GERIATRIE: EXAMENVRAGEN
Inhoudsopgave
FRAILTY......................................................................................................... 4
1. BESPREEK HET CONCEPT FRAILTY.........................................................................................4
Definitie........................................................................................................................ 4
Pathofysiologisch model............................................................................................... 4
frailty ≠ leeftijd............................................................................................................ 5
Frailty ≠ comorbiditeit ≠ disability...............................................................................5
musculoskeletale en niet-musculoskeletase component..............................................5
consequenties van frailty............................................................................................. 5
2. LEG UIT WAAROM HEUPFRACTUURPATIËNTEN TYPISCH KWETSBARE OUDEREN ZIJN..........................7
3. HOE WORDT FRAILTY OPERATIONEEL GEDEFINIEERD?...............................................................7
1. Frailty phenotype (Fried).......................................................................................... 7
2. Frailty index (Rockwood).......................................................................................... 8
4. WAARUIT BESTAAT DE BEHANDELING VAN FRAILTY?...............................................................10
1. De "Gouden Standaard": CGA................................................................................10
2. Aanpak van de Musculoskeletale Component........................................................10
3. Globale Medische Benadering en Comorbiditeit.....................................................10
4. Preventieve Interventies........................................................................................10
SARCOPENIE................................................................................................ 11
1. BESPREEK HET CONCEPT SARCOPENIE EN DE OPERATIONELE DEFINITIE.......................................11
Het Concept Sarcopenie.............................................................................................11
De Operationele Definitie (EWGSOP2)........................................................................11
2. BESPREEK DE BEHANDELING VAN SARCOPENIE......................................................................13
1. Fysieke training...................................................................................................... 13
2. Voeding.................................................................................................................. 13
3. Vitamine D............................................................................................................. 14
GERIATRISCHE SYNDROMEN..........................................................................15
1. WAT ZIJN DE KENMERKEN VAN EEN GERIATRISCHE PATIËNT?....................................................15
Definitie...................................................................................................................... 15
Kernkenmerken.......................................................................................................... 15
2. WAT IS COMPREHENSIVE GERIATRIC ASSESSMENT (CGA)?.....................................................16
1. Definitie.................................................................................................................. 16
2. Doelstellingen........................................................................................................ 16
3. Opbouw (Het cascadesysteem)..............................................................................16
3. WAT IS EEN GERIATRISCH SYNDROOM? ILLUSTREER MET VOORBEELD........................................18
4. WAT ZIJN DE DOELSTELLINGEN EN BELANGRIJKSTE ONDERDELEN VAN HET KB OVER HET
ZORGPROGRAMMA VOOR DE GERIATRISCHE PATIËNT..................................................................20
OSTEOPOROSE............................................................................................. 22
1. HOE ONTSTAAT OSTEOPOROSE BIJ OUDEREN EN WAT ZIJN DE GEVOLGEN VAN OSTEOPOROSE BIJ
OUDERE PATIËNTEN?........................................................................................................... 22
2. HOE WORDT BIJ OUDEREN DE DIAGNOSE VAN OSTEOPOROSE GESTELD?.....................................23
, 3. WAAROM VORMEN CALCIUM EN VITAMINE D DE BASISPREVENTIE TEGEN FRACTUREN BIJ OUDEREN EN
WELKE VOORWAARDEN MOETEN VERVULD ZIJN OM MET CALCIUM EN VITAMINE D OOK DAADWERKELIJK DE
KANS OP FRACTUREN TE VERMINDEREN?.................................................................................24
4. WAT IS ER MEDICAMENTEUS MOGELIJK IN DE BEHANDELING VAN OSTEOPOROSE BUITEN CALCIUM EN
VITAMINE D?..................................................................................................................... 25
5. BESPREEK ANTIRESORPTIEVE OSTEOPOROSEMEDICATIE EN WELKE PATIËNTEN HIERVOOR IN
AANMERKING KOMEN........................................................................................................... 26
6. BESPREEK ANABOLE OSTEOPOROSEMEDICATIE EN WELKE PATIËNTEN HIERVOOR IN AANMERKING
KOMEN............................................................................................................................. 27
7. HOE WORDT HET FRACTUURRISICO INGESCHAT EN HOE BEÏNVLOEDT DIT DE KEUZE VAN
MEDICAMENTEUZE OSTEOPOROSEBEHANDELING?.......................................................................28
1. Inschatting van het fractuurrisico...........................................................................28
