1 Kanker: definitie, epidemiologie, etiologie en
klinische presentatie
Prof. Dr. Patrick Schöffski
6 van de 40 examenvragen komen uit zijn 2 hoorcolleges.
1 Definitie
➔ ~ Krab/kreeft (rode gezwollen bloedvaten rond sommige gezwellen ~ poten/scharen v.e. krab)
➔ Geen nieuwe ziekte (bestaat al heel lang)
2 Epidemiologie van kanker
Terminologie:
(EXAMENVRAAG)
Term Definitie
Incidentie (‘incidence rate’) # nieuwe diagnoses/100.000/jaar (longitudinaal)
Prevalentie # patiënten met een bepaalde aandoening op een
gegeven moment (cross-sectioneel)
Mortaliteit (‘mortality rate’) # overlijdens/100.000/jaar
2a Kankerincidentie:
➔ Toenemend probleem, zowel BE als wereldwijd, variatie afh. v. geografische regio
➔ Internationaal:
o Incidentie verschilt tss M & V internationaal
o Incidentie verschilt tss ontwikkelde landen, maar ook tss ontwikkelingslanden
➔ België:
o M: prostaat, long, darm
o V: borst, long, darm
o Incidentie van invasieve tumoren neemt toe (M > V)
2b Kankerrisico in België:
➔ > 1/3 mannen (35%) en > 1/4 V (26%) krijgen kanker in België voor 75j
o 2/3de krijgt diagnose van kanker op oude leeftijd, 1/3de dus op jonge leeftijd
➔ P (kanker, M) = P (kanker, V) + 37%
➔ Mannen:
o 60% van de kankers = prostaat, long & darm
➔ Vrouwen:
o 60% van de kankers = borst, long & darm
➔ BE heeft in Europa één van de hoogste incidenties voor prostaatCa, borst- en hoofd- en
halskanker
2c Kankermortaliteit:
, ➔ Ook hier verschillen tussen M & V internationaal, ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden
➔ M > V, maar daalt doorheen de tijd na correctie voor leeftijd
2d Relatie kankerincidentie en -mortaliteit: (EXAMENVRAAG)
➔ Verhouding incidentie/mortaliteit stijgt
o Hoge incidentie betekent NIET noodz. dat de mortaliteit ook hoger is: bv.
prostaatkanker hoge incidentie & lage mortaliteit (incidentie 33%, mortaliteit 10%)
(idem borstCa)
o Lage incidentie betekent NIET noodz. dat de mortaliteit ook laag is: bv.
pancreaskanker lage incidentie & hoge mortaliteit (incidentie 2%, mortaliteit 5%)
2e Kunnen wij kanker genezen?:
➔ Kans op genezing in Be neemt met 1%/jaar toe
o ~ soort kanker (pancreasCa minder optimistisch, gelokaliseerde huidtumor:
optimistischer)
o ~ stadium
➔ Overall in BE: incidentie stijgt, mortaliteit daalt
2f Trends in de kankerepidemiologie
INCIDENTIE:
Evolutie vd kankerincidentie bij M:
➔ Piekincidentie van prostaatCa in jaren ’90 door invoeren diagnostische testen (PSA-screening)
Effect van nieuwe test op incidentie (hier prostaatCa): je ziet kunstmatige stijging in
incidentie, zonder dat dit zich vertaalt in mortaliteit (maar lage sensitiviteit &
specificiteit)
Evolutie vd kankerincidentie bij V:
➔ Stijging incidentie borstkanker (mammografiescreening)
Evolutie maagkankerincidentie:
➔ Daalt → koelkasthypothese (verandering van bewaar- en voedingsgewoonten als één van de
mogelijke verklaringen voor dalende incidentie)
o Minder conservering door roken of pekelen
o Verminderde opname van carcinogenen (nitraat, nitriet)
o Verminderde opname van bacteriën en schimmels (aflatoxine)
MORTALITEIT:
Evolutie van de kankermortaliteit bij M:
➔ Daling
➔ Longkanker: stijging 1930-1990, dan daling.
