HEMATOLOGIE
Bloed vormt 8% van het volledige lichaamsgewicht en heeft verschillende functies zoals:
- Transport: gassen & cellen
- Nutritie: glucose, aminozuren, vetzuren, water en ionen
- Excretie: urine en koolstofdioxide
- Homeostase: temperatuur, pH, water en electrolieten
- Regulatie: hormoontransport
- Immunologie: plasma-eiwitten en bloedgroepen
COMPONENTEN
Bloed bestaat voor 55% uit plasma waarin extracellulair vocht zit dat gevormd wordt door
electrolieten, lipiden, proteïnen, hormonen (signaalstoffen), stollingsfactoren en gassen.
Verder bestaat bloed voor 45% uit cellen waaronder rode bloedcellen, witte bloedcellen en
thrombocyten.
Serum is de rest van het bloedplasma na stolling. Daarom zullen de bloedafname tubes een
antistolling aanwezig hebben om stolling tegen te gaan vb. citraat.
Plasmaproteïnes zoals albumines en globulines komen samen voor in een concentratie van 7g/dl, ze
worden geproduceerd door de lever en blijven steeds in de bloedbaan. Zij vormen de plasma
oncotische druk, deze zorgt voor resorberen van water in de bloedbaan (aanzuigende druk).
HEMATOCRIET
Hematocriet = hoogte van RBC/totale hoogte normaal gezien rond de 45%
- Lage hematocriet – vanaf 30%: hierbij zal de viscositeit stijgen door RBC die aan elkaar gaan
kleven
- Hoge hematocriet – vanaf 60%: hierbij zal de celvorm veranderen waardoor de viscositeit zal
stijgen, dit doordat meer cellen gaan interageren met elkaar en duwen tegen elkaar waardoor
de vorm kan veranderen
VISCOSITEIT
Totaal bloed viscositeit is groter dan die van plasma, groter dan die van serum en groter dan die van
water. Wanneer er te veel cellen aanwezig = polycytemie, zal de viscositeit nog hoger zijn dan bij
normaal totaal bloed.
Viscositeit kan je uitdrukken in: (x/y) (verschil in snelheid tussen lamina/kracht om lamina aan een
andere snelheid te laten bewegen). Hierbij zal er ook een yield shear stress aanwezig zijn, dit is de
startkracht oftewel de weerstand die overwonnen moet worden voor er een verschil in snelheid kan
worden waargenomen. Bij polycytemie zal deze veel groter zijn dan bij normaal bloed. Verder zullen
plasma en water hier geen last van hebben.
RODE BLOEDCELLEN
KENMERKEN
1
,Het is een biconcave schijf (op LM zal voornamelijk de rand aankleