HART- EN VAATPATHOLOGIE
6. ECG
RIK WILLEMS
Inhoudsopgave
H0: TERMINOLOGIE.........................................................................................3
H1: NORMALE ECG, HYPERTROFIE EN GELEIDINGSSTOORNISSEN......................5
ZELFSTUDIE......................................................................................................................... 5
de 12 afleidingen van het Ecg......................................................................................5
ALGEMENE PRINCIPES EN ECG-PROTOCOL.................................................................................7
QRS-AS............................................................................................................................. 8
HET NORMALE ECG.............................................................................................................. 9
ATRIALE HYPERTROFIE.......................................................................................................... 11
VENTRIKELHYPERTROFIE....................................................................................................... 11
GELEIDINGSSTOORNISSEN.................................................................................................... 12
BRADYCARDIE EN SINUSKNOOPSTOORNISSEN............................................................................13
AV-GELEIDINGSSTOORNISSEN............................................................................................... 15
SPOEDGEVALLEN EN BEHANDELING........................................................................................15
PACEMAKER EN RESYNCHRONISATIE........................................................................................ 15
H2: CARDIALE ISCHEMIE...............................................................................18
SOORTEN ISCHEMIE............................................................................................................. 18
MECHANISME ST-VERANDERING............................................................................................ 18
TRANSMURALE ISCHEMIE = STEMI ST-ELEVATIE.......................................................................20
Evolutie van een STEMI..............................................................................................20
Pathologische Q-golven.............................................................................................. 20
ENDOCARDIALE ISCHEMIE = NSTEMI ST-DEPRESSIE..................................................................21
NSTEMI en instabiele angor........................................................................................21
soorten ST-segmentdepressie....................................................................................21
Inspanningstest.......................................................................................................... 21
DIFFERENTIËLE DIAGNOSE ST- EN T-VERANDERINGEN................................................................22
KALIUM EN DIGITALIS........................................................................................................... 22
SPECIALE ISCHEMIEPATRONEN............................................................................................... 23
LOKALISATIE VAN HET INFARCT.............................................................................................. 25
15. SAMENVATTEND BESLISSCHEMA ISCHEMIE OP ECG..............................................................25
16. CHECKLIST ECG........................................................................................................... 27
H3: RITMESTOORNISSEN...............................................................................28
, ZELFSTUDIE....................................................................................................................... 28
pathofysiologische mechanismen van ritmestoornissen............................................28
vaughan-williams classificatie van anti-aritmica........................................................29
niet-farmacologische middelen..................................................................................30
BASIS.............................................................................................................................. 30
Ritmestoornissen – indeling........................................................................................ 30
Klinische herkenning..................................................................................................31
specifieke ritmestoornissen........................................................................................31
VOORKAMERFIBRILLATIE (VKF)............................................................................................. 34
algemeen................................................................................................................... 34
Diagnostische aanpak bij VKF.....................................................................................35
Behandeling............................................................................................................... 36
overzicht chattie........................................................................................................ 41
MULTIFOCALE ATRIALE TACHYCARDIE......................................................................................44
TUSSENTIJDSE CASUSSEN...................................................................................................... 44
Patiënt 1.................................................................................................................... 44
Patiënt 2..................................................................................................................... 45
VOORKAMERFLUTTER (VKFL)............................................................................................... 47
SMAL-COMPLEX TACHYCARDIEËN........................................................................................... 47
BREED-COMPLEX TACHYCARDIEËN.......................................................................................... 49
PLOTSE HARTDOOD............................................................................................................. 50
REANIMATIE EN DEFIBRILLATIE............................................................................................... 51
ICD – IMPLANTABLE CARDIOVERTER DEFIBRILLATOR.................................................................52
SAMENVATTEND OVERZICHT RITMESTOORNISSEN.......................................................................52
STAPPENPLAN ECG-DIAGNOSE......................................................................53
1. ALGEMENE BENADERING.................................................................................................. 53
2. HYPERTROFIE................................................................................................................ 54
3. GELEIDINGSSTOORNISSEN................................................................................................ 55
4. ISCHEMIE / INFARCT........................................................................................................ 55
5. RITMESTOORNISSEN........................................................................................................ 57
🫀 HET GROTE ECG-OVERZICHT.....................................................................59
🔴 STAP 0 — CONTROLEER INSTELLINGEN....................................................................59
🟠 STAP 1 — RITME........................................................................................................ 59
🟡 STAP 2 — FREQUENTIE............................................................................................. 59
🟢 STAP 3 — GELEIDING (PR, QRS)................................................................................59
🔵 STAP 4 — QRS-MORFOLOGIE....................................................................................60
🟣 STAP 5 — ELEKTRISCHE AS.......................................................................................60
🟤 STAP 6 — HYERTROFIE.............................................................................................. 60
🔴 STAP 7 — ISCHEMIE & INFARCT................................................................................61
⚫ STAP 8 — Q-GOLVEN (NECROSE)...............................................................................61
⚡ STAP 9 — TACHY- EN BRADYARITMIEËN.....................................................................61
🧠 STAP 10 — KLINISCHE CONTEXT...............................................................................61
, H0: TERMINOLOGIE
Term Volledige naam / betekenis Eenvoudige uitleg
Afleiding Elektrodecombinatie die Elke afleiding = een “camera” die vanuit een andere
elektrische activiteit van hoek kijkt naar het hart
het hart “ziet”
Perifere afleidingen I, II, III, aVR, aVL, aVF Kijken in het frontale vlak (zoals van voren op het
hart)
Elektroden op de armen en benen
Precordiale V1–V6 Elektroden op de borst, kijken in het horizontale
afleidingen vlak (zoals van bovenaf)
Normale hart-as -30° tot +90° Richting waarin het elektrische signaal gemiddeld
door het hart loopt
Linker as –30° tot –90° Signaal wijkt af naar links → kan wijzen op
linkerventrikelhypertrofie
Rechter as +90° tot +180° Signaal wijkt af naar rechts → kan wijzen op
rechterventrikelhypertrofie
P-top Atrial depolarisatie Elektrische activatie van de voorkamers
PR-interval P-begin tot QRS-begin Tijd die nodig is om het signaal van voorkamers
naar kamers te geleiden
QRS-complex Ventrikeldepolarisatie Elektrische activatie van de hartkamers
Q-top (q) Eerste negatieve uitslag Klein dalletje vóór de grote R, normaal in sommige
vóór de R leads (septale depolarisatie)
R-top (R) Eerste positieve uitslag De “grote piek” bij activatie van de kamers
van QRS
r (kleine letter) Kleine R-top Kleine positieve uitslag, bijv. in V1
S-top (S) Negatieve uitslag na R De daling na de R-top
rS-patroon Kleine R, diepe S Normaal in V1–V2 (rechterzijde)
RS-patroon R en S ongeveer gelijk Overgangsgebied (transitie)
qRS-patroon Kleine q gevolgd door R en Normaal in V4–V6 (linkerzijde)
S
QS-patroon Geen R zichtbaar, enkel Kan wijzen op oud infarct (necrose)
diepe negatieve golf
R/S-ratio Verhouding R-hoogte / S- Helpt bepalen of activatie zich naar links of rechts
diepte beweegt
Transitiezone Waar R en S even groot Normaal in V3–V4; verschuiving kan pathologisch
zijn (R/S = 1) zijn
R-progressie R-top wordt groter van V1 Normale evolutie doorheen precordialen
→ V6
S-regressie S wordt kleiner van V1 → Spiegelbeeld van R-progressie
