HOOFDSTUK 5: KRACHTEN VAN VERANDERING
De affiche toont de opening van een heel beroemd
gebouw in Gent met de tekst: "Het nieuw Feestlokaal / Le
Nouveau Local des Fêtes". Dit reusachtige, paleisachtige
gebouw in art-nouveaustijl werd aan het begin van de
twintigste eeuw gebouwd voor de socialistische
arbeiderscoöperatie Vooruit (bovenaan aangeduid
met "Vooruit en zijne werken / et ses œuvres").
Rechtsboven zie je ook een portret van de Gentse
socialistische leider Lodewijk (Louis) de Brouckère,
geschreven als "Lodewijk Bar." (wat verwijst naar zijn
adellijke titel 'Baron' die hij later erfde, of een specifieke
Gentse context).
In die tijd was de Vooruit in Gent veel meer dan zomaar
een vereniging; het was een complete samenleving op
zich voor de fabrieksarbeiders. Via de coöperatie
konden arbeiders goedkoop brood, kleding en
steenkool kopen. Het geld dat daarmee werd verdiend, werd gebruikt om dit prachtige
Feestlokaal te bouwen. Hier konden de arbeiders na hun zware werkuren samenkomen
voor cultuur, toneel, muziek en feesten, wat je rechtsonder ook symbolisch ziet aan de
getekende maskers en muziekinstrumenten. Dit gebouw was het ultieme trotse symbool
van de opkomende socialistische arbeidersbeweging in Gent, die hiermee liet zien dat ook de
gewone werkende klasse recht had op cultuur en pracht en praal.
Een oude foto van een winkel van de Gentse
socialistische groep Vooruit. In deze winkel konden
arbeiders hun dagelijkse boodschappen kopen,
zoals eten, schoenen en ondergoed.
Het bijzondere aan deze winkel is dat de muren vol
staan met beloftes om de arme fabrieksarbeiders te
helpen. In die tijd zorgde de overheid nog niet voor
de burgers als ze ziek of oud waren, dus deed deze
socialistische vereniging dat zelf:
• Korting: Als je in de winkel kocht, kreeg je 6%
van je geld terug via speciale bonnetjes.
• Pensioen: Als je 60 jaar werd, kreeg je een
gratis zakcentje (pensioen) om van te leven.
, • Ziekte: Als je ziek werd, kreeg je geld, een gratis dokter, medicijnen en 6 weken
lang gratis brood.
• Geboorte en dood: Je kreeg extra hulp als er een baby werd geboren of als er
iemand stierf.
Helemaal bovenaan de gevel staat een mooie zin geschreven: "Samenwerking brengt
welstand" (samenwerken brengt rijkdom). Deze winkel laat zien hoe de arbeiders in
Gent vroeger samenwerkten om elkaar te beschermen tegen armoede en honger. door
simpelweg in deze winkel hun eten te kopen, hielpen ze elkaar aan een beter leven.
Een aangrijpende historische tekening van een
gitzwarte bladzijde uit de Belgische geschiedenis. De
prent heeft als titel "ÉMEUTES EN BELGIQUE - La fusillade
de Mons" (Rellen in België - Het schietincident van
Bergen) en laat de bloedige sfeer zien van de grote
arbeidersopstanden aan het einde van de negentiende
eeuw (1893). De tekening laat een heel heftig en
gewelddadig gevecht op straat zien. Aan de rechterkant
zie je een strakke rij soldaten van de burgerwacht die
met hun geweren recht in de menigte schieten; de
rookwolk van de schoten is duidelijk te zien. Links zie je
de grote groep stakende arbeiders die volledig in
paniek raakt. Terwijl sommige arbeiders nog proberen
terug te vechten met stokken, vluchten de meesten
weg voor de kogels. Op de voorgrond zie je het
vreselijke resultaat van het schieten: gewonde en dode
arbeiders liggen op de grond, en een huilende vrouw
probeert een neergeschoten man overeind te helpen. De achtergrond van deze prent is heel
belangrijk: In april 1893 braken er overal in België enorme stakingen en rellen uit omdat de
arbeiders eisten dat iedereen mocht stemmen (het algemeen kiesrecht) -> met hoop om in één
keer de macht in Brussel te grijpen. De overheid stuurde het leger en de burgerwacht om de
protesten hardhandig neer te slaan. In de stad Bergen (Mons) liep dat volledig uit de hand toen
de burgerwacht het vuur opende op een groep vreedzame betogers, waarbij meerdere stakers
stierven. Deze tekening laat heel indringend zien hoe hard de strijd voor democratie en gelijke
rechten voor de gewone werkende mens in België is geweest.
