Hoofdstuk I.1: Wat is psychologie?................................................................................. 5
Wat is psychologie?..................................................................................................... 5
Voorlopers van de psychologie.................................................................................... 5
Toenemend belang van de wetenschap in de maatschappij....................................5
Ontwikkelingen in de filosofie................................................................................... 5
Darwin (1809-1882) en de evolutietheorie...............................................................5
De eerste scholen van de psychologie.......................................................................6
Wilhelm Wundt (1832-1920) en het structuralisme (Europa)...................................6
Binet en de toegepaste psychologie (Europa)..........................................................6
Sigmund Freud (1856-1939) en psychoanalyse (Europa) = ijsbergtheorie...............6
William James (1842-1910) en het functionalisme (Verenigde Staten).....................6
Behaviorisme (Verenigde Staten)............................................................................. 6
Cognitieve psychologie (Verenigde Staten)..............................................................6
Biopsychosociale aanpak in de psychologie -> invloeden op agressie........................6
Onderzoeksmethoden in de psychologie.....................................................................6
Beschrijvend onderzoek........................................................................................... 6
Correlationeel onderzoek......................................................................................... 7
Experimenteel onderzoek......................................................................................... 7
Hoofdstuk I.2: Ontwikkelingspsychologie.......................................................................7
Erikson’s model van levenslange psychosociale ontwikkeling.....................................7
Kindertijd..................................................................................................................... 7
Ontwikkeling van gehechtheid.................................................................................7
Cognitieve ontwikkeling volgens Jean Piaget (1896 – 1980)....................................8
Adolescentie................................................................................................................ 9
Volwassenheid........................................................................................................... 10
Oudere leeftijd........................................................................................................... 10
Inleiding: definitie en dimensies van emoties...........................................................10
Waarom hebben we emoties nodig?..........................................................................10
Theorieën.................................................................................................................. 11
James-Lange theorie (1884) -> voor beide hypothesen onvoldoende evidentie....11
Onderzoek naar de universele (basis) emoties......................................................11
Onderzoek naar de fysiologische component van emoties....................................11
Theoretisch pluralisme........................................................................................... 11
Inleiding: het geheugen............................................................................................. 11
Geheugenmodel van Atkinson en Shiffrin (1968)......................................................12
Zintuiglijk/sensorisch geheugen.............................................................................12
1
, Kortetermijngeheugen (enkele minuten – 7 stukken).............................................12
Langetermijngeheugen (permanent – onbeperkt)..................................................12
Werkgeheugen (Baddeley en Hitch)..........................................................................13
Modernere visie......................................................................................................... 13
Het feilbare LTG......................................................................................................... 14
Distinctieve oproepingsaanwijzingen.....................................................................14
Herinnering als reconstructie.................................................................................14
Amnesie................................................................................................................. 14
Emotionele herinneringen...................................................................................... 14
Klassieke conditionering KC = Pavloviaans leren.......................................................15
Ivan Pavlov (1849-1936), principes, terminologie..................................................15
Verwachtings- versus evaluatief leren....................................................................15
Generalisatie.......................................................................................................... 15
Extinctieleren......................................................................................................... 15
Relevante medische setting................................................................................... 16
Interoceptieve angst.............................................................................................. 16
Operante conditionering OC = instrumenteel leren..................................................16
Historiek, principes, terminologie...........................................................................16
Belangrijke fenomenen mbt OC..............................................................................17
Observationeel leren (Obs)........................................................................................ 17
Psychologie: van het labo naar de praktijk................................................................18
Psychoanalyse en psychodynamische therapie - Sigmund Freud (1856 – 1939).......18
Humanistische en cliëntgerichte therapie – Carl Rogers (1902 – 1987)....................18
Cognitieve gedragstherapie CBT...............................................................................18
Acceptance- en mindfulness-benaderingen...............................................................18
Andere therapeutische technieken............................................................................19
Stress: basics............................................................................................................. 19
Transactioneel model stress en coping...................................................................19
Stress meten?........................................................................................................ 19
Fysiologie van stress.............................................................................................. 19
ANS/AZS/autonoom zenuwstelsel: bestaat uit een sympathisch en parasympatisch
deel........................................................................................................................ 20
Endocriene stress responsen.................................................................................. 21
Dimensies van stress............................................................................................. 22
Stress en gezondheid................................................................................................ 22
Algemene modellen (Selye, McEwen)....................................................................22
Routes.................................................................................................................... 23
Buffers.................................................................................................................... 24
Interoceptie – symptoomperceptie/klacht – ziekterepresentatie...............................25
2
, Onverklaarde klachten: Prevalentie, NA, Ziekte- vs. Klachtenmodel.........................25
Psychologische invloeden op symptoomperceptie....................................................27
Stressfysiologie...................................................................................................... 27
Operant leren......................................................................................................... 27
Verwachtingen........................................................................................................ 28
Negatieve emoties................................................................................................. 28
Interoceptieve accuraatheid...................................................................................29
Conclusie experimentele klachteninducties...........................................................29
Hoofdstuk II.3: Psychologie van preventie en gezondheidspromotie............................29
Sociale en gedragsdeterminanten van gezondheid...................................................29
Gezondheid, levensverwachting en SES.................................................................29
Levensverwachting: evolutie en verwachtingen.....................................................30
Welvaartziekten en gedrag.................................................................................... 30
Gezondheidspromotie en preventie..............................................................................31
Wat en hoe?............................................................................................................... 31
Evidence based werken.......................................................................................... 32
Planmatig werken................................................................................................... 36
Hoofdstuk II.4: Roken.................................................................................................... 37
Inleiding..................................................................................................................... 37
Gedragsepidemiologie............................................................................................... 38
Beginnen................................................................................................................... 38
Continueren............................................................................................................... 39
Stoppen..................................................................................................................... 40
Terugvalpreventie...................................................................................................... 41
Hoofdstuk III: Medische psychologie.............................................................................42
Inleiding..................................................................................................................... 42
Het belang van het gedrag van de patiënt in geneeskunde......................................43
Therapietrouw........................................................................................................ 43
De kracht van de psyche........................................................................................... 44
Psychologie van (chronisch) lichamelijk ziek zijn (vb. kanker, astma, …)...............44
Mind-body interacties adhv capita selecta (stress en het hart)..............................45
Mind-body interacties adhv capita selecta (stress en de hersenen).......................46
Mind-body interacties adhv capita selecta (prenatale stress)................................47
Mind-body interacties adhv capita selecta (allergie)..............................................47
Mind-body interacties adhv capita selecta (pijn en nocebo/placebo).....................47
De kracht van arts-patiënt communicatie en relatie.................................................49
Arts-patiënt communicatie/relatie..........................................................................49
Modellen voor gespreksvoering: twee-agendamodel en Calgary-Cambridge model
............................................................................................................................... 50
3
, Arts-patiëntcommunicatie in specifieke situaties:..................................................51
De psychologie van de arts zelf................................................................................. 51
Bias/vertekening in ons denken..............................................................................51
4