Sociale Psychologie – Prof. Alain Van Hiel
HOOFDSTUKKEN TE KENNEN:
• H1 Inleiding
• H4 Sociale perceptie
• H5 Sociale beïnvloeding
• H7 Attitudes
• H10 Agressie
• H12 Groepsprestaties
• H13 Stereotypen
• H14 Multiculturele wereld
• H15 Duurzaamheid
• H16 Rechterlijke wereld
H1 Inleiding
1.De mens is een sociaal dier
Mensen zijn constant bezig anderen te analyseren. We zijn verzot op nadenken over
onszelf en anderen en over hoe te reageren in sociale situaties. Anderen observeren,
analyseren, hun gedrag analyseren, is een fulltime activiteit.
Als je iemand ziet zal je altijd een ‘idee/oordeel’ hebben over iemand.
Mensen hebben een sociaal gen → ‘the social animal’
(Zie de belangstelling voor sociaalpsychologische thema’s in de media.)
2.Sociale psychologie: definitie en verwante disciplines
2.1 Definitie van sociale psychologie
Sociale psychologie is de wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten,
gevoelens, motivaties en gedragingen van mensen beïnvloed worden door de
aanwezigheid van anderen en hoe wij zelf een invloed uitoefenen op hoe andere
personen denken, voelen en zich gedragen.
• Kennis waar anderen mee aan de slag gaan (overdraagbaar)
• Sociale sociaal maakt = anderen (anderen beïnvloeden en zelf beïnvloed
worden)
2.2 De kracht van de sociale situatie
Wij laten ons op continue wijze beïnvloeden door onze sociale omgeving
1
, • Reagan – Mondale debat 1984 → Reagan won verkiezingen door publieksreactie
op de achtergrond.
o Beïnvloeding door anderen: creëren van exponentiele condities
o Controle conditie: tape zoals hij was
o Conditie 2: tape zonder oneliners (Reagan wordt gelijk ingeschat)
o Conditie 3: publiekreactie weg (oordelen op Reagan dalen)
Reactie in de tv studio van het publiek hebben de kijkers thuis
overtuigd
Wij worden door anderen beïnvloed!
• Bennington college (Newcomb):
o Studie die de context van hoge scholen nagaat
o Hogeschool zou linkser en progressiever zijn, heeft dit een effect op
studenten?
o Ideologische afstand tussen het kind en het gezin werd groter (studenten
werden meer links)
o Zelf 50 jaar later waren de studenten nog steeds linker
Eerste indrukken: handdruk geeft een bepaalde impressie (zie verder cursus)
Wie volgt de norm? Wat is conformiteit? (zie verder cursus)
Blinde gehoorzaamheid (zie verder cursus)
2.3 Sociale psychologie en verwante disciplines
• Psychologie = individu bestuderen
• Sociologie:
➢ Groepen van mensen bestuderen
o Studie van groepsfactoren (bv. SES, nationaliteit, etnische achtergrond…)
o Multilevel analyses = analyse die effecten bepaalt van de verschillende
hiërarchische niveaus op een uitkomstvariabele
o Sociale psychologie maakt meer gebruik van experimenten!
• Persoonlijkheidspsychologie:
o Studie van cross-situationele stabiliteit tussen individuen
o Sociale psychologie: studie van cross-individuele consistentie binnen
situaties
o Bv. ‘the big five’
o Interactionisme: dynamische wisselwerking tussen dispositie (indiv.
Verschillen) en situatie
Relatie tot andere disciplines (schema):
• Effect van groep >> sociologie
o Man vs. Vrouw zelfde resultaat in zelfde conditie
2
, o Mannen zijn stil, vrouwen zijn luid
• Effect van conditie >> sociale psychologie
o Variantie volledig bepaald door de situatie
• Effect van persoonlijkheid >>
o Verschilt per persoon, niet per situatie of groep
• De realiteit is complex:
o Zowel conditie, als personen als groepsfactoren hebben een effect
2.4 Andere psychologische domeinen
Klinische psychologie: het effect van verschillende therapieën voor reductie van
vooroordelen bij antisociale personen
Persoonlijkheidspsychologie: constructie van een vragenlijst om mannen met sterke
vooroordelen te identificeren
Cognitieve psychologie: manipuleer blootstelling aan een lid van een sociale categorie
en registreer automatische gedachten
Sociale psychologie: manipuleer diverse soorten contact tussen allochtonen en
autochtonen en registreer het effect op vooroordelen
2.5 sociale psychologie en mensenkennis
Mensenkennis is niet op een empirische toetsing berust. Het kan dus juist of fout zijn.
Proef: als je kinderen beloont voor iets wat ze graag doen, dan zullen ze die activiteit
naderhand… uitvoeren.
• Meer? Evenveel? Minder?
o Mensenkennis zou ons laten gaan naar ‘evenveel’
o Mensen met een intrinsieke motivatie gaan zich vragen beginnen stellen
waarom ze dit doen → conflict
Proef: het herhaaldelijk zien van een persoon, een schilderij, een gebouw zal je
waardering ervoor:
• Verhogen? Niet wijzigen? Verminderen?