Een heel bekende Socialistische spotprent uit het begin van
de twintigste eeuw. De prent heeft als titel "Pyramide à
renverser" (Een om te verwerpen piramide) en laat zien
hoe onrechtvaardig de samenleving destijds was verdeeld.
• De top (La Royauté): Helemaal bovenaan staat de
koning (Koning Leopold II van België). Er staat bij: "Je règne
sur vous" (Ik regeer over u). Hij is de baas van het land.
• De tweede laag (Le Cléricalisme): Daaronder zitten
biddende priesters. Er staat bij: "Je prie pour vous" (Ik bid
voor u). Zij stellen de macht van de kerk voor.
, • De derde laag (Le Militarisme): Daaronder staan trotse soldaten en officieren
met zwaarden. Er staat bij: "Je tire sur vous" (Ik schiet op u). Zij moesten met
geweld de orde handhaven en opstandige arbeiders neerslaan.
• De vierde laag (Le Capitalisme): Daaronder zitten dikke, rijke burgers met
sigaren en champagne te loungen. Er staat bij: "Je mange pour vous" (Ik eet voor
u). Zij bezitten de fabrieken en het grote geld.
• De bodem (Le Peuple): Helemaal onderaan staat de grootste groep: de arme
fabrieksarbeiders en boeren. Zij kijken heel moe en moeten met hun rug de
loodzware platformen van alle andere lagen erboven dragen. Er staat bij: "Je
travaille pour vous" (Ik werk voor u).
De boodschap van deze socialistische spotprent is heel krachtig: de hele rijkdom en
macht van de koning, de kerk, het leger en de rijken bestaat alleen maar omdat de
arme arbeiders zich elke dag kapot werken. De titel roept de arbeiders op om deze
piramide omver te werpen, oftewel: samen in opstand te komen voor een eerlijke
wereld waarin iedereen gelijk is. => verval van het kapitalisme/ wil een maatschappij
zonder privaatkapitaal!
Groot-brittanië
Een heel beroemde Britse politieke
spotprent uit het bekende tijdschrift Punch,
getekend in augustus 1867. De prent heeft
als titel "A LEAP IN THE DARK" (Een sprong
in het duister) en gaat over een enorme
verandering in het stemrecht van het
Verenigd Koninkrijk. De tekening laat een
gevaarlijke sprong te paard zien. De vrouw
op het paard is Britannia (het symbool
voor Groot-Brittannië). Ze draagt een
klassieke helm en heeft haar ogen wijselijk
afgeschermd met haar hand, omdat ze letterlijk blindelings een sprong waagt. Haar
paard springt over een grote rotspartij en duikt recht in een dicht en donker
struikgewas. In die takken staat heel vaag het woord "REFORM" (Hervorming)
geschreven. Op de achtergrond kijken een paar deftige Britse politici op hun eigen
paarden toe hoe zij de sprong waagt.
De boodschap achter deze prent is heel historisch: in 1867 nam de Britse regering
de Reform Act aan. Dit was een wet die ervoor zorgde dat de groep mensen die mocht
stemmen in één klap twee keer zo groot werd; vanaf toen mochten ook veel gewone
arbeiders in de steden naar de stembus. De politici die dit besloten (zoals Benjamin
Disraeli), wisten eigenlijk helemaal niet wat de gevolgen zouden zijn van zoveel nieuwe,
arme kiezers. De prent laat dus de grote politieke angst van die tijd zien: de overheid
nam een enorme gok en sprong met de democratie in het diepe, zonder te weten of
het land goed zou landen of in de afgrond zou storten. (= ALGEMEEN STEMRECHT)
, Frankrijk
Een historisch portret van een heel belangrijke Franse
leider uit de negentiende eeuw. Onderaan de prent staat
zijn naam en titel gedrukt: Louis Napoléon Bonaparte,
Président de la République Française (President van de
Franse Republiek). Hij was een neefje van de beroemde
keizer Napoleon Bonaparte: Het portret een deftige man
zien in een chique jas met een snor en een sikje. Hij staat in
een statige houding met één hand in zijn jas, wat in die tijd
heel gebruikelijk was voor belangrijke leiders op portretten.