Evolutie van de kankermortaliteit bij V:
, ➔ Daling
➔ Longkanker: stijging sinds 1965, daarna plateau (1990-2000), want vrouwen zijn later
begonnen met roken
Dit verklaart de oplopende longkankermortaliteit bij vrouwen (bij mannen daalt deze). Vrouwen zijn
historisch later gestart & later gestopt met roken.
2g Kanker & leeftijd:
Kankerincidentie en leeftijd:
➔ Kanker treft vnl. oude mensen
o 2/3de van alle V en 3/4de van alle M met kanker zijn > 60j bij diagnose
➔ Kanker bij kinderen tot leeftijd van 14j ZZ, maakt maar 0,6% van alle tumoren uit
o Bij kinderen < 14j komen leukemie, hersen- en bepaalde niertumoren het meest
frequent voor
➔ Bij jonge pt. (adolescenten/young adults – ‘AYA’s’) zien we hematologische maligniteiten,
hersentumoren, testis- en baarmoederhalskankers
➔ Tumoren met de hoogste incidentie komen vnl. voor in oudere leeftijdscategorieën
Kankermortaliteit en leeftijd (situatie in Be):
➔ Sterftecijfers van verschillende kankers variëren volgens leeftijd
➔ In Be veroorzaakten de volgende kankers in 2009 de meeste overlijdens:
o Kinderen & jongvolwassenen (0-29j): leukemie, hersen- en botkanker
o 30j of ouder: borstkanker (vrouwen) & longkanker (mannen)
o 45j of ouder: 1 overlijden door kanker op 3 bij M veroorzaakt door longkanker, 1
overlijden door kanker op 5 bij V veroorzaakt door borstkanker
Meest belangrijke kankerziekten bij AYA’s, bv. studenten?:
➔ Ovarium/testiskanker, lymfomen, hersentumoren (EXAMENVRAAG)
o Lymfoom: zwelling van LK niet weg binnen 7-10d = alarmsymptoom
klinische presentatie
Prof. Dr. Patrick Schöffski
6 van de 40 examenvragen komen uit zijn 2 hoorcolleges.
1 Definitie
➔ ~ Krab/kreeft (rode gezwollen bloedvaten rond sommige gezwellen ~ poten/scharen v.e. krab)
➔ Geen nieuwe ziekte (bestaat al heel lang)
2 Epidemiologie van kanker
Terminologie:
(EXAMENVRAAG)
Term Definitie
Incidentie (‘incidence rate’) # nieuwe diagnoses/100.000/jaar (longitudinaal)
Prevalentie # patiënten met een bepaalde aandoening op een
gegeven moment (cross-sectioneel)
Mortaliteit (‘mortality rate’) # overlijdens/100.000/jaar
2a Kankerincidentie:
➔ Toenemend probleem, zowel BE als wereldwijd, variatie afh. v. geografische regio
➔ Internationaal:
o Incidentie verschilt tss M & V internationaal
o Incidentie verschilt tss ontwikkelde landen, maar ook tss ontwikkelingslanden
➔ België:
o M: prostaat, long, darm
o V: borst, long, darm
o Incidentie van invasieve tumoren neemt toe (M > V)
2b Kankerrisico in België:
➔ > 1/3 mannen (35%) en > 1/4 V (26%) krijgen kanker in België voor 75j
o 2/3de krijgt diagnose van kanker op oude leeftijd, 1/3de dus op jonge leeftijd
➔ P (kanker, M) = P (kanker, V) + 37%
➔ Mannen:
o 60% van de kankers = prostaat, long & darm
➔ Vrouwen:
o 60% van de kankers = borst, long & darm
➔ BE heeft in Europa één van de hoogste incidenties voor prostaatCa, borst- en hoofd- en
halskanker
2c Kankermortaliteit:
, ➔ Ook hier verschillen tussen M & V internationaal, ontwikkelde landen en ontwikkelingslanden
➔ M > V, maar daalt doorheen de tijd na correctie voor leeftijd
2d Relatie kankerincidentie en -mortaliteit: (EXAMENVRAAG)
➔ Verhouding incidentie/mortaliteit stijgt
o Hoge incidentie betekent NIET noodz. dat de mortaliteit ook hoger is: bv.
prostaatkanker hoge incidentie & lage mortaliteit (incidentie 33%, mortaliteit 10%)
(idem borstCa)
o Lage incidentie betekent NIET noodz. dat de mortaliteit ook laag is: bv.
pancreaskanker lage incidentie & hoge mortaliteit (incidentie 2%, mortaliteit 5%)
2e Kunnen wij kanker genezen?:
➔ Kans op genezing in Be neemt met 1%/jaar toe
o ~ soort kanker (pancreasCa minder optimistisch, gelokaliseerde huidtumor:
optimistischer)
o ~ stadium
➔ Overall in BE: incidentie stijgt, mortaliteit daalt
2f Trends in de kankerepidemiologie
INCIDENTIE:
Evolutie vd kankerincidentie bij M:
➔ Piekincidentie van prostaatCa in jaren ’90 door invoeren diagnostische testen (PSA-screening)
Effect van nieuwe test op incidentie (hier prostaatCa): je ziet kunstmatige stijging in
incidentie, zonder dat dit zich vertaalt in mortaliteit (maar lage sensitiviteit &
specificiteit)
Evolutie vd kankerincidentie bij V:
➔ Stijging incidentie borstkanker (mammografiescreening)
Evolutie maagkankerincidentie:
➔ Daalt → koelkasthypothese (verandering van bewaar- en voedingsgewoonten als één van de
mogelijke verklaringen voor dalende incidentie)
o Minder conservering door roken of pekelen
o Verminderde opname van carcinogenen (nitraat, nitriet)
o Verminderde opname van bacteriën en schimmels (aflatoxine)
MORTALITEIT:
Evolutie van de kankermortaliteit bij M:
➔ Daling
➔ Longkanker: stijging 1930-1990, dan daling.
Evolutie van de kankermortaliteit bij V:
, ➔ Daling
➔ Longkanker: stijging sinds 1965, daarna plateau (1990-2000), want vrouwen zijn later
begonnen met roken
Dit verklaart de oplopende longkankermortaliteit bij vrouwen (bij mannen daalt deze). Vrouwen zijn
historisch later gestart & later gestopt met roken.
2g Kanker & leeftijd:
Kankerincidentie en leeftijd:
➔ Kanker treft vnl. oude mensen
o 2/3de van alle V en 3/4de van alle M met kanker zijn > 60j bij diagnose
➔ Kanker bij kinderen tot leeftijd van 14j ZZ, maakt maar 0,6% van alle tumoren uit
o Bij kinderen < 14j komen leukemie, hersen- en bepaalde niertumoren het meest
frequent voor
➔ Bij jonge pt. (adolescenten/young adults – ‘AYA’s’) zien we hematologische maligniteiten,
hersentumoren, testis- en baarmoederhalskankers
➔ Tumoren met de hoogste incidentie komen vnl. voor in oudere leeftijdscategorieën
Kankermortaliteit en leeftijd (situatie in Be):
➔ Sterftecijfers van verschillende kankers variëren volgens leeftijd
➔ In Be veroorzaakten de volgende kankers in 2009 de meeste overlijdens:
o Kinderen & jongvolwassenen (0-29j): leukemie, hersen- en botkanker
o 30j of ouder: borstkanker (vrouwen) & longkanker (mannen)
o 45j of ouder: 1 overlijden door kanker op 3 bij M veroorzaakt door longkanker, 1
overlijden door kanker op 5 bij V veroorzaakt door borstkanker
Meest belangrijke kankerziekten bij AYA’s, bv. studenten?:
➔ Ovarium/testiskanker, lymfomen, hersentumoren (EXAMENVRAAG)
o Lymfoom: zwelling van LK niet weg binnen 7-10d = alarmsymptoom
