HEMATO-ONCO:
TABELLEN/SCHEMA’S
IMMUNOHISTOCHEMISCHE MERKERS
1. DIFFERENTIËLE DIAGNOSTIEK: LYMFOOM VS. ANDERE TUMOREN
Wanneer een patholoog een weefselstaal (zoals een lymfeklier) beoordeelt, is de eerste
stap het onderscheid maken tussen een hematologische maligniteit en metastasen van
andere tumoren.
CD45 (LCA - Leukocyte Common Antigen): Positief in nagenoeg alle
lymfoïde cellen; negatief in carcinomen.
Cytokeratines / Prekeratine: Positief in carcinomen; negatief in
lymfomen.
S100, HMB45, MelanA: Positief in melanoom-tumoren.
2. B-CEL MERKERS (PAN-B EN SPECIFIEK)
B-celmaligniteiten worden gekenmerkt door het expressiepatroon van merkers die
variëren naargelang het stadium van B-celdifferentiatie.
CD20: De belangrijkste merker voor mature B-cellen en het target van
rituximab. Het is negatief op B-ALL (precursors) en plasmacellen.
CD79a: Een zeer brede B-celmerker die, in tegenstelling tot CD20, ook
positief blijft in plasmacellen.
PAX5: Een vroege B-celmerker. Cruciaal voor het examen: PAX5 is zwak
positief in Reed-Sternbergcellen bij het Hodgkin lymfoom, wat hun B-
celorigine bewijst.
CD10 (CALLA): Merker voor germinatief centrum (GC) B-cellen (zoals bij
het folliculair lymfoom en Burkitt lymfoom) en voor B-lymfoblasten (ALL).
BCL6: Een specifieke merker voor het kiemcentrum; ook gebruikt bij de
typering van DLBCL via het Hans-algoritme.
MUM1/IRF4: Merker voor post-GC differentiatie (geactiveerde B-cellen);
positief in het ABC-type van DLBCL.
CD23: Positief in CLL/SLL, maar negatief in het mantelcellymfoom
(belangrijk voor DD!).
CD138 (Syndecan-1): De standaardmerker voor plasmacellen en het
multipel myeloom.
CD19 = "target" voor anti-CD19 CAR-T celtherapie refractaire B-ALL of
DLBCL
3. T-CEL EN NK-CEL MERKERS
T-cellymfomen vertonen vaak een verlies van hun normale merkers (antigeenverlies), wat
een teken is van maligniteit.
, CD3: De meest specifieke merker voor T-cellen.
CD5: Een algemene T-celmerker die echter aberrant positief is bij B-
celmaligniteiten zoals CLL en het mantelcellymfoom.
CD4: Helper T-cellen; ook zwak positief op macrofagen.
CD8: Cytotoxische T-cellen.
PD1, ICOS, CXCL13: Merkers voor folliculaire T-helpercellen; typisch
positief bij het Angio-immunoblastisch T-cellymfoom (AITL).
TIA1, Granzyme B, Perforine: Merkers voor cytotoxische granules, aanwezig
in cytotoxische T-cellen en NK-cellen.
CD56: De belangrijkste merker voor NK-cellen.
4. MERKERS VOOR HET HODGKIN LYMFOOM
Bij het klassiek Hodgkin lymfoom zijn de zeldzame tumorcellen (HRS-cellen) herkenbaar
aan een specifiek profiel.
CD30: Sterk en diffuus positief op Reed-Sternbergcellen en het Anaplastisch
grootcellig lymfoom (ALCL). Het is ook een activatiemerker op normale
immunoblasten.
CD15: Positief in ongeveer 80% van de gevallen van klassiek Hodgkin
lymfoom.
PAX5: zie boven
5. ONCOGEENPRODUCTEN EN PROGNOSTISCHE MERKERS
Deze merkers tonen vaak de aanwezigheid van een specifieke genetische translocatie
aan.
BCL2: Anti-apoptotisch eiwit. Examen-focus: BCL2 is negatief in een
reactief kiemcentrum, maar abnormaal positief in de follikels van een
folliculair lymfoom (t(14;18)).
Cycline D1 (BCL1): Wordt massaal overgeëxprimeerd in het
mantelcellymfoom door de t(11;14) translocatie.
c-MYC: Geassocieerd met zeer hoge celproliferatie; merker voor het Burkitt
lymfoom (t(8;14)) en high-grade B-cellymfomen.
ALK (Anaplastic Lymphoma Kinase): Merker voor de t(2;5) translocatie bij
het ALCL; een positieve status correleert vaak met een betere prognose bij
jonge patiënten.
Ki67 (MIB-1): Een proliferatie-index. Bij het Burkitt lymfoom is deze nagenoeg
100%.
