Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: introductie................................................................................................. 1
Functies van het spijsverteringsstelsel........................................................................1
Opbouw: macro- en microscopie van het spijsverteringsstelsel..................................1
Bevloeiing van het spijsverteringsstelsel.....................................................................1
Arteriën (aanvoer zuurstofrijk bloed).......................................................................1
Venen (afvoer zuurstofarm bloed)............................................................................ 2
Lymfevaten............................................................................................................... 2
Bezenuwing van het spijsverteringsstelsel..................................................................2
Het autonome zenuwstelsel..................................................................................... 4
Immuniteit van het spijsverteringsstelsel....................................................................5
GALT: Gut Associated Lympho-epithelial Tissue........................................................5
Hoofdstuk 2: mondholte en keelengte............................................................................7
Opbouw....................................................................................................................... 7
Vestibulum oris: labia en bucca...................................................................................8
Vestibulum oris: arcus dentalis superior en inferior.....................................................8
Cavum oris proprium: mondvloer................................................................................9
Cavum oris proprium: lingua..................................................................................... 10
Cavum oris proprium: lingua - extrinsieke en intrinsieke tongspieren:......................11
Extrinsieke spieren................................................................................................. 11
Cavum oris proprium: palatum durum en molle........................................................12
Verhemeltespieren................................................................................................. 12
Hoofdstuk 3: speekselklieren en pharynx.....................................................................13
Speekselklieren: inleiding.......................................................................................... 13
Speekselklieren: histologie........................................................................................ 14
Lozingsgangen....................................................................................................... 14
Acini....................................................................................................................... 14
Speekselklieren: macroscopie................................................................................... 15
Pharynx: inleiding...................................................................................................... 15
Pharynx: laterale en posterieure wand......................................................................16
Hoofdstuk 4: slokdarm (oesophagus)........................................................................... 17
Slokdarm: macroscopie............................................................................................. 17
Slokdarm: microscopie.............................................................................................. 18
Ziektebeeld............................................................................................................... 19
Hoofdstuk 5: maag/ventriculus/gaster..........................................................................20
Maag: macroscopie................................................................................................... 20
Maag: microscopie..................................................................................................... 21
Ziektebeeld............................................................................................................... 22
,Hoofdstuk 6: dunne darm............................................................................................. 23
Dunne darm: macroscopie........................................................................................ 23
Dunne darm: microscopie.......................................................................................... 24
Ziektebeeld............................................................................................................... 25
Hoofdstuk 7: dikke darm............................................................................................... 26
Dikke darm: macroscopie.......................................................................................... 26
Dikke darm: microscopie........................................................................................... 28
Ziektebeeld............................................................................................................... 28
Hoofdstuk 8: lever........................................................................................................ 29
Lever: macroscopie................................................................................................... 29
Lever: microscopie.................................................................................................... 31
Ziektebeeld............................................................................................................... 32
Hoofdstuk 9: galwegen en pancreas............................................................................. 32
Galwegen: macroscopie............................................................................................ 32
Galwegen: microscopie............................................................................................. 33
Ziektebeeld............................................................................................................... 33
Pancreas: macroscopie.............................................................................................. 34
Pancreas: microscopie............................................................................................... 34
Ziektebeeld............................................................................................................... 35
Hoofdstuk 1: algemene inleiding.................................................................................. 36
Opname van voedselbestanddelen vereist digestie en absorptie.............................36
De darm is belangrijk voor de vocht- en elektrolytenbalans..................................37
Fysiologie van het maagdarmstelsel – gastro-intestinale functies..........................37
De mens is een superorganisme............................................................................ 37
De darm heeft een belangrijke immunologische functie........................................38