The mio exposure effect
3.De geschiedenis van de sociale psychologie (zelfstudie)
3.1 De beginjaren
• Gustave Le Bon: ‘psychologie des Foules’
o Bestudeerde massageweld in de late 19e eeuw
3
, o De massa geeft het individu het gevoel van anonimiteit, waardoor dit
individu elk gevoel van verantwoordelijkheid verliest
• Norman Triplett: eerste sociaalpsychologisch onderzoeksartikel
o Fietsers hadden de neiging om sneller te fietsen in het bijzijn van anderen.
o Ontwierp een competitiemachine
• Enkele eerste onderzoeken die echter geen coherent programma vormen. Bv. Max
Ringelmann
o Vergelijking van groepsprestaties met individuele prestaties (touwtrekken)
o In groep presteert men minder dan alleen
• Eerste handboeken: Mc Dougall, Edward Ross, Floyd Allport
3.2 De jaren van bevestiging !
• De betekenis van WO II en de Jodenvervolging voor de ontwikkeling van de
sociale psychologie in de USA.
• Kurt Lewin: vader van de sociale psychologie !
o ‘Ons gedrag wordt bepaald door hoe we de wereld waarnemen en
interpreteren' /=/ behaviorisme
o ‘Gedrag is functie van de interactie tussen persoon en omgeving’
o ‘Sociaalpsychologische theorieën kunnen worden toegepast voor de
oplossing van praktische sociale problemen! (geen onderzoek zonder actie,
geen actie zonder onderzoek)’
▪ Fundamenteel onderzoek = onderzoek met het oog op een beter begrip
van menselijk gedrag, voornamelijk door het toetsen van hypothesen
die uit een theorie zijn afgeleid
▪ Toegepast onderzoek = onderzoek met het oog op het verbeteren van
onze kennis over natuurlijke gebeurtenissen en het oplossen van
praktische problemen
Belangrijke bijdragen (zie tabel p16)
3.3 Groei en debat
• Vertrouwen en uitbreiding
o Sociale psychologie wordt op steeds meer domeinen toegepast en
bestudeerd (bv. Apathie van omstanders, agressie, stress)
• Crisis
o Ethische kritiek op het experiment (Kelman)
o Methodologische artefacten – de verwachtingen van de experimentatoren het
gedrag van de deelnemers beïnvloeden (Orne, Rosenthal)
o Cultureel en filosofisch relativisme (Gergen)
3.4 Methodologisch en inhoudelijk pluarislme
4
HOOFDSTUKKEN TE KENNEN:
• H1 Inleiding
• H4 Sociale perceptie
• H5 Sociale beïnvloeding
• H7 Attitudes
• H10 Agressie
• H12 Groepsprestaties
• H13 Stereotypen
• H14 Multiculturele wereld
• H15 Duurzaamheid
• H16 Rechterlijke wereld
H1 Inleiding
1.De mens is een sociaal dier
Mensen zijn constant bezig anderen te analyseren. We zijn verzot op nadenken over
onszelf en anderen en over hoe te reageren in sociale situaties. Anderen observeren,
analyseren, hun gedrag analyseren, is een fulltime activiteit.
Als je iemand ziet zal je altijd een ‘idee/oordeel’ hebben over iemand.
Mensen hebben een sociaal gen → ‘the social animal’
(Zie de belangstelling voor sociaalpsychologische thema’s in de media.)
2.Sociale psychologie: definitie en verwante disciplines
2.1 Definitie van sociale psychologie
Sociale psychologie is de wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten,
gevoelens, motivaties en gedragingen van mensen beïnvloed worden door de
aanwezigheid van anderen en hoe wij zelf een invloed uitoefenen op hoe andere
personen denken, voelen en zich gedragen.
• Kennis waar anderen mee aan de slag gaan (overdraagbaar)
• Sociale sociaal maakt = anderen (anderen beïnvloeden en zelf beïnvloed
worden)
2.2 De kracht van de sociale situatie
Wij laten ons op continue wijze beïnvloeden door onze sociale omgeving
1
, • Reagan – Mondale debat 1984 → Reagan won verkiezingen door publieksreactie
op de achtergrond.
o Beïnvloeding door anderen: creëren van exponentiele condities
o Controle conditie: tape zoals hij was
o Conditie 2: tape zonder oneliners (Reagan wordt gelijk ingeschat)
o Conditie 3: publiekreactie weg (oordelen op Reagan dalen)
Reactie in de tv studio van het publiek hebben de kijkers thuis
overtuigd
Wij worden door anderen beïnvloed!
• Bennington college (Newcomb):
o Studie die de context van hoge scholen nagaat
o Hogeschool zou linkser en progressiever zijn, heeft dit een effect op
studenten?
o Ideologische afstand tussen het kind en het gezin werd groter (studenten
werden meer links)
o Zelf 50 jaar later waren de studenten nog steeds linker
Eerste indrukken: handdruk geeft een bepaalde impressie (zie verder cursus)
Wie volgt de norm? Wat is conformiteit? (zie verder cursus)
Blinde gehoorzaamheid (zie verder cursus)
2.3 Sociale psychologie en verwante disciplines
• Psychologie = individu bestuderen
• Sociologie:
➢ Groepen van mensen bestuderen
o Studie van groepsfactoren (bv. SES, nationaliteit, etnische achtergrond…)
o Multilevel analyses = analyse die effecten bepaalt van de verschillende
hiërarchische niveaus op een uitkomstvariabele
o Sociale psychologie maakt meer gebruik van experimenten!
• Persoonlijkheidspsychologie:
o Studie van cross-situationele stabiliteit tussen individuen
o Sociale psychologie: studie van cross-individuele consistentie binnen
situaties
o Bv. ‘the big five’
o Interactionisme: dynamische wisselwerking tussen dispositie (indiv.
Verschillen) en situatie
Relatie tot andere disciplines (schema):
• Effect van groep >> sociologie
o Man vs. Vrouw zelfde resultaat in zelfde conditie
2
, o Mannen zijn stil, vrouwen zijn luid
• Effect van conditie >> sociale psychologie
o Variantie volledig bepaald door de situatie
• Effect van persoonlijkheid >>
o Verschilt per persoon, niet per situatie of groep
• De realiteit is complex:
o Zowel conditie, als personen als groepsfactoren hebben een effect
2.4 Andere psychologische domeinen
Klinische psychologie: het effect van verschillende therapieën voor reductie van
vooroordelen bij antisociale personen
Persoonlijkheidspsychologie: constructie van een vragenlijst om mannen met sterke
vooroordelen te identificeren
Cognitieve psychologie: manipuleer blootstelling aan een lid van een sociale categorie
en registreer automatische gedachten
Sociale psychologie: manipuleer diverse soorten contact tussen allochtonen en
autochtonen en registreer het effect op vooroordelen
2.5 sociale psychologie en mensenkennis
Mensenkennis is niet op een empirische toetsing berust. Het kan dus juist of fout zijn.
Proef: als je kinderen beloont voor iets wat ze graag doen, dan zullen ze die activiteit
naderhand… uitvoeren.
• Meer? Evenveel? Minder?
o Mensenkennis zou ons laten gaan naar ‘evenveel’
o Mensen met een intrinsieke motivatie gaan zich vragen beginnen stellen
waarom ze dit doen → conflict
Proef: het herhaaldelijk zien van een persoon, een schilderij, een gebouw zal je
waardering ervoor:
• Verhogen? Niet wijzigen? Verminderen?
The mio exposure effect
3.De geschiedenis van de sociale psychologie (zelfstudie)
3.1 De beginjaren
• Gustave Le Bon: ‘psychologie des Foules’
o Bestudeerde massageweld in de late 19e eeuw
3
, o De massa geeft het individu het gevoel van anonimiteit, waardoor dit
individu elk gevoel van verantwoordelijkheid verliest
• Norman Triplett: eerste sociaalpsychologisch onderzoeksartikel
o Fietsers hadden de neiging om sneller te fietsen in het bijzijn van anderen.
o Ontwierp een competitiemachine
• Enkele eerste onderzoeken die echter geen coherent programma vormen. Bv. Max
Ringelmann
o Vergelijking van groepsprestaties met individuele prestaties (touwtrekken)
o In groep presteert men minder dan alleen
• Eerste handboeken: Mc Dougall, Edward Ross, Floyd Allport
3.2 De jaren van bevestiging !
• De betekenis van WO II en de Jodenvervolging voor de ontwikkeling van de
sociale psychologie in de USA.
• Kurt Lewin: vader van de sociale psychologie !
o ‘Ons gedrag wordt bepaald door hoe we de wereld waarnemen en
interpreteren' /=/ behaviorisme
o ‘Gedrag is functie van de interactie tussen persoon en omgeving’
o ‘Sociaalpsychologische theorieën kunnen worden toegepast voor de
oplossing van praktische sociale problemen! (geen onderzoek zonder actie,
geen actie zonder onderzoek)’
▪ Fundamenteel onderzoek = onderzoek met het oog op een beter begrip
van menselijk gedrag, voornamelijk door het toetsen van hypothesen
die uit een theorie zijn afgeleid
▪ Toegepast onderzoek = onderzoek met het oog op het verbeteren van
onze kennis over natuurlijke gebeurtenissen en het oplossen van
praktische problemen
Belangrijke bijdragen (zie tabel p16)
3.3 Groei en debat
• Vertrouwen en uitbreiding
o Sociale psychologie wordt op steeds meer domeinen toegepast en
bestudeerd (bv. Apathie van omstanders, agressie, stress)
• Crisis
o Ethische kritiek op het experiment (Kelman)
o Methodologische artefacten – de verwachtingen van de experimentatoren het
gedrag van de deelnemers beïnvloeden (Orne, Rosenthal)
o Cultureel en filosofisch relativisme (Gergen)
3.4 Methodologisch en inhoudelijk pluarislme
4