Dit portret laat hem zien in de periode dat hij de allereerste
gekozen president van Frankrijk was (vanaf 1848). Het bijzondere aan deze man is dat
hij heel slim gebruikmaakte van de democratie om aan de macht te komen. Omdat in
die tijd net het algemeen kiesrecht voor mannen was ingevoerd, mochten miljoenen
gewone burgers en boeren voor het eerst stemmen. Veel van die arme boeren
stemden op hem, simpelweg omdat ze zijn achternaam 'Bonaparte' kenden en
hoopten dat hij Frankrijk weer zo machtig en stabiel zou maken als zijn beroemde oom.
Zijn presidentschap liep uiteindelijk heel bijzonder af: toen zijn termijn bijna voorbij was
en hij volgens de wet niet herkozen mocht worden, pleegde hij een staatsgreep. Hij
kroonde zichzelf daarna tot Keizer Napoleon III. Dit portret laat dus de man zien die
begon als de eerste democratische president van Frankrijk, maar eindigde als de
allerlaatste keizer van het land.
Duitsland
Een beroemd, historisch schilderij
van een heel belangrijk moment in
het Duitse parlement (de Rijksdag)
aan het einde van de negentiende
eeuw. Het schilderij toont de
machtige Duitse rijkskanselier Otto
von Bismarck tijdens een felle
politieke toespraak. Het schilderij
laat een donkere, houten
vergaderzaal zien die helemaal vol
zit met serieuze mannen in chique pakken en legeruniformen. In het midden staat
Bismarck kaarsrecht overeind in een donkerblauw uniform met een gele kraag.
Iedereen in de zaal kijkt met grote spanning naar hem en luistert aandachtig naar wat
hij te zeggen heeft. Dit schilderij laat heel mooi zien hoe Bismarck de politiek in
Duitsland bepaalde. Hij was een ontzettend strenge leider en hij hield deze toespraak
om een heel beroemde, harde wet te verdedigen: de Socialistenwet (Sozialistengesetz).
Met die wet verbood hij alle socialistische verenigingen, partijen en kranten in het land.
De affiche toont de opening van een heel beroemd
gebouw in Gent met de tekst: "Het nieuw Feestlokaal / Le
Nouveau Local des Fêtes". Dit reusachtige, paleisachtige
gebouw in art-nouveaustijl werd aan het begin van de
twintigste eeuw gebouwd voor de socialistische
arbeiderscoöperatie Vooruit (bovenaan aangeduid
met "Vooruit en zijne werken / et ses œuvres").
Rechtsboven zie je ook een portret van de Gentse
socialistische leider Lodewijk (Louis) de Brouckère,
geschreven als "Lodewijk Bar." (wat verwijst naar zijn
adellijke titel 'Baron' die hij later erfde, of een specifieke
Gentse context).
In die tijd was de Vooruit in Gent veel meer dan zomaar
een vereniging; het was een complete samenleving op
zich voor de fabrieksarbeiders. Via de coöperatie
konden arbeiders goedkoop brood, kleding en
steenkool kopen. Het geld dat daarmee werd verdiend, werd gebruikt om dit prachtige
Feestlokaal te bouwen. Hier konden de arbeiders na hun zware werkuren samenkomen
voor cultuur, toneel, muziek en feesten, wat je rechtsonder ook symbolisch ziet aan de
getekende maskers en muziekinstrumenten. Dit gebouw was het ultieme trotse symbool
van de opkomende socialistische arbeidersbeweging in Gent, die hiermee liet zien dat ook de
gewone werkende klasse recht had op cultuur en pracht en praal.
Een oude foto van een winkel van de Gentse
socialistische groep Vooruit. In deze winkel konden
arbeiders hun dagelijkse boodschappen kopen,
zoals eten, schoenen en ondergoed.
Het bijzondere aan deze winkel is dat de muren vol
staan met beloftes om de arme fabrieksarbeiders te
helpen. In die tijd zorgde de overheid nog niet voor
de burgers als ze ziek of oud waren, dus deed deze
socialistische vereniging dat zelf:
• Korting: Als je in de winkel kocht, kreeg je 6%
van je geld terug via speciale bonnetjes.
• Pensioen: Als je 60 jaar werd, kreeg je een
gratis zakcentje (pensioen) om van te leven.
, • Ziekte: Als je ziek werd, kreeg je geld, een gratis dokter, medicijnen en 6 weken
lang gratis brood.
• Geboorte en dood: Je kreeg extra hulp als er een baby werd geboren of als er
iemand stierf.
Helemaal bovenaan de gevel staat een mooie zin geschreven: "Samenwerking brengt
welstand" (samenwerken brengt rijkdom). Deze winkel laat zien hoe de arbeiders in
Gent vroeger samenwerkten om elkaar te beschermen tegen armoede en honger. door
simpelweg in deze winkel hun eten te kopen, hielpen ze elkaar aan een beter leven.
Een aangrijpende historische tekening van een
gitzwarte bladzijde uit de Belgische geschiedenis. De
prent heeft als titel "ÉMEUTES EN BELGIQUE - La fusillade
de Mons" (Rellen in België - Het schietincident van
Bergen) en laat de bloedige sfeer zien van de grote
arbeidersopstanden aan het einde van de negentiende
eeuw (1893). De tekening laat een heel heftig en
gewelddadig gevecht op straat zien. Aan de rechterkant
zie je een strakke rij soldaten van de burgerwacht die
met hun geweren recht in de menigte schieten; de
rookwolk van de schoten is duidelijk te zien. Links zie je
de grote groep stakende arbeiders die volledig in
paniek raakt. Terwijl sommige arbeiders nog proberen
terug te vechten met stokken, vluchten de meesten
weg voor de kogels. Op de voorgrond zie je het
vreselijke resultaat van het schieten: gewonde en dode
arbeiders liggen op de grond, en een huilende vrouw
probeert een neergeschoten man overeind te helpen. De achtergrond van deze prent is heel
belangrijk: In april 1893 braken er overal in België enorme stakingen en rellen uit omdat de
arbeiders eisten dat iedereen mocht stemmen (het algemeen kiesrecht) -> met hoop om in één
keer de macht in Brussel te grijpen. De overheid stuurde het leger en de burgerwacht om de
protesten hardhandig neer te slaan. In de stad Bergen (Mons) liep dat volledig uit de hand toen
de burgerwacht het vuur opende op een groep vreedzame betogers, waarbij meerdere stakers
stierven. Deze tekening laat heel indringend zien hoe hard de strijd voor democratie en gelijke
rechten voor de gewone werkende mens in België is geweest.
Een heel bekende Socialistische spotprent uit het begin van
de twintigste eeuw. De prent heeft als titel "Pyramide à
renverser" (Een om te verwerpen piramide) en laat zien
hoe onrechtvaardig de samenleving destijds was verdeeld.
• De top (La Royauté): Helemaal bovenaan staat de
koning (Koning Leopold II van België). Er staat bij: "Je règne
sur vous" (Ik regeer over u). Hij is de baas van het land.
• De tweede laag (Le Cléricalisme): Daaronder zitten
biddende priesters. Er staat bij: "Je prie pour vous" (Ik bid
voor u). Zij stellen de macht van de kerk voor.
, • De derde laag (Le Militarisme): Daaronder staan trotse soldaten en officieren
met zwaarden. Er staat bij: "Je tire sur vous" (Ik schiet op u). Zij moesten met
geweld de orde handhaven en opstandige arbeiders neerslaan.
• De vierde laag (Le Capitalisme): Daaronder zitten dikke, rijke burgers met
sigaren en champagne te loungen. Er staat bij: "Je mange pour vous" (Ik eet voor
u). Zij bezitten de fabrieken en het grote geld.
• De bodem (Le Peuple): Helemaal onderaan staat de grootste groep: de arme
fabrieksarbeiders en boeren. Zij kijken heel moe en moeten met hun rug de
loodzware platformen van alle andere lagen erboven dragen. Er staat bij: "Je
travaille pour vous" (Ik werk voor u).
De boodschap van deze socialistische spotprent is heel krachtig: de hele rijkdom en
macht van de koning, de kerk, het leger en de rijken bestaat alleen maar omdat de
arme arbeiders zich elke dag kapot werken. De titel roept de arbeiders op om deze
piramide omver te werpen, oftewel: samen in opstand te komen voor een eerlijke
wereld waarin iedereen gelijk is. => verval van het kapitalisme/ wil een maatschappij
zonder privaatkapitaal!
