SV gedragsverandering
Les 1:
Leerdoelen:
• Waarom ontstond bio-psycho-sociaal model
• Het model van lalonde
• Welke soorten preventie bestaan er
• Waarom is gedrag zo belangrijk voor mondgezondheid
• Wat is intervention mapping protocol en waarom in het belangrijk
1. Gedragsverandering doorheen de geschiedenis
Oudheid: Ziekte ontstaat door kwade geesten die lichaam binnendringen -> behandeling: geest uitdrijven
Oude Grieken: gingen als eerst opzoek naar lichamelijke verklaringen voor ziekte. Hippocrates: gezondheid is
een evenwicht tussen 4 lichaamssappen
Middeleeuwen: opnieuw overtuiging dat ziekte veroorzaakt wordt door boven natuurlijke krachten. Functie van
dokter, uitgeoefend door priesters via rituelen, gebeden en geselingen.
Renaissance: opkomt van biomedisch perspectief: ontwikkeling van wetenschappelijke kijk op het lichaam.
Ziekte heeft een lichamelijke oorzaak.
Het biomedisch perspectief:
Kritiek op biomedisch paradigma:
• Chronische pijn zonder afwijkingen
• Therapie-ontrouw
• Leefstijlziekten
• Rol van stress, emoties en sociale context
=> gevolg: biopsychosociaal perspectief
Model van Lalonde !! (1974)
1
,Redenen voor de opkomst van het biopsychosociaal perspectief :
• Verandering in sterfte- en ziektecijfers
• De effectiviteit en kosten van de hooggespecialiseerd curatieve geneeskunde
• Toenemende erkenning van rol patiënten gedrag
• Politieke evoluties
2. Waarom is gedragsverandering belangrijk ?
Gezondheidsgedrag = “behavioral patterns, actions, and habits that lead to health maintenance, to health
restoration or the health improvement”
3. Preventive vs curatie
a. Vormen van preventive
Gezondheidspreventie : + vb kunnen geven gerelateerd aan mondzorg
2
,Voorbeelden ?
• Promotie
• Primaire preventie
• Secundaire preventie
• Tertiaire preventie
• Quaternaire preventie
4. Het belang vna planmatig werken: intervention mapping
Kwaliteitsstandaarden:
• Veel interventies falen omdat ze
o Te snel iets doen zonder analyse
o Kiest wat leuk is, in plaats van wat werkt
o Onvoldoende naar de doelgroep luistert
o Geen tussendoelen maakt
o Niet evalueert
Doelgerichtheid:
• 2 belangrijke valkuilen
o Focus op finaledoelen, terwijl eerder een stapsgewijs proces
o Doelen op een te hoog abstractieniveau zie verder hoe doelen te stellen.
Planmatig
• Veranderen attitude en gedrag = niet eenvoudig !
• Gedrag wortelt diep in cultuurpatronen, opvoedingssystemen, waarden en groepsnormen
• Realistisch gedragsbehoud -> zorgvuldig overwogen gefaseerde aanpak
Planning = systematisch en procesmatig voorbereiden, afstemmen en nmene vna besluit, waarvan de
uitvoering noodzaeklijk is voor het bereiken van een bepaald doel
Intervention mapping !! = leidraad
Waarom intervention mapping ?
• Mondhygiënisten werken dagelijks met taakgerichte gedragsverandering (poetsgedrag, spoelgedrag,
voeding)
• IM zorgt voor professionalisering: je weet waarom iets werkt
• Het voorkomt ‘klassieke valkuilen’ zoals de quiz-reflex of “leuke posters maken”zonder effect
3
, Les 2: needs assessment
1. Needs assessment
= een systematische set van procedures om noden te bepalen, hun oorzaken en aard te onderzoeken en
prioriteiten te stellen voor actie.
= beschrijving van de gezondheidstoestand van een individu of een bevolking
Epidemiologische analyse = verzamelen van gegevens rondom voorkomen van gezondheidsproblemen en
samenhang tussen gezondheidsproblemen en het voorkomen van gezondheidsprobleem gerelateerde
verschijnselen
2. Gezondheidsindicatoren
= meetbare en objectiveerbare grootheden van gezondheid en ziekte
• Levensverwachting
• Mortaliteit
• Incidentie
• Prevalentie : hoeveel mensen hebben dat probleem (zie later meer)
• Daly
• Qaly
• Consumptie in aantal of frequentie
• …
Belangrijk !