Regeling van de voedselinname................................................................................ 38
Controle mechanismen van de gastro-intestinale motiliteit......................................40
Neuronale controle: autonoom zenuwstelsel..........................................................40
Neuronale controle: extrinsieke innervatie.............................................................40
Neuronale controle: intrinsieke innervatie..............................................................40
Myogene controle: gladde spiercellen....................................................................41
Myogene controle: interstitiële cellen van Cajal (ICCs)..........................................42
Myogene controle: gladde spiercellen en ICCs.......................................................42
Hormonale controle................................................................................................ 43
Sensorische innervatie van de gastro-intestinale tractus..........................................43
Hoofdstuk 2: motiliteit – per deel van de gastro-intestinale tractus.............................45
Slokdarmmotiliteit..................................................................................................... 45
Slikbeweging/slikreflex........................................................................................... 45
Ziektebeelden........................................................................................................ 48
, Maagmotiliteit........................................................................................................... 48
Maaltijd-gerelateerde gastrische motiliteit.............................................................49
Maaglediging.......................................................................................................... 50
Ziektebeelden........................................................................................................ 51
Dunne darm motiliteit............................................................................................... 52
Colonmotiliteit........................................................................................................... 52
Anorectale motiliteit.................................................................................................. 53
Constipatie............................................................................................................. 54
Galblaas en sphincter van Oddi................................................................................. 55
Hoofdstuk 3: secreties.................................................................................................. 55
Speekselkliersecretie................................................................................................. 55
Fysiologische stimuli van speekselsecretie.............................................................56
Maagsecretie............................................................................................................. 57
Activatie + remming van de maagzuursecretie.....................................................58
Maagzuur............................................................................................................... 59
Pancreas.................................................................................................................... 61
Hepatobiliair: galblaas en galwegen..........................................................................63
Heem metabolisme, bilirubine en icterus...............................................................65
Hoofdstuk 4: digestie en absorptie...............................................................................65
Inleiding..................................................................................................................... 65
Koolhydraten............................................................................................................. 66
Proteïnen................................................................................................................... 67
Lipiden....................................................................................................................... 68
Opname van vitamine B12/cobalamine.....................................................................70
Opname van ijzer...................................................................................................... 70
Water en elektrolyten huishouding............................................................................71
, Hoofdstuk 1: introductie
Functies van het spijsverteringsstelsel
- Propulsie: het voorstuwen van voedsel van mond naar anus door peristaltische
contracties van het maagdarmstelsel. Als er een infectie optreedt zullen je
spieren verkrampen en treden er krampen op
- Vertering van voedsel tot een pap: vertering gebeurt door de zure pH van de
maag en de enzymen van speekselklier, maag en pancreas
- Absorptie van water en voedingsstoffen uit de pap thv de dundarm
- Detoxificatie van de opgenomen voedingsstoffen doordat het bloed van de
dunne darm naar de lever loopt
- Secretie van interne en externe giftige stoffen of stoffen die het lichaam niet in
mogen door lever en colon (ook secretie van water in colon)
- 50% van het immuunsysteem komt voor thv de darmwand (GALT) aangezien
het lumen van het maagdarmstelsel gevuld is met buitenwereld
Opbouw: macro- en microscopie van het spijsverteringsstelsel
Buisvormige organen zijn holle organen die gekenmerkt worden door aanwezigheid
van een holte/lumen: mond, pharynx, slokdarm, maag, dunne en dikke darm. Vaste
organen hebben geen lumen: speekselklieren, alvleesklier en lever
Doorsnede van een buisvormig orgaan/opbouw van de wand:
- Mucosa die bestaat uit: epitheel dat rust op het basaal membraan, lamina
propria van losmazig bindweefsel met capillairen, GALT en zenuwvezels en
muscularis mucosae (dun laagje glad spierweefsel)
- Submucosa: losmazig bindweefsel met submucosale klieren die uitmonden in
het lumen, GALT, bloedvaten, oppervlakkige plexus van Meissner en diepe
plexus van Henle die deel uit maken van een zenuwvlecht
- Muculosa/muscularis propria/muscularis externa die bestaat uit een binnenste
circulaire en een buitenste longitudinale spierlaag met daartussen de plexus
myentericus van Auerbach die ook deel uitmaakt van de zenuwvlecht.
- Adventitia in slokdarm en rectum die vergroeid is met het bind- en vetweefsel
van andere organen of serosa/peritoneum in maag en darm dat onder het bind-
en vetweefsel nog een laag heeft = het mesotheel dat fungeert als fysische
barrière om tumoren tegen te houden.
Het epitheel van de mucosa kan verschillen naargelang het orgaan: huid en slokdarm
hebben meerlagig plaveiselepitheel, de maag een éénlagig epitheel en de darmen een
éénlagig epitheel met slijmbekercellen en microvilli.
Bevloeiing van het spijsverteringsstelsel
Arteriën (aanvoer zuurstofrijk bloed)
De aorta abdominalis zorgt voor bevloeiing van de infradiafragmatische buikorganen
en geeft hiervoor 3 grote bloedvaten af die alle takken naar de organen van het
maagdarmstelsel afgeven: truncus coeliacus, a mesenterica superior en inferior.