2. Beïnvloeding van de medicatiekeuze.....................................................................28
ONDERVOEDING........................................................................................... 30
1. ESPEN-DEFINITIE VAN MALNUTRITIE + DRIE ETIOLOGISCHE GROEPEN.......................................30
2. ANOREXIA OF AGEING...................................................................................................... 30
3. ENERGIEBEHOEFTE, -INNAME EN -VERBRUIK BIJ OUDERE PERSOON............................................32
1. Energieverbruik (Total Energy Expenditure - TEE)..................................................32
2. Energiebehoefte..................................................................................................... 32
3. Energie-inname...................................................................................................... 32
4. EIWITBEHOEFTE, EIWITINNAME EN SUPPLEMENTEN BIJ OUDERE PERSOON....................................34
5. KOOLHYDRATEN, VOCHT EN VITAMINES BIJ OUDERE PERSOON..................................................35
6. DIAGNOSE EN ERNST VAN ONDERVOEDING (GLIM-CRITERIA!).................................................36
diagnose..................................................................................................................... 36
ernst........................................................................................................................... 36
7. ANAMNESE, KLINISCH ONDERZOEK EN TECHNISCHE ONDERZOEKEN BIJ OUDERE PATIËNT MET
ONGEWILD GEWICHTSVERLIES............................................................................................... 37
1. Anamnese.............................................................................................................. 37
2. Klinisch onderzoek................................................................................................. 37
3. technisch onderzoek.............................................................................................. 37
8. ORALE VOEDING EN SONDEVOEDING..................................................................................39
9. PARENTERALE VOEDING................................................................................................... 40
10. VOORKEURSSTRATEGIE + ALTERNATIEVE VOEDING..............................................................40
1. De voorkeursvorm van voeding..............................................................................40
2. Situaties voor omschakeling naar alternatieve voeding.........................................41
3. Factoren die in rekening moeten worden genomen...............................................41
4. Bespreking van de alternatieve vormen.................................................................41
VALLEN, DUIZELIGHEID EN SYNCOPE.............................................................43
DEEL 1: VALLEN................................................................................................................. 43
1. Gevolgen van een val bij een thuiswonende oudere..............................................43
2. Voornaamste oorzaken van een val.......................................................................44
3. Strategieën voor valpreventie................................................................................45
4. Risicofactoren te evalueren bij thuiswonende na een val.......................................46
5. interventies die deel uitmaken van de Secundaire valpreventie............................47
DEEL 2: DUIZELIGHEID EN SYNCOPE.......................................................................................50
1. Meest voorkomende oorzaken van vertigo bij ouderen..........................................50
2. Syncope van cardiale origine: oorzaken, symptomen, diagnose en behandeling...51
3. Syncope door orthostatische hypotensie: oorzaken, symptomen, diagnose en
behandeling............................................................................................................... 53
, 4. Vasovagale syncope & sinus caroticus hypersensitiviteit: oorzaken, symptomen,
diagnose en behandeling...........................................................................................55
DELIER......................................................................................................... 57
1. DSM-CRITERIA, PRESENTATIEVORMEN EN SCREENINGSINSTRUMENTEN.......................................57
2. MULTIFACTORIEEL RISICOMODEL (INOUYE)...........................................................................59
3. NIET-MEDICAMENTEUZE PREVENTIE....................................................................................60
4. MEDICAMENTEUZE BEHANDELING: WELKE OMSTANDIGHEDEN, WELKE MEDICATIEKLASSE,
AANBEVELINGEN VOOR GEBRUIK............................................................................................ 61
5. NADELEN VAN VRIJHEIDSBEPERKING EN OMGEVINGSAANPASSINGEN...........................................62
A. Nadelen van vrijheidsbeperking (fixatie)................................................................62
B. Voorzorgsmaatregelen indien toch nodig...............................................................62
C. Omgevingsaanpassingen.......................................................................................63
INFECTIES.................................................................................................... 64
1. FACTOREN DIE BIJDRAGEN TOT VERHOOGDE VATBAARHEID VOOR INFECTIES................................64
2. PRESENTATIE VAN INFECTIES BIJ OUDEREN...........................................................................65
3. RISICOFACTOREN VOOR ASPIRATIE + ASPIRATIEPNEUMONIE.....................................................66
A. Risicofactoren aspiratie..........................................................................................66
B. Aspiratiepneumonie...............................................................................................66
4. VACCINATIES BIJ OUDEREN............................................................................................... 67
korte versie................................................................................................................ 67
lange versie................................................................................................................ 68
FARMACOLOGIE BIJ OUDEREN........................................................................70
1. FARMACOKINETISCHE EN FARMACODYNAMISCHE VERANDERINGEN BIJ OUDEREN...........................70
A. Farmacokinetiek..................................................................................................... 70
B. Farmacodynamiek (wat het geneesmiddel doet met het lichaam).........................71
2. EVALUATIE VAN POLYFARMACIE BIJ OUDEREN........................................................................71
3. BEVORDEREN VAN THERAPIETROUW BIJ OUDEREN..................................................................74
LEVENSEINDE EN ZORGPLANNING VOOR KWETSBARE OUDEREN.....................75
1.VROEGTIJDIGE ZORGPLANNING (VZP / ACP)........................................................................75
2.VIER LEVENSEINDETRAJECTEN............................................................................................ 77
3.POSITIEVE VS NEGATIEVE WILSVERKLARING..........................................................................79
4.REANIMATIE BIJ 70-PLUSSERS EN DNR...............................................................................80
5.EUTHANASIE KAN IN BELGIË: IN WELKE KLINISCHE OMSTANDIGHEDEN IS HET EUTHANASIEVERZOEK
GELDIG? HOE GEBEURT HET EUTHANASIEVERZOEK? IS ER EEN STANDAARDDOCUMENT VOOR HET
VERZOEK? HOEVEEL ARTSEN BUIGEN ZICH OVER HET VERZOEK, AAN WELKE VOORWAARDEN MOETEN
DEZE ARTSEN VOLDOEN EN WAT IS HUN ROL?..........................................................................81
, FRAILTY
1. BESPREEK HET CONCEPT FRAILTY
DEFINITIE
Frailty (ouderdomsgebonden kwetsbaarheid) = multidimensionaal klinisch
syndroom gekenmerkt door:
↓ fysiologische reserve
↓ weerstand tegen stressoren
↑ kwetsbaarheid voor adverse outcomes
individu is kwetsbaarder om onafhankelijkheid te verliezen of te sterven
PATHOFYSIOLOGISCH MODEL
→ Kernidee: verlies van homeostatische reserve
Frailty ontstaat door:
Intrinsieke veroudering van orgaansystemen
Verminderde homeostatische reserve
Accumulatie van deficits
Invloed van genetische en omgevingsfactoren
Leefstijl (beweging, voeding)
Bij blootstelling aan een stressor (infectie, hospitalisatie, fractuur):
→ disproportionele achteruitgang
→ verlies van functionaliteit
→ soms irreversibele disability
Belangrijk
No frailty → frailty → disability
Stressoren versnellen de overgang .
Vrouwen > mannen
Inhoudsopgave
FRAILTY......................................................................................................... 4
1. BESPREEK HET CONCEPT FRAILTY.........................................................................................4
Definitie........................................................................................................................ 4
Pathofysiologisch model............................................................................................... 4
frailty ≠ leeftijd............................................................................................................ 5
Frailty ≠ comorbiditeit ≠ disability...............................................................................5
musculoskeletale en niet-musculoskeletase component..............................................5
consequenties van frailty............................................................................................. 5
2. LEG UIT WAAROM HEUPFRACTUURPATIËNTEN TYPISCH KWETSBARE OUDEREN ZIJN..........................7
3. HOE WORDT FRAILTY OPERATIONEEL GEDEFINIEERD?...............................................................7
1. Frailty phenotype (Fried).......................................................................................... 7
2. Frailty index (Rockwood).......................................................................................... 8
4. WAARUIT BESTAAT DE BEHANDELING VAN FRAILTY?...............................................................10
1. De "Gouden Standaard": CGA................................................................................10
2. Aanpak van de Musculoskeletale Component........................................................10
3. Globale Medische Benadering en Comorbiditeit.....................................................10
4. Preventieve Interventies........................................................................................10
SARCOPENIE................................................................................................ 11
1. BESPREEK HET CONCEPT SARCOPENIE EN DE OPERATIONELE DEFINITIE.......................................11
Het Concept Sarcopenie.............................................................................................11
De Operationele Definitie (EWGSOP2)........................................................................11
2. BESPREEK DE BEHANDELING VAN SARCOPENIE......................................................................13
1. Fysieke training...................................................................................................... 13
2. Voeding.................................................................................................................. 13
3. Vitamine D............................................................................................................. 14
GERIATRISCHE SYNDROMEN..........................................................................15
1. WAT ZIJN DE KENMERKEN VAN EEN GERIATRISCHE PATIËNT?....................................................15
Definitie...................................................................................................................... 15
Kernkenmerken.......................................................................................................... 15
2. WAT IS COMPREHENSIVE GERIATRIC ASSESSMENT (CGA)?.....................................................16
1. Definitie.................................................................................................................. 16
2. Doelstellingen........................................................................................................ 16
3. Opbouw (Het cascadesysteem)..............................................................................16
3. WAT IS EEN GERIATRISCH SYNDROOM? ILLUSTREER MET VOORBEELD........................................18
4. WAT ZIJN DE DOELSTELLINGEN EN BELANGRIJKSTE ONDERDELEN VAN HET KB OVER HET
ZORGPROGRAMMA VOOR DE GERIATRISCHE PATIËNT..................................................................20
OSTEOPOROSE............................................................................................. 22
1. HOE ONTSTAAT OSTEOPOROSE BIJ OUDEREN EN WAT ZIJN DE GEVOLGEN VAN OSTEOPOROSE BIJ
OUDERE PATIËNTEN?........................................................................................................... 22
2. HOE WORDT BIJ OUDEREN DE DIAGNOSE VAN OSTEOPOROSE GESTELD?.....................................23
, 3. WAAROM VORMEN CALCIUM EN VITAMINE D DE BASISPREVENTIE TEGEN FRACTUREN BIJ OUDEREN EN
WELKE VOORWAARDEN MOETEN VERVULD ZIJN OM MET CALCIUM EN VITAMINE D OOK DAADWERKELIJK DE
KANS OP FRACTUREN TE VERMINDEREN?.................................................................................24
4. WAT IS ER MEDICAMENTEUS MOGELIJK IN DE BEHANDELING VAN OSTEOPOROSE BUITEN CALCIUM EN
VITAMINE D?..................................................................................................................... 25
5. BESPREEK ANTIRESORPTIEVE OSTEOPOROSEMEDICATIE EN WELKE PATIËNTEN HIERVOOR IN
AANMERKING KOMEN........................................................................................................... 26
6. BESPREEK ANABOLE OSTEOPOROSEMEDICATIE EN WELKE PATIËNTEN HIERVOOR IN AANMERKING
KOMEN............................................................................................................................. 27
7. HOE WORDT HET FRACTUURRISICO INGESCHAT EN HOE BEÏNVLOEDT DIT DE KEUZE VAN
MEDICAMENTEUZE OSTEOPOROSEBEHANDELING?.......................................................................28
1. Inschatting van het fractuurrisico...........................................................................28
2. Beïnvloeding van de medicatiekeuze.....................................................................28
ONDERVOEDING........................................................................................... 30
1. ESPEN-DEFINITIE VAN MALNUTRITIE + DRIE ETIOLOGISCHE GROEPEN.......................................30
2. ANOREXIA OF AGEING...................................................................................................... 30
3. ENERGIEBEHOEFTE, -INNAME EN -VERBRUIK BIJ OUDERE PERSOON............................................32
1. Energieverbruik (Total Energy Expenditure - TEE)..................................................32
2. Energiebehoefte..................................................................................................... 32
3. Energie-inname...................................................................................................... 32
4. EIWITBEHOEFTE, EIWITINNAME EN SUPPLEMENTEN BIJ OUDERE PERSOON....................................34
5. KOOLHYDRATEN, VOCHT EN VITAMINES BIJ OUDERE PERSOON..................................................35
6. DIAGNOSE EN ERNST VAN ONDERVOEDING (GLIM-CRITERIA!).................................................36
diagnose..................................................................................................................... 36
ernst........................................................................................................................... 36
7. ANAMNESE, KLINISCH ONDERZOEK EN TECHNISCHE ONDERZOEKEN BIJ OUDERE PATIËNT MET
ONGEWILD GEWICHTSVERLIES............................................................................................... 37
1. Anamnese.............................................................................................................. 37
2. Klinisch onderzoek................................................................................................. 37
3. technisch onderzoek.............................................................................................. 37
8. ORALE VOEDING EN SONDEVOEDING..................................................................................39
9. PARENTERALE VOEDING................................................................................................... 40
10. VOORKEURSSTRATEGIE + ALTERNATIEVE VOEDING..............................................................40
1. De voorkeursvorm van voeding..............................................................................40
2. Situaties voor omschakeling naar alternatieve voeding.........................................41
3. Factoren die in rekening moeten worden genomen...............................................41
4. Bespreking van de alternatieve vormen.................................................................41
VALLEN, DUIZELIGHEID EN SYNCOPE.............................................................43
DEEL 1: VALLEN................................................................................................................. 43
1. Gevolgen van een val bij een thuiswonende oudere..............................................43
2. Voornaamste oorzaken van een val.......................................................................44
3. Strategieën voor valpreventie................................................................................45
4. Risicofactoren te evalueren bij thuiswonende na een val.......................................46
5. interventies die deel uitmaken van de Secundaire valpreventie............................47
DEEL 2: DUIZELIGHEID EN SYNCOPE.......................................................................................50
1. Meest voorkomende oorzaken van vertigo bij ouderen..........................................50
2. Syncope van cardiale origine: oorzaken, symptomen, diagnose en behandeling...51
3. Syncope door orthostatische hypotensie: oorzaken, symptomen, diagnose en
behandeling............................................................................................................... 53
, 4. Vasovagale syncope & sinus caroticus hypersensitiviteit: oorzaken, symptomen,
diagnose en behandeling...........................................................................................55
DELIER......................................................................................................... 57
1. DSM-CRITERIA, PRESENTATIEVORMEN EN SCREENINGSINSTRUMENTEN.......................................57
2. MULTIFACTORIEEL RISICOMODEL (INOUYE)...........................................................................59
3. NIET-MEDICAMENTEUZE PREVENTIE....................................................................................60
4. MEDICAMENTEUZE BEHANDELING: WELKE OMSTANDIGHEDEN, WELKE MEDICATIEKLASSE,
AANBEVELINGEN VOOR GEBRUIK............................................................................................ 61
5. NADELEN VAN VRIJHEIDSBEPERKING EN OMGEVINGSAANPASSINGEN...........................................62
A. Nadelen van vrijheidsbeperking (fixatie)................................................................62
B. Voorzorgsmaatregelen indien toch nodig...............................................................62
C. Omgevingsaanpassingen.......................................................................................63
INFECTIES.................................................................................................... 64
1. FACTOREN DIE BIJDRAGEN TOT VERHOOGDE VATBAARHEID VOOR INFECTIES................................64
2. PRESENTATIE VAN INFECTIES BIJ OUDEREN...........................................................................65
3. RISICOFACTOREN VOOR ASPIRATIE + ASPIRATIEPNEUMONIE.....................................................66
A. Risicofactoren aspiratie..........................................................................................66
B. Aspiratiepneumonie...............................................................................................66
4. VACCINATIES BIJ OUDEREN............................................................................................... 67
korte versie................................................................................................................ 67
lange versie................................................................................................................ 68
FARMACOLOGIE BIJ OUDEREN........................................................................70
1. FARMACOKINETISCHE EN FARMACODYNAMISCHE VERANDERINGEN BIJ OUDEREN...........................70
A. Farmacokinetiek..................................................................................................... 70
B. Farmacodynamiek (wat het geneesmiddel doet met het lichaam).........................71
2. EVALUATIE VAN POLYFARMACIE BIJ OUDEREN........................................................................71
3. BEVORDEREN VAN THERAPIETROUW BIJ OUDEREN..................................................................74
LEVENSEINDE EN ZORGPLANNING VOOR KWETSBARE OUDEREN.....................75
1.VROEGTIJDIGE ZORGPLANNING (VZP / ACP)........................................................................75
2.VIER LEVENSEINDETRAJECTEN............................................................................................ 77
3.POSITIEVE VS NEGATIEVE WILSVERKLARING..........................................................................79
4.REANIMATIE BIJ 70-PLUSSERS EN DNR...............................................................................80
5.EUTHANASIE KAN IN BELGIË: IN WELKE KLINISCHE OMSTANDIGHEDEN IS HET EUTHANASIEVERZOEK
GELDIG? HOE GEBEURT HET EUTHANASIEVERZOEK? IS ER EEN STANDAARDDOCUMENT VOOR HET
VERZOEK? HOEVEEL ARTSEN BUIGEN ZICH OVER HET VERZOEK, AAN WELKE VOORWAARDEN MOETEN
DEZE ARTSEN VOLDOEN EN WAT IS HUN ROL?..........................................................................81
, FRAILTY
1. BESPREEK HET CONCEPT FRAILTY
DEFINITIE
Frailty (ouderdomsgebonden kwetsbaarheid) = multidimensionaal klinisch
syndroom gekenmerkt door:
↓ fysiologische reserve
↓ weerstand tegen stressoren
↑ kwetsbaarheid voor adverse outcomes
individu is kwetsbaarder om onafhankelijkheid te verliezen of te sterven
PATHOFYSIOLOGISCH MODEL
→ Kernidee: verlies van homeostatische reserve
Frailty ontstaat door:
Intrinsieke veroudering van orgaansystemen
Verminderde homeostatische reserve
Accumulatie van deficits
Invloed van genetische en omgevingsfactoren
Leefstijl (beweging, voeding)
Bij blootstelling aan een stressor (infectie, hospitalisatie, fractuur):
→ disproportionele achteruitgang
→ verlies van functionaliteit
→ soms irreversibele disability
Belangrijk
No frailty → frailty → disability
Stressoren versnellen de overgang .
Vrouwen > mannen