6. MYELOÏDE EN STAMCELMERKERS
CD34: Merker voor immature cellen en de hematopoëtische stamcel; vaak
positief bij Acute Myeloïde Leukemie (AML) en precursors.
MPO (Myeloperoxidase): De meest specifieke merker voor myeloïde
differentiatie (AML).
TdT: Een intranucleair enzym dat enkel voorkomt in precursor (blastaire)
lymfoïde cellen; negatief in alle mature lymfomen.
7. MICROMILIEU EN ONDERSTEUNENDE CELLEN
, CD68: Een pan-macrofagenmerker; positief in tingible body macrofagen
(puinmacrofagen).
CD21, CD23, CD35: Merkers die het netwerk van Folliculaire Dendritische
Cellen (FDC) in het kiemcentrum aankleuren.
CD31: Endotheelmerker, nuttig om bloedvaten (zoals HEV's) te visualiseren.
, CELLETJES
Cel / afwijking Uiterlijk / kenmerk Typische !
aandoening(en)
Smudge cells Kapotgedrukte fragiele CLL Zeer klassiek voor B-CLL
lymfocyten
Reed-Sternberg cel Grote binucleaire “owl’s eye” Hodgkinlymfoom CD15+, CD30+, weinig
cel tumorcellen in
inflammatoir milieu
Hairy cells Lymfocyten met harige Hairy cell leukemia Pancytopenie +
cytoplasmatische uitlopers splenomegalie
Sézary cellen Cerebriforme kern Sézary syndroom / Cutaan T-cellymfoom
mycosis fungoides
Auerstaven Naaldvormige azurofiele AML, hoog-risico MDS Myeloïde oorsprong
inclusies
Pseudo-Pelger-Huët Hypogesegmenteerde MDS Dysplastische
neutrofielen neutrofielen granulopoëse
Hypergesegmentee >5 kernlobben Megaloblastaire anemie Vaak vroeg teken
rde neutrofielen (B12/folaat)
Döhle bodies Blauwe inclusies in Ernstige “Toxische” neutrofiel
neutrofielen infectie/inflammatie
Toxische granulatie Grove donkere granules in Sepsis/bacteriële Reactieve neutrofielen
neutrofielen infectie
Schistocyten Fragmentocyten/helmetcellen MAHA, DIC, TTP, HUS Mechanische hemolyse
Sferocyten Kleine ronde RBC zonder Hereditaire sferocytose, Extravasculaire hemolyse
centrale opheldering AIHA
Target cells Schietschijfvorm Thalassemie, Ook bij HbC
leverziekte
Elliptocyten Ovale RBC Hereditaire elliptocytose Membraandefect
Dacrocyten (tear Traanvormige RBC Myelofibrose, “Leuko-erytroblastisch
drop cells) beenmerginfiltratie bloedbeeld”
Howell-Jolly bodies Kernrestjes in RBC Asplenie/hyposplenie Miltfunctie verminderd
Basofiele stippeling Blauwe korrels in RBC Thalassemie, RNA-aggregaten
loodintoxicatie
Rouleauxvorming RBC in stapeltjes Multipel myeloom Hyperproteïnemie
Ringsideroblasten IJzer rond kern erytroblasten MDS IJzerstapeling
mitochondriën
Micromegakaryocyt Kleine abnormale MDS Dysplastische
en megakaryocyten megakaryopoëse
Megaloblasten Grote erytroïde voorlopers B12-/folaattekort Nucleocytoplasmatische
asynchronie
Tingible body Macrofagen met apoptotisch Reactief kiemcentrum, Starry-sky patroon
macrofagen debris Burkitt
Starry-sky patroon Donkere tumorcellen met Burkittlymfoom Extreem hoge proliferatie
bleke macrofagen
Lacunaire cellen Variant van RS-cel Nodulaire sclerose HL Mediastinale HL
Hallmark cells Hoefijzervormige kern ALCL CD30+, vaak ALK+
Doughnut cells Ringvormige kern ALCL Variant van hallmark cell
Immunoblasten Grote geactiveerde EBV/mononucleose, Kunnen lijken op HL
lymfocyten lymfomen
Mott cells Plasmacellen met Plasma- Russell bodies
immunoglobuline-inclusies celaandoeningen
Flame cells Rood cytoplasma IgA myeloom Variant plasmacel
LE-cellen Neutrofiel/macrofage met SLE Historisch
gefagocyteerde kern
Blastcellen Immature voorlopers met Acute leukemie >20% in BM = acute
hoog N/C ratio leukemie
Promyelocyten met Hypergranulaire voorlopers APL (AML M3) DIC-risico
TABELLEN/SCHEMA’S
IMMUNOHISTOCHEMISCHE MERKERS
1. DIFFERENTIËLE DIAGNOSTIEK: LYMFOOM VS. ANDERE TUMOREN
Wanneer een patholoog een weefselstaal (zoals een lymfeklier) beoordeelt, is de eerste
stap het onderscheid maken tussen een hematologische maligniteit en metastasen van
andere tumoren.