Onderlinge anastomosen van de takken zorgt voor een collaterale arteriële circulatie
die als beschermingsmechanisme tegen zuurstoftekort/ischemie dient. Als een
bloedvat uitvalt zullen andere bloedvaten de bevloeiing overnemen -> verminderen
van het risico op darminfarcten
1
Hoofdstuk 1: introductie................................................................................................. 1
Functies van het spijsverteringsstelsel........................................................................1
Opbouw: macro- en microscopie van het spijsverteringsstelsel..................................1
Bevloeiing van het spijsverteringsstelsel.....................................................................1
Arteriën (aanvoer zuurstofrijk bloed).......................................................................1
Venen (afvoer zuurstofarm bloed)............................................................................ 2
Lymfevaten............................................................................................................... 2
Bezenuwing van het spijsverteringsstelsel..................................................................2
Het autonome zenuwstelsel..................................................................................... 4
Immuniteit van het spijsverteringsstelsel....................................................................5
GALT: Gut Associated Lympho-epithelial Tissue........................................................5
Hoofdstuk 2: mondholte en keelengte............................................................................7
Opbouw....................................................................................................................... 7
Vestibulum oris: labia en bucca...................................................................................8
Vestibulum oris: arcus dentalis superior en inferior.....................................................8
Cavum oris proprium: mondvloer................................................................................9
Cavum oris proprium: lingua..................................................................................... 10
Cavum oris proprium: lingua - extrinsieke en intrinsieke tongspieren:......................11
Extrinsieke spieren................................................................................................. 11
Cavum oris proprium: palatum durum en molle........................................................12
Verhemeltespieren................................................................................................. 12
Hoofdstuk 3: speekselklieren en pharynx.....................................................................13
Speekselklieren: inleiding.......................................................................................... 13
Speekselklieren: histologie........................................................................................ 14
Lozingsgangen....................................................................................................... 14
Acini....................................................................................................................... 14
Speekselklieren: macroscopie................................................................................... 15
Pharynx: inleiding...................................................................................................... 15
Pharynx: laterale en posterieure wand......................................................................16
Hoofdstuk 4: slokdarm (oesophagus)........................................................................... 17
Slokdarm: macroscopie............................................................................................. 17
Slokdarm: microscopie.............................................................................................. 18
Ziektebeeld............................................................................................................... 19
Hoofdstuk 5: maag/ventriculus/gaster..........................................................................20
Maag: macroscopie................................................................................................... 20
Maag: microscopie..................................................................................................... 21
Ziektebeeld............................................................................................................... 22
,Hoofdstuk 6: dunne darm............................................................................................. 23
Dunne darm: macroscopie........................................................................................ 23
Dunne darm: microscopie.......................................................................................... 24
Ziektebeeld............................................................................................................... 25
Hoofdstuk 7: dikke darm............................................................................................... 26
Dikke darm: macroscopie.......................................................................................... 26
Dikke darm: microscopie........................................................................................... 28
Ziektebeeld............................................................................................................... 28
Hoofdstuk 8: lever........................................................................................................ 29
Lever: macroscopie................................................................................................... 29
Lever: microscopie.................................................................................................... 31
Ziektebeeld............................................................................................................... 32
Hoofdstuk 9: galwegen en pancreas............................................................................. 32
Galwegen: macroscopie............................................................................................ 32
Galwegen: microscopie............................................................................................. 33
Ziektebeeld............................................................................................................... 33
Pancreas: macroscopie.............................................................................................. 34
Pancreas: microscopie............................................................................................... 34
Ziektebeeld............................................................................................................... 35
Hoofdstuk 1: algemene inleiding.................................................................................. 36
Opname van voedselbestanddelen vereist digestie en absorptie.............................36
De darm is belangrijk voor de vocht- en elektrolytenbalans..................................37
Fysiologie van het maagdarmstelsel – gastro-intestinale functies..........................37
De mens is een superorganisme............................................................................ 37
De darm heeft een belangrijke immunologische functie........................................38