Groot-brittanië
Een heel beroemde Britse politieke
spotprent uit het bekende tijdschrift Punch,
getekend in augustus 1867. De prent heeft
als titel "A LEAP IN THE DARK" (Een sprong
in het duister) en gaat over een enorme
verandering in het stemrecht van het
Verenigd Koninkrijk. De tekening laat een
gevaarlijke sprong te paard zien. De vrouw
op het paard is Britannia (het symbool
voor Groot-Brittannië). Ze draagt een
klassieke helm en heeft haar ogen wijselijk
afgeschermd met haar hand, omdat ze letterlijk blindelings een sprong waagt. Haar
paard springt over een grote rotspartij en duikt recht in een dicht en donker
struikgewas. In die takken staat heel vaag het woord "REFORM" (Hervorming)
geschreven. Op de achtergrond kijken een paar deftige Britse politici op hun eigen
paarden toe hoe zij de sprong waagt.
De boodschap achter deze prent is heel historisch: in 1867 nam de Britse regering
de Reform Act aan. Dit was een wet die ervoor zorgde dat de groep mensen die mocht
stemmen in één klap twee keer zo groot werd; vanaf toen mochten ook veel gewone
arbeiders in de steden naar de stembus. De politici die dit besloten (zoals Benjamin
Disraeli), wisten eigenlijk helemaal niet wat de gevolgen zouden zijn van zoveel nieuwe,
arme kiezers. De prent laat dus de grote politieke angst van die tijd zien: de overheid
nam een enorme gok en sprong met de democratie in het diepe, zonder te weten of
het land goed zou landen of in de afgrond zou storten. (= ALGEMEEN STEMRECHT)
, Frankrijk
Een historisch portret van een heel belangrijke Franse
leider uit de negentiende eeuw. Onderaan de prent staat
zijn naam en titel gedrukt: Louis Napoléon Bonaparte,
Président de la République Française (President van de
Franse Republiek). Hij was een neefje van de beroemde
keizer Napoleon Bonaparte: Het portret een deftige man
zien in een chique jas met een snor en een sikje. Hij staat in
een statige houding met één hand in zijn jas, wat in die tijd
heel gebruikelijk was voor belangrijke leiders op portretten.
Dit portret laat hem zien in de periode dat hij de allereerste
gekozen president van Frankrijk was (vanaf 1848). Het bijzondere aan deze man is dat
hij heel slim gebruikmaakte van de democratie om aan de macht te komen. Omdat in
die tijd net het algemeen kiesrecht voor mannen was ingevoerd, mochten miljoenen
gewone burgers en boeren voor het eerst stemmen. Veel van die arme boeren
stemden op hem, simpelweg omdat ze zijn achternaam 'Bonaparte' kenden en
hoopten dat hij Frankrijk weer zo machtig en stabiel zou maken als zijn beroemde oom.
Zijn presidentschap liep uiteindelijk heel bijzonder af: toen zijn termijn bijna voorbij was
en hij volgens de wet niet herkozen mocht worden, pleegde hij een staatsgreep. Hij
kroonde zichzelf daarna tot Keizer Napoleon III. Dit portret laat dus de man zien die
begon als de eerste democratische president van Frankrijk, maar eindigde als de
allerlaatste keizer van het land.
Duitsland
Een beroemd, historisch schilderij
van een heel belangrijk moment in
het Duitse parlement (de Rijksdag)
aan het einde van de negentiende
eeuw. Het schilderij toont de
machtige Duitse rijkskanselier Otto
von Bismarck tijdens een felle
politieke toespraak. Het schilderij
laat een donkere, houten
vergaderzaal zien die helemaal vol
zit met serieuze mannen in chique pakken en legeruniformen. In het midden staat
Bismarck kaarsrecht overeind in een donkerblauw uniform met een gele kraag.
Iedereen in de zaal kijkt met grote spanning naar hem en luistert aandachtig naar wat
hij te zeggen heeft. Dit schilderij laat heel mooi zien hoe Bismarck de politiek in
Duitsland bepaalde. Hij was een ontzettend strenge leider en hij hield deze toespraak
om een heel beroemde, harde wet te verdedigen: de Socialistenwet (Sozialistengesetz).
Met die wet verbood hij alle socialistische verenigingen, partijen en kranten in het land.