a. Stap 1.1 needs assessment: gezondheidsproblemen
Logisch model van het probleem
Belangrijk
Gedrag staat niet aanzich -> wat zorgt ervoor dat ik dat gedrag stel -> determinanten (worden meestal
gestructureerd op een gedragsverandering model, zie later )
1e fase van intervention mapping bestaat uit deze 3 stappen
Stap 1 needs assessment
1.2 gezondheidsprobleem en levenskwaliteit
4
Les 1:
Leerdoelen:
• Waarom ontstond bio-psycho-sociaal model
• Het model van lalonde
• Welke soorten preventie bestaan er
• Waarom is gedrag zo belangrijk voor mondgezondheid
• Wat is intervention mapping protocol en waarom in het belangrijk
1. Gedragsverandering doorheen de geschiedenis
Oudheid: Ziekte ontstaat door kwade geesten die lichaam binnendringen -> behandeling: geest uitdrijven
Oude Grieken: gingen als eerst opzoek naar lichamelijke verklaringen voor ziekte. Hippocrates: gezondheid is
een evenwicht tussen 4 lichaamssappen
Middeleeuwen: opnieuw overtuiging dat ziekte veroorzaakt wordt door boven natuurlijke krachten. Functie van
dokter, uitgeoefend door priesters via rituelen, gebeden en geselingen.
Renaissance: opkomt van biomedisch perspectief: ontwikkeling van wetenschappelijke kijk op het lichaam.
Ziekte heeft een lichamelijke oorzaak.
Het biomedisch perspectief:
Kritiek op biomedisch paradigma:
• Chronische pijn zonder afwijkingen
• Therapie-ontrouw
• Leefstijlziekten
• Rol van stress, emoties en sociale context
=> gevolg: biopsychosociaal perspectief
Model van Lalonde !! (1974)
1
,Redenen voor de opkomst van het biopsychosociaal perspectief :
• Verandering in sterfte- en ziektecijfers
• De effectiviteit en kosten van de hooggespecialiseerd curatieve geneeskunde
• Toenemende erkenning van rol patiënten gedrag
• Politieke evoluties
2. Waarom is gedragsverandering belangrijk ?
Gezondheidsgedrag = “behavioral patterns, actions, and habits that lead to health maintenance, to health
restoration or the health improvement”
3. Preventive vs curatie
a. Vormen van preventive
Gezondheidspreventie : + vb kunnen geven gerelateerd aan mondzorg
2
,Voorbeelden ?
• Promotie
• Primaire preventie
• Secundaire preventie
• Tertiaire preventie
• Quaternaire preventie
4. Het belang vna planmatig werken: intervention mapping
Kwaliteitsstandaarden:
• Veel interventies falen omdat ze
o Te snel iets doen zonder analyse
o Kiest wat leuk is, in plaats van wat werkt
o Onvoldoende naar de doelgroep luistert
o Geen tussendoelen maakt
o Niet evalueert
Doelgerichtheid:
• 2 belangrijke valkuilen
o Focus op finaledoelen, terwijl eerder een stapsgewijs proces
o Doelen op een te hoog abstractieniveau zie verder hoe doelen te stellen.
Planmatig
• Veranderen attitude en gedrag = niet eenvoudig !
• Gedrag wortelt diep in cultuurpatronen, opvoedingssystemen, waarden en groepsnormen
• Realistisch gedragsbehoud -> zorgvuldig overwogen gefaseerde aanpak
Planning = systematisch en procesmatig voorbereiden, afstemmen en nmene vna besluit, waarvan de
uitvoering noodzaeklijk is voor het bereiken van een bepaald doel
Intervention mapping !! = leidraad
Waarom intervention mapping ?
• Mondhygiënisten werken dagelijks met taakgerichte gedragsverandering (poetsgedrag, spoelgedrag,
voeding)
• IM zorgt voor professionalisering: je weet waarom iets werkt
• Het voorkomt ‘klassieke valkuilen’ zoals de quiz-reflex of “leuke posters maken”zonder effect
3
, Les 2: needs assessment
1. Needs assessment
= een systematische set van procedures om noden te bepalen, hun oorzaken en aard te onderzoeken en
prioriteiten te stellen voor actie.
= beschrijving van de gezondheidstoestand van een individu of een bevolking
Epidemiologische analyse = verzamelen van gegevens rondom voorkomen van gezondheidsproblemen en
samenhang tussen gezondheidsproblemen en het voorkomen van gezondheidsprobleem gerelateerde
verschijnselen
2. Gezondheidsindicatoren
= meetbare en objectiveerbare grootheden van gezondheid en ziekte
• Levensverwachting
• Mortaliteit
• Incidentie
• Prevalentie : hoeveel mensen hebben dat probleem (zie later meer)
• Daly
• Qaly
• Consumptie in aantal of frequentie
• …
Belangrijk !
a. Stap 1.1 needs assessment: gezondheidsproblemen
Logisch model van het probleem
Belangrijk
Gedrag staat niet aanzich -> wat zorgt ervoor dat ik dat gedrag stel -> determinanten (worden meestal
gestructureerd op een gedragsverandering model, zie later )
1e fase van intervention mapping bestaat uit deze 3 stappen
Stap 1 needs assessment
1.2 gezondheidsprobleem en levenskwaliteit
4
