens.
Hersens, endotheel, neuronen kunnen vrij glucose opnemen.
Hoe werkt insuline dan?:
Insuline bindt aan de insulinereceptor, dit induceert cascades van fosforylatie van enzymes waardoor
je een ganse metabole cascade krijgt en glucose gaat binnengelaten worden via GLUT dat naar het
celoppervlak gebracht wordt (opregulatie, afh. v. doelorgaan ander type GLUT, bv. spieren GLUT-4).
Op deze manier wordt glucose binnengetrokken.
Ook spiercontractie in skeletspierweefsel brengt GLUT-4 naar het oppervlak (lichaamsbeweging
maakt het lichaam insulinegevoeliger = onzin, GLUT-4 komt naar het oppervlak waardoor je lichaam
minder insuline nodig heeft). Dit is lichaamsgebonden opregulatie van GLUT-4.
Wat gebeurt er nog met de insulinereceptor als insuline bindt?:
1) Naast metabole activatie (GLUT-4)
2) Celproliferatie/celgroei geïnduceerd door insuline.
o Klinische toepassing: in de oncologie is men producten aan het testen (de zgn.
insulinereceptor blokkers). Maar ze zijn nog niet specifiek genoeg, ze gaan een kinase
volledig blokkeren waardoor ze ook de metabole pathway inhiberen waardoor een
hyperglycemie ontstaat. Dus patiënten met kanker die kinase-inhibitoren nemen
(TKI’s), zullen meer hyperglycemisch worden.
Effecten van insuline op het glucose-, eiwit- & vetmetabolisme in de doelorganen:
Insuline is een storage hormoon (anabool):
1.Glucose:
De lever krijgt dus als eerste en het meeste insuline (anabool, storage hormoon), maar ook in
spierweefsel:
➔ Stimulatie glycogenogenese (glucose → glycogeen)
➔ Remming glucoseproductie (gluconeogenese)
➔ Remming glycogenolyse
Zo afwezigheid:
➔ Glycogenolyse & glucose-aanmaak wordt gestimuleerd (gluconeogenese)
2.Eiwitmetabolisme:
,Insuline gaat ook de AZ omzetten in eiwitten (in afwezigheid van insuline worden eiwitten
afgebroken).
Zo afwezigheid:
➔ Eiwitten worden afgebroken
3 Vetmetabolisme:
Ook vetten worden opgestapeld. Lipasen in de bloedvatwanden (lipoproteïne lipase) worden
gestimuleerd zodat TG worden geknipt in de BV-wand en vrije vetzuren in spieren, vetweefsel en
lever kunnen worden opgenomen.
In het vetweefsel wordt weefsellipase stilgelegd, waardoor het vetweefsel minder wordt afgebroken.
Zo afwezigheid:
➔ Lipase in bloedvatwand wordt geïnhibeerd en in vetweefsel wordt het geactiveerd → meer vet
circuleert.
Klinische noot: mensen met DM die sporten mogen insuline nemen, maar het moet de nl. dosis zijn.
Insuline + eiwitten + spierbeweging = meer spieropbouw.
De β-cel:
Er is maar één cel dat insuline kan aanmaken en dat is de β-cel. Deze gaat bloedsuiker meten en ook
van zenuwen krijgen ze input via GLP-1. Deze zeggen dat je insuline moet maken of niet.
Glycemische balans:
Afwezigheid v. insuline = relatief tekort, gewoon als de concentratie lager is dan de tegenwerkende
hormonen (beschermen ons tegen hypoglycemie, vnl. belangrijk voor de hersens): glucagon, cortisol
(wordt aangemaakt wanneer we stress hebben en we opstaan), adrenaline (als je leeuw ziet),
groeihormon. Hierdoor neemt de glycogeenafbraak in de lever toe.
Deze counterregulerende hormonen zijn:
, Insuline Glucagon, cortisol, GH, adrenaline
Beschermt tegen hyperglycemie Beschermen tegen hypoglycemie
Stijgt post-prandiaal Stijgen bij lang nuchter zijn/vasten
Diabetische keto-acidose:
In aanwezigheid van insuline wordt bloedvatlipase geactiveerd en vetlipase niet. Maar als er
onvoldoende insuline is (waarbij de cellen dus geen glucose = brandstof krijgen), is er een stijging van
de triglyceriden/vetzuren in het bloed. Bij mensen met een absoluut tekort aan insuline (T1DM) ga je
een influx krijgen van vrije vetzuren in levercellen. Daar waar er normaal een rem zit op de instroom
van vrije vetzuren (deze rem zit er door insuline), zal deze rem nu wegvallen.
Waarom zet insuline hier een rem op? Vetzuren in de mitochondria worden omgezet in ketonen.
Wanneer insuline dus afwezig is, gaat de rem los en kunnen vrije vetzuren in de mitochondriën en dan
kan de lever ketonen aanmaken (aceton, β-hydroxyboterzuur).