V6
ST-segment Na QRS, voor T Periode tussen depolarisatie en repolarisatie van
ventrikel (iso-elektrisch)
ST-elevatie ST hoger dan iso- Transmurale ischemie (STEMI) of pericarditis
elektrische lijn
ST-depressie ST lager dan iso- Subendocardiale ischemie of reciprociteit
elektrische lijn
T-golf Ventrikelrepolarisatie Herstel van elektrische lading van de kamers
Negatieve T T onder de lijn Ischemie, strain of secundair bij bundeltakblok
Hyperacute T Hoge, spitse T Vroege fase van acuut infarct
U-golf Kleine golf na T Komt voor bij hypokaliëmie of bradycardie
QT-interval Begin Q tot einde T Totale duur van depolarisatie + repolarisatie
QTc Gecorrigeerde QT (voor QT / √RR → normaal <450 ms (man), <460 ms
HF) (vrouw)
f-golfjes Fibrillatiegolfjes (VKF) Kleine, onregelmatige trilling bij voorkamerfibrillatie
, Fluttergolven Zaagtandpatroon (VKFL) Regelmatige activatie van voorkamers zonder iso-
elektrische lijn
Compensatoire pauze Tijd na extrasystole Duurt meestal langer → “pauzegevoel”
Bigeminie 1 normale + 1 extrasystole Patroon van om-en-om
afwisselend
Triplet / Couplets 2 of 3 VES na elkaar Kortdurende VT
R-op-T Vroege VES die valt op T- Gevaarlijk → risico op VT/VF
top
Delta-golf Trage opstijging begin QRS Kenmerkend voor WPW-syndroom (pre-excitatie)
rSR’-patroon Dubbele piek in V1 Typisch bij rechter bundeltakblok
Breed QRS (>120 ms) Vertraging van geleiding Bundeltakblok of ventriculair ritme
Smalle QRS (<120 Normale geleiding via AV- Supraventriculair ritme
ms) knoop
Bifasisch Positieve én negatieve Typisch voor P in V1 of T bij overgang
component
Iso-elektrisch Op de basislijn Geen netto elektrische activiteit (ST-normaal)
Strain-patroon ST-daling + negatieve T bij Wijst op linkerventrikelhypertrofie
hoge QRS-voltage
Aspecifieke Breed QRS zonder klassiek Niet typisch voor LBTB of RBTB
geleidingsstoornis patroon
Fusiebeat / Capture Combinatie van sinus en Bewijs van ventriculaire oorsprong (VT)
beat ventriculair complex
Retrograde P P-top na QRS Teruggeleiding naar atria bij AVNRT/AVRT
Sinusritme P vóór elk QRS, regelmatig Normale ritme uit sinusknoop
J-punt Overgang QRS → ST Referentiepunt voor meten van
Kleine positieve deflectie ST-elevatie/depressie
Bazett-formule QTc = QT / √RR Correctie van QT voor hartfrequentie
AV-dissociatie P en QRS onafhankelijk Teken van VT of totaal AV-blok
Hemiblock Blokkade van 1 tak van Linker anterieur of posterieur → asafwijking
linker bundel
AVNRT / AVRT Re-entrytachycardieën “Cirkelstromen” rond AV-knoop of accessoire bundel
WPW-syndroom Pre-excitatie via Kent- Kort PR, delta-golf, risico op snelle tachycardie
bundel
Torsades de pointes Polymorfe VT met Bij lang QT, levensbedreigend
wisselende as
6. ECG
RIK WILLEMS
Inhoudsopgave
H0: TERMINOLOGIE.........................................................................................3
H1: NORMALE ECG, HYPERTROFIE EN GELEIDINGSSTOORNISSEN......................5
ZELFSTUDIE......................................................................................................................... 5
de 12 afleidingen van het Ecg......................................................................................5
ALGEMENE PRINCIPES EN ECG-PROTOCOL.................................................................................7
QRS-AS............................................................................................................................. 8
HET NORMALE ECG.............................................................................................................. 9
ATRIALE HYPERTROFIE.......................................................................................................... 11
VENTRIKELHYPERTROFIE....................................................................................................... 11
GELEIDINGSSTOORNISSEN.................................................................................................... 12
BRADYCARDIE EN SINUSKNOOPSTOORNISSEN............................................................................13
AV-GELEIDINGSSTOORNISSEN............................................................................................... 15
SPOEDGEVALLEN EN BEHANDELING........................................................................................15
PACEMAKER EN RESYNCHRONISATIE........................................................................................ 15
H2: CARDIALE ISCHEMIE...............................................................................18
SOORTEN ISCHEMIE............................................................................................................. 18
MECHANISME ST-VERANDERING............................................................................................ 18
TRANSMURALE ISCHEMIE = STEMI ST-ELEVATIE.......................................................................20
Evolutie van een STEMI..............................................................................................20
Pathologische Q-golven.............................................................................................. 20
ENDOCARDIALE ISCHEMIE = NSTEMI ST-DEPRESSIE..................................................................21
NSTEMI en instabiele angor........................................................................................21
soorten ST-segmentdepressie....................................................................................21
Inspanningstest.......................................................................................................... 21
DIFFERENTIËLE DIAGNOSE ST- EN T-VERANDERINGEN................................................................22
KALIUM EN DIGITALIS........................................................................................................... 22
SPECIALE ISCHEMIEPATRONEN............................................................................................... 23
LOKALISATIE VAN HET INFARCT.............................................................................................. 25
15. SAMENVATTEND BESLISSCHEMA ISCHEMIE OP ECG..............................................................25
16. CHECKLIST ECG........................................................................................................... 27
H3: RITMESTOORNISSEN...............................................................................28
, ZELFSTUDIE....................................................................................................................... 28
pathofysiologische mechanismen van ritmestoornissen............................................28
vaughan-williams classificatie van anti-aritmica........................................................29
niet-farmacologische middelen..................................................................................30
BASIS.............................................................................................................................. 30
Ritmestoornissen – indeling........................................................................................ 30
Klinische herkenning..................................................................................................31
specifieke ritmestoornissen........................................................................................31
VOORKAMERFIBRILLATIE (VKF)............................................................................................. 34
algemeen................................................................................................................... 34
Diagnostische aanpak bij VKF.....................................................................................35
Behandeling............................................................................................................... 36
overzicht chattie........................................................................................................ 41
MULTIFOCALE ATRIALE TACHYCARDIE......................................................................................44
TUSSENTIJDSE CASUSSEN...................................................................................................... 44
Patiënt 1.................................................................................................................... 44
Patiënt 2..................................................................................................................... 45
VOORKAMERFLUTTER (VKFL)............................................................................................... 47
SMAL-COMPLEX TACHYCARDIEËN........................................................................................... 47
BREED-COMPLEX TACHYCARDIEËN.......................................................................................... 49
PLOTSE HARTDOOD............................................................................................................. 50
REANIMATIE EN DEFIBRILLATIE............................................................................................... 51
ICD – IMPLANTABLE CARDIOVERTER DEFIBRILLATOR.................................................................52
SAMENVATTEND OVERZICHT RITMESTOORNISSEN.......................................................................52
STAPPENPLAN ECG-DIAGNOSE......................................................................53
1. ALGEMENE BENADERING.................................................................................................. 53
2. HYPERTROFIE................................................................................................................ 54
3. GELEIDINGSSTOORNISSEN................................................................................................ 55
4. ISCHEMIE / INFARCT........................................................................................................ 55
5. RITMESTOORNISSEN........................................................................................................ 57
🫀 HET GROTE ECG-OVERZICHT.....................................................................59
🔴 STAP 0 — CONTROLEER INSTELLINGEN....................................................................59
🟠 STAP 1 — RITME........................................................................................................ 59
🟡 STAP 2 — FREQUENTIE............................................................................................. 59
🟢 STAP 3 — GELEIDING (PR, QRS)................................................................................59
🔵 STAP 4 — QRS-MORFOLOGIE....................................................................................60