Regeling van de voedselinname................................................................................ 38
Controle mechanismen van de gastro-intestinale motiliteit......................................40
Neuronale controle: autonoom zenuwstelsel..........................................................40
Neuronale controle: extrinsieke innervatie.............................................................40
Neuronale controle: intrinsieke innervatie..............................................................40
Myogene controle: gladde spiercellen....................................................................41
Myogene controle: interstitiële cellen van Cajal (ICCs)..........................................42
Myogene controle: gladde spiercellen en ICCs.......................................................42
Hormonale controle................................................................................................ 43
Sensorische innervatie van de gastro-intestinale tractus..........................................43
Hoofdstuk 2: motiliteit – per deel van de gastro-intestinale tractus.............................45
Slokdarmmotiliteit..................................................................................................... 45
Slikbeweging/slikreflex........................................................................................... 45
Ziektebeelden........................................................................................................ 48
, Maagmotiliteit........................................................................................................... 48
Maaltijd-gerelateerde gastrische motiliteit.............................................................49
Maaglediging.......................................................................................................... 50
Ziektebeelden........................................................................................................ 51
Dunne darm motiliteit............................................................................................... 52
Colonmotiliteit........................................................................................................... 52
Anorectale motiliteit.................................................................................................. 53
Constipatie............................................................................................................. 54
Galblaas en sphincter van Oddi................................................................................. 55
Hoofdstuk 3: secreties.................................................................................................. 55
Speekselkliersecretie................................................................................................. 55
Fysiologische stimuli van speekselsecretie.............................................................56
Maagsecretie............................................................................................................. 57
Activatie + remming van de maagzuursecretie.....................................................58
Maagzuur............................................................................................................... 59
Pancreas.................................................................................................................... 61
Hepatobiliair: galblaas en galwegen..........................................................................63
Heem metabolisme, bilirubine en icterus...............................................................65
Hoofdstuk 4: digestie en absorptie...............................................................................65
Inleiding..................................................................................................................... 65
Koolhydraten............................................................................................................. 66
Proteïnen................................................................................................................... 67
Lipiden....................................................................................................................... 68
Opname van vitamine B12/cobalamine.....................................................................70
Opname van ijzer...................................................................................................... 70
Water en elektrolyten huishouding............................................................................71
, Hoofdstuk 1: introductie
Functies van het spijsverteringsstelsel
- Propulsie: het voorstuwen van voedsel van mond naar anus door peristaltische
contracties van het maagdarmstelsel. Als er een infectie optreedt zullen je
spieren verkrampen en treden er krampen op
- Vertering van voedsel tot een pap: vertering gebeurt door de zure pH van de
maag en de enzymen van speekselklier, maag en pancreas
- Absorptie van water en voedingsstoffen uit de pap thv de dundarm
- Detoxificatie van de opgenomen voedingsstoffen doordat het bloed van de
dunne darm naar de lever loopt
- Secretie van interne en externe giftige stoffen of stoffen die het lichaam niet in
mogen door lever en colon (ook secretie van water in colon)
- 50% van het immuunsysteem komt voor thv de darmwand (GALT) aangezien
het lumen van het maagdarmstelsel gevuld is met buitenwereld
Opbouw: macro- en microscopie van het spijsverteringsstelsel
Buisvormige organen zijn holle organen die gekenmerkt worden door aanwezigheid
van een holte/lumen: mond, pharynx, slokdarm, maag, dunne en dikke darm. Vaste
organen hebben geen lumen: speekselklieren, alvleesklier en lever
Doorsnede van een buisvormig orgaan/opbouw van de wand:
- Mucosa die bestaat uit: epitheel dat rust op het basaal membraan, lamina
propria van losmazig bindweefsel met capillairen, GALT en zenuwvezels en
muscularis mucosae (dun laagje glad spierweefsel)
- Submucosa: losmazig bindweefsel met submucosale klieren die uitmonden in
het lumen, GALT, bloedvaten, oppervlakkige plexus van Meissner en diepe
plexus van Henle die deel uit maken van een zenuwvlecht
- Muculosa/muscularis propria/muscularis externa die bestaat uit een binnenste
circulaire en een buitenste longitudinale spierlaag met daartussen de plexus
myentericus van Auerbach die ook deel uitmaakt van de zenuwvlecht.
- Adventitia in slokdarm en rectum die vergroeid is met het bind- en vetweefsel
van andere organen of serosa/peritoneum in maag en darm dat onder het bind-
en vetweefsel nog een laag heeft = het mesotheel dat fungeert als fysische
barrière om tumoren tegen te houden.
Het epitheel van de mucosa kan verschillen naargelang het orgaan: huid en slokdarm
hebben meerlagig plaveiselepitheel, de maag een éénlagig epitheel en de darmen een
éénlagig epitheel met slijmbekercellen en microvilli.
Bevloeiing van het spijsverteringsstelsel
Arteriën (aanvoer zuurstofrijk bloed)
De aorta abdominalis zorgt voor bevloeiing van de infradiafragmatische buikorganen
en geeft hiervoor 3 grote bloedvaten af die alle takken naar de organen van het
maagdarmstelsel afgeven: truncus coeliacus, a mesenterica superior en inferior.
Onderlinge anastomosen van de takken zorgt voor een collaterale arteriële circulatie
die als beschermingsmechanisme tegen zuurstoftekort/ischemie dient. Als een
bloedvat uitvalt zullen andere bloedvaten de bevloeiing overnemen -> verminderen
van het risico op darminfarcten
1