Waarom is dat? Het belangrijkste orgaan van ons lichaam zijn onze hersens, vnl. hersenstam met
ademhalingscentrum. Hersens leven op glucose, maar als de lever leeg is omdat je lang gevast hebt,
dan moeten de hersens overleven op ketonen. Dus het 2de reddingsmechanisme = afbraak van
vetweefsel met vervolgens ketonopbouw.
Mensen met T1DM hebben te weinig insuline (absoluut tekort) en die dan geen insuline krijgen,
hebben te veel aanmaak van ketonen. Dit is zuur en als je geen insuline hebt, ga je niet alleen hoge
glycemie hebben, maar ook hoge ketonen. Dan ga je aanzuren = diabetische keto-acidose.
DM is geen enkele ziekte, maar kent verschillende oorzaken:
Onvoldoende insuline-aanmaak Onvoldoende werking van insuline
(weerstandigheid aan werking van insuline en
te weinig werking van de β-cellen om die
weerstandigheid te overkomen).
T1DM (auto-immuun) – zeldzaam T2DM
Na pancreasoperatie of pancreasaandoeningen ZWS-diabetes:
(pancreatitis, pancreasCa, cystische fibrose) ➢ Door de placenta wordt de moeder
weerstandig aan insuline en moeder kan
niet compenseren
➢ Als de placenta wordt uitgestoten,
verdwijnt de ZWS-diabetes
➢ Hebben hoogste risico om later T2DM
te vormen
Erfelijke vormen: Diabetes door cortisone:
Prof. Dr. Chantal Mathieu
Inhoud:
1) Definitie
2) Diagnose
3) Acute symptomen
4) Chronische verwikkelingen:
a. Micro-angiopathie
i. Retinopathie
ii. Nefropathie
b. Neuropathie
c. Macro-angiopathie
5) Type 1 diabetes
a. Etiologie
b. Klinische presentatie
c. Coma’s
d. Behandeling
6) Type 2 diabetes
a. Etiologie
b. Klinische presentatie
c. Behandeling
7) Zwangerschapsdiabetes
8) Monozygote vormen
1 Definitie
Diabetes
= overmatig verlies van suiker in de urine
= alle aandoeningen gekenmerkt door hyperglycemie
= syndroom met stoornissen in de glucose, eiwit en vetmetabolisme veroorzaakt door relatief* of
absoluut tekort aan insuline(actie) → zie je in de symptomen
*Relatief= wanneer [insuline] < [counterregulerende hormonen]
Pathologie:
Insuline wordt oftewel te weinig aangemaakt (T1DM) OF het werkt minder goed =
insulineweerstandigheid (T2DM) (post-receptorfenomenen → er gaan zaken fout in de kinase-
cascade) (opreguleren van GLUT in doelorganen).
,Doelorganen v. insuline:
➔ Lever, spierweefsel & vetweefsel = belangrijkste doelorganen
o Lever is de belangrijkste: insuline wordt aangemaakt in de pancreas, bloed wordt
gedraineerd naar de lever en heeft aldaar een first pass effect. Dit is dus hét
doelorgaan van insuline!
➔ CAVE: NIET de hersens. Insuline speelt geen rol in de opname van glucose in de hersens.
Hersens, endotheel, neuronen kunnen vrij glucose opnemen.
Hoe werkt insuline dan?:
Insuline bindt aan de insulinereceptor, dit induceert cascades van fosforylatie van enzymes waardoor
je een ganse metabole cascade krijgt en glucose gaat binnengelaten worden via GLUT dat naar het
celoppervlak gebracht wordt (opregulatie, afh. v. doelorgaan ander type GLUT, bv. spieren GLUT-4).
Op deze manier wordt glucose binnengetrokken.
Ook spiercontractie in skeletspierweefsel brengt GLUT-4 naar het oppervlak (lichaamsbeweging
maakt het lichaam insulinegevoeliger = onzin, GLUT-4 komt naar het oppervlak waardoor je lichaam
minder insuline nodig heeft). Dit is lichaamsgebonden opregulatie van GLUT-4.
Wat gebeurt er nog met de insulinereceptor als insuline bindt?:
1) Naast metabole activatie (GLUT-4)
2) Celproliferatie/celgroei geïnduceerd door insuline.
o Klinische toepassing: in de oncologie is men producten aan het testen (de zgn.
insulinereceptor blokkers). Maar ze zijn nog niet specifiek genoeg, ze gaan een kinase
volledig blokkeren waardoor ze ook de metabole pathway inhiberen waardoor een
hyperglycemie ontstaat. Dus patiënten met kanker die kinase-inhibitoren nemen
(TKI’s), zullen meer hyperglycemisch worden.