🟣 STAP 5 — ELEKTRISCHE AS.......................................................................................60
🟤 STAP 6 — HYERTROFIE.............................................................................................. 60
🔴 STAP 7 — ISCHEMIE & INFARCT................................................................................61
⚫ STAP 8 — Q-GOLVEN (NECROSE)...............................................................................61
⚡ STAP 9 — TACHY- EN BRADYARITMIEËN.....................................................................61
🧠 STAP 10 — KLINISCHE CONTEXT...............................................................................61
, H0: TERMINOLOGIE
Term Volledige naam / betekenis Eenvoudige uitleg
Afleiding Elektrodecombinatie die Elke afleiding = een “camera” die vanuit een andere
elektrische activiteit van hoek kijkt naar het hart
het hart “ziet”
Perifere afleidingen I, II, III, aVR, aVL, aVF Kijken in het frontale vlak (zoals van voren op het
hart)
Elektroden op de armen en benen
Precordiale V1–V6 Elektroden op de borst, kijken in het horizontale
afleidingen vlak (zoals van bovenaf)
Normale hart-as -30° tot +90° Richting waarin het elektrische signaal gemiddeld
door het hart loopt
Linker as –30° tot –90° Signaal wijkt af naar links → kan wijzen op
linkerventrikelhypertrofie
Rechter as +90° tot +180° Signaal wijkt af naar rechts → kan wijzen op
rechterventrikelhypertrofie
P-top Atrial depolarisatie Elektrische activatie van de voorkamers
PR-interval P-begin tot QRS-begin Tijd die nodig is om het signaal van voorkamers
naar kamers te geleiden
QRS-complex Ventrikeldepolarisatie Elektrische activatie van de hartkamers
Q-top (q) Eerste negatieve uitslag Klein dalletje vóór de grote R, normaal in sommige
vóór de R leads (septale depolarisatie)
R-top (R) Eerste positieve uitslag De “grote piek” bij activatie van de kamers
van QRS
r (kleine letter) Kleine R-top Kleine positieve uitslag, bijv. in V1
S-top (S) Negatieve uitslag na R De daling na de R-top
rS-patroon Kleine R, diepe S Normaal in V1–V2 (rechterzijde)
RS-patroon R en S ongeveer gelijk Overgangsgebied (transitie)
qRS-patroon Kleine q gevolgd door R en Normaal in V4–V6 (linkerzijde)
S
QS-patroon Geen R zichtbaar, enkel Kan wijzen op oud infarct (necrose)
diepe negatieve golf
R/S-ratio Verhouding R-hoogte / S- Helpt bepalen of activatie zich naar links of rechts
diepte beweegt
Transitiezone Waar R en S even groot Normaal in V3–V4; verschuiving kan pathologisch
zijn (R/S = 1) zijn
R-progressie R-top wordt groter van V1 Normale evolutie doorheen precordialen
→ V6
S-regressie S wordt kleiner van V1 → Spiegelbeeld van R-progressie
V6
ST-segment Na QRS, voor T Periode tussen depolarisatie en repolarisatie van
ventrikel (iso-elektrisch)
ST-elevatie ST hoger dan iso- Transmurale ischemie (STEMI) of pericarditis
elektrische lijn
ST-depressie ST lager dan iso- Subendocardiale ischemie of reciprociteit
elektrische lijn
T-golf Ventrikelrepolarisatie Herstel van elektrische lading van de kamers
Negatieve T T onder de lijn Ischemie, strain of secundair bij bundeltakblok
Hyperacute T Hoge, spitse T Vroege fase van acuut infarct
U-golf Kleine golf na T Komt voor bij hypokaliëmie of bradycardie
QT-interval Begin Q tot einde T Totale duur van depolarisatie + repolarisatie
QTc Gecorrigeerde QT (voor QT / √RR → normaal <450 ms (man), <460 ms
HF) (vrouw)
f-golfjes Fibrillatiegolfjes (VKF) Kleine, onregelmatige trilling bij voorkamerfibrillatie
, Fluttergolven Zaagtandpatroon (VKFL) Regelmatige activatie van voorkamers zonder iso-
elektrische lijn
Compensatoire pauze Tijd na extrasystole Duurt meestal langer → “pauzegevoel”
Bigeminie 1 normale + 1 extrasystole Patroon van om-en-om
afwisselend
Triplet / Couplets 2 of 3 VES na elkaar Kortdurende VT
R-op-T Vroege VES die valt op T- Gevaarlijk → risico op VT/VF
top
Delta-golf Trage opstijging begin QRS Kenmerkend voor WPW-syndroom (pre-excitatie)
rSR’-patroon Dubbele piek in V1 Typisch bij rechter bundeltakblok
Breed QRS (>120 ms) Vertraging van geleiding Bundeltakblok of ventriculair ritme
Smalle QRS (<120 Normale geleiding via AV- Supraventriculair ritme
ms) knoop
Bifasisch Positieve én negatieve Typisch voor P in V1 of T bij overgang
component
Iso-elektrisch Op de basislijn Geen netto elektrische activiteit (ST-normaal)
Strain-patroon ST-daling + negatieve T bij Wijst op linkerventrikelhypertrofie
hoge QRS-voltage
Aspecifieke Breed QRS zonder klassiek Niet typisch voor LBTB of RBTB
geleidingsstoornis patroon
Fusiebeat / Capture Combinatie van sinus en Bewijs van ventriculaire oorsprong (VT)
beat ventriculair complex
Retrograde P P-top na QRS Teruggeleiding naar atria bij AVNRT/AVRT
Sinusritme P vóór elk QRS, regelmatig Normale ritme uit sinusknoop
J-punt Overgang QRS → ST Referentiepunt voor meten van
Kleine positieve deflectie ST-elevatie/depressie
Bazett-formule QTc = QT / √RR Correctie van QT voor hartfrequentie
AV-dissociatie P en QRS onafhankelijk Teken van VT of totaal AV-blok
Hemiblock Blokkade van 1 tak van Linker anterieur of posterieur → asafwijking
linker bundel
AVNRT / AVRT Re-entrytachycardieën “Cirkelstromen” rond AV-knoop of accessoire bundel
WPW-syndroom Pre-excitatie via Kent- Kort PR, delta-golf, risico op snelle tachycardie
bundel
Torsades de pointes Polymorfe VT met Bij lang QT, levensbedreigend
wisselende as