CD45 (LCA - Leukocyte Common Antigen): Positief in nagenoeg alle
lymfoïde cellen; negatief in carcinomen.
Cytokeratines / Prekeratine: Positief in carcinomen; negatief in
lymfomen.
S100, HMB45, MelanA: Positief in melanoom-tumoren.
2. B-CEL MERKERS (PAN-B EN SPECIFIEK)
B-celmaligniteiten worden gekenmerkt door het expressiepatroon van merkers die
variëren naargelang het stadium van B-celdifferentiatie.
CD20: De belangrijkste merker voor mature B-cellen en het target van
rituximab. Het is negatief op B-ALL (precursors) en plasmacellen.
CD79a: Een zeer brede B-celmerker die, in tegenstelling tot CD20, ook
positief blijft in plasmacellen.
PAX5: Een vroege B-celmerker. Cruciaal voor het examen: PAX5 is zwak
positief in Reed-Sternbergcellen bij het Hodgkin lymfoom, wat hun B-
celorigine bewijst.
CD10 (CALLA): Merker voor germinatief centrum (GC) B-cellen (zoals bij
het folliculair lymfoom en Burkitt lymfoom) en voor B-lymfoblasten (ALL).
BCL6: Een specifieke merker voor het kiemcentrum; ook gebruikt bij de
typering van DLBCL via het Hans-algoritme.
MUM1/IRF4: Merker voor post-GC differentiatie (geactiveerde B-cellen);
positief in het ABC-type van DLBCL.
CD23: Positief in CLL/SLL, maar negatief in het mantelcellymfoom
(belangrijk voor DD!).
CD138 (Syndecan-1): De standaardmerker voor plasmacellen en het
multipel myeloom.
CD19 = "target" voor anti-CD19 CAR-T celtherapie refractaire B-ALL of
DLBCL
3. T-CEL EN NK-CEL MERKERS
T-cellymfomen vertonen vaak een verlies van hun normale merkers (antigeenverlies), wat
een teken is van maligniteit.
, CD3: De meest specifieke merker voor T-cellen.
CD5: Een algemene T-celmerker die echter aberrant positief is bij B-
celmaligniteiten zoals CLL en het mantelcellymfoom.
CD4: Helper T-cellen; ook zwak positief op macrofagen.
CD8: Cytotoxische T-cellen.
PD1, ICOS, CXCL13: Merkers voor folliculaire T-helpercellen; typisch
positief bij het Angio-immunoblastisch T-cellymfoom (AITL).
TIA1, Granzyme B, Perforine: Merkers voor cytotoxische granules, aanwezig
in cytotoxische T-cellen en NK-cellen.
CD56: De belangrijkste merker voor NK-cellen.
4. MERKERS VOOR HET HODGKIN LYMFOOM
Bij het klassiek Hodgkin lymfoom zijn de zeldzame tumorcellen (HRS-cellen) herkenbaar
aan een specifiek profiel.
CD30: Sterk en diffuus positief op Reed-Sternbergcellen en het Anaplastisch
grootcellig lymfoom (ALCL). Het is ook een activatiemerker op normale
immunoblasten.
CD15: Positief in ongeveer 80% van de gevallen van klassiek Hodgkin
lymfoom.
PAX5: zie boven
5. ONCOGEENPRODUCTEN EN PROGNOSTISCHE MERKERS
Deze merkers tonen vaak de aanwezigheid van een specifieke genetische translocatie
aan.
BCL2: Anti-apoptotisch eiwit. Examen-focus: BCL2 is negatief in een
reactief kiemcentrum, maar abnormaal positief in de follikels van een
folliculair lymfoom (t(14;18)).
Cycline D1 (BCL1): Wordt massaal overgeëxprimeerd in het
mantelcellymfoom door de t(11;14) translocatie.
c-MYC: Geassocieerd met zeer hoge celproliferatie; merker voor het Burkitt
lymfoom (t(8;14)) en high-grade B-cellymfomen.
ALK (Anaplastic Lymphoma Kinase): Merker voor de t(2;5) translocatie bij
het ALCL; een positieve status correleert vaak met een betere prognose bij
jonge patiënten.
Ki67 (MIB-1): Een proliferatie-index. Bij het Burkitt lymfoom is deze nagenoeg
100%.
6. MYELOÏDE EN STAMCELMERKERS
CD34: Merker voor immature cellen en de hematopoëtische stamcel; vaak
positief bij Acute Myeloïde Leukemie (AML) en precursors.
MPO (Myeloperoxidase): De meest specifieke merker voor myeloïde
differentiatie (AML).
TdT: Een intranucleair enzym dat enkel voorkomt in precursor (blastaire)
lymfoïde cellen; negatief in alle mature lymfomen.
7. MICROMILIEU EN ONDERSTEUNENDE CELLEN
, CD68: Een pan-macrofagenmerker; positief in tingible body macrofagen
(puinmacrofagen).
CD21, CD23, CD35: Merkers die het netwerk van Folliculaire Dendritische
Cellen (FDC) in het kiemcentrum aankleuren.
CD31: Endotheelmerker, nuttig om bloedvaten (zoals HEV's) te visualiseren.
, CELLETJES
Cel / afwijking Uiterlijk / kenmerk Typische !
aandoening(en)
Smudge cells Kapotgedrukte fragiele CLL Zeer klassiek voor B-CLL
lymfocyten
Reed-Sternberg cel Grote binucleaire “owl’s eye” Hodgkinlymfoom CD15+, CD30+, weinig
cel tumorcellen in
inflammatoir milieu
Hairy cells Lymfocyten met harige Hairy cell leukemia Pancytopenie +
cytoplasmatische uitlopers splenomegalie
Sézary cellen Cerebriforme kern Sézary syndroom / Cutaan T-cellymfoom
mycosis fungoides
Auerstaven Naaldvormige azurofiele AML, hoog-risico MDS Myeloïde oorsprong
inclusies
Pseudo-Pelger-Huët Hypogesegmenteerde MDS Dysplastische
neutrofielen neutrofielen granulopoëse
Hypergesegmentee >5 kernlobben Megaloblastaire anemie Vaak vroeg teken
rde neutrofielen (B12/folaat)
Döhle bodies Blauwe inclusies in Ernstige “Toxische” neutrofiel
neutrofielen infectie/inflammatie
Toxische granulatie Grove donkere granules in Sepsis/bacteriële Reactieve neutrofielen
neutrofielen infectie
Schistocyten Fragmentocyten/helmetcellen MAHA, DIC, TTP, HUS Mechanische hemolyse
Sferocyten Kleine ronde RBC zonder Hereditaire sferocytose, Extravasculaire hemolyse
centrale opheldering AIHA
Target cells Schietschijfvorm Thalassemie, Ook bij HbC
leverziekte
Elliptocyten Ovale RBC Hereditaire elliptocytose Membraandefect
Dacrocyten (tear Traanvormige RBC Myelofibrose, “Leuko-erytroblastisch
drop cells) beenmerginfiltratie bloedbeeld”
Howell-Jolly bodies Kernrestjes in RBC Asplenie/hyposplenie Miltfunctie verminderd
Basofiele stippeling Blauwe korrels in RBC Thalassemie, RNA-aggregaten
loodintoxicatie
Rouleauxvorming RBC in stapeltjes Multipel myeloom Hyperproteïnemie
Ringsideroblasten IJzer rond kern erytroblasten MDS IJzerstapeling
mitochondriën
Micromegakaryocyt Kleine abnormale MDS Dysplastische
en megakaryocyten megakaryopoëse
Megaloblasten Grote erytroïde voorlopers B12-/folaattekort Nucleocytoplasmatische
asynchronie
Tingible body Macrofagen met apoptotisch Reactief kiemcentrum, Starry-sky patroon
macrofagen debris Burkitt
Starry-sky patroon Donkere tumorcellen met Burkittlymfoom Extreem hoge proliferatie
bleke macrofagen
Lacunaire cellen Variant van RS-cel Nodulaire sclerose HL Mediastinale HL
Hallmark cells Hoefijzervormige kern ALCL CD30+, vaak ALK+
Doughnut cells Ringvormige kern ALCL Variant van hallmark cell
Immunoblasten Grote geactiveerde EBV/mononucleose, Kunnen lijken op HL
lymfocyten lymfomen
Mott cells Plasmacellen met Plasma- Russell bodies
immunoglobuline-inclusies celaandoeningen
Flame cells Rood cytoplasma IgA myeloom Variant plasmacel
LE-cellen Neutrofiel/macrofage met SLE Historisch
gefagocyteerde kern
Blastcellen Immature voorlopers met Acute leukemie >20% in BM = acute
hoog N/C ratio leukemie
Promyelocyten met Hypergranulaire voorlopers APL (AML M3) DIC-risico