Effecten van insuline op het glucose-, eiwit- & vetmetabolisme in de doelorganen:
Insuline is een storage hormoon (anabool):
1.Glucose:
De lever krijgt dus als eerste en het meeste insuline (anabool, storage hormoon), maar ook in
spierweefsel:
➔ Stimulatie glycogenogenese (glucose → glycogeen)
➔ Remming glucoseproductie (gluconeogenese)
➔ Remming glycogenolyse
Zo afwezigheid:
➔ Glycogenolyse & glucose-aanmaak wordt gestimuleerd (gluconeogenese)
2.Eiwitmetabolisme:
,Insuline gaat ook de AZ omzetten in eiwitten (in afwezigheid van insuline worden eiwitten
afgebroken).
Zo afwezigheid:
➔ Eiwitten worden afgebroken
3 Vetmetabolisme:
Ook vetten worden opgestapeld. Lipasen in de bloedvatwanden (lipoproteïne lipase) worden
gestimuleerd zodat TG worden geknipt in de BV-wand en vrije vetzuren in spieren, vetweefsel en
lever kunnen worden opgenomen.
In het vetweefsel wordt weefsellipase stilgelegd, waardoor het vetweefsel minder wordt afgebroken.
Zo afwezigheid:
➔ Lipase in bloedvatwand wordt geïnhibeerd en in vetweefsel wordt het geactiveerd → meer vet
circuleert.
Klinische noot: mensen met DM die sporten mogen insuline nemen, maar het moet de nl. dosis zijn.
Insuline + eiwitten + spierbeweging = meer spieropbouw.
De β-cel:
Er is maar één cel dat insuline kan aanmaken en dat is de β-cel. Deze gaat bloedsuiker meten en ook
van zenuwen krijgen ze input via GLP-1. Deze zeggen dat je insuline moet maken of niet.
Glycemische balans:
Afwezigheid v. insuline = relatief tekort, gewoon als de concentratie lager is dan de tegenwerkende
hormonen (beschermen ons tegen hypoglycemie, vnl. belangrijk voor de hersens): glucagon, cortisol
(wordt aangemaakt wanneer we stress hebben en we opstaan), adrenaline (als je leeuw ziet),
groeihormon. Hierdoor neemt de glycogeenafbraak in de lever toe.
Deze counterregulerende hormonen zijn:
, Insuline Glucagon, cortisol, GH, adrenaline
Beschermt tegen hyperglycemie Beschermen tegen hypoglycemie
Stijgt post-prandiaal Stijgen bij lang nuchter zijn/vasten
Diabetische keto-acidose:
In aanwezigheid van insuline wordt bloedvatlipase geactiveerd en vetlipase niet. Maar als er
onvoldoende insuline is (waarbij de cellen dus geen glucose = brandstof krijgen), is er een stijging van
de triglyceriden/vetzuren in het bloed. Bij mensen met een absoluut tekort aan insuline (T1DM) ga je
een influx krijgen van vrije vetzuren in levercellen. Daar waar er normaal een rem zit op de instroom
van vrije vetzuren (deze rem zit er door insuline), zal deze rem nu wegvallen.
Waarom zet insuline hier een rem op? Vetzuren in de mitochondria worden omgezet in ketonen.
Wanneer insuline dus afwezig is, gaat de rem los en kunnen vrije vetzuren in de mitochondriën en dan
kan de lever ketonen aanmaken (aceton, β-hydroxyboterzuur).
Waarom is dat? Het belangrijkste orgaan van ons lichaam zijn onze hersens, vnl. hersenstam met
ademhalingscentrum. Hersens leven op glucose, maar als de lever leeg is omdat je lang gevast hebt,
dan moeten de hersens overleven op ketonen. Dus het 2de reddingsmechanisme = afbraak van
vetweefsel met vervolgens ketonopbouw.
Mensen met T1DM hebben te weinig insuline (absoluut tekort) en die dan geen insuline krijgen,
hebben te veel aanmaak van ketonen. Dit is zuur en als je geen insuline hebt, ga je niet alleen hoge
glycemie hebben, maar ook hoge ketonen. Dan ga je aanzuren = diabetische keto-acidose.
DM is geen enkele ziekte, maar kent verschillende oorzaken:
Onvoldoende insuline-aanmaak Onvoldoende werking van insuline
(weerstandigheid aan werking van insuline en
te weinig werking van de β-cellen om die
weerstandigheid te overkomen).
T1DM (auto-immuun) – zeldzaam T2DM
Na pancreasoperatie of pancreasaandoeningen ZWS-diabetes:
(pancreatitis, pancreasCa, cystische fibrose) ➢ Door de placenta wordt de moeder
weerstandig aan insuline en moeder kan
niet compenseren
➢ Als de placenta wordt uitgestoten,
verdwijnt de ZWS-diabetes
➢ Hebben hoogste risico om later T2DM
te vormen
Erfelijke vormen: Diabetes door cortisone:
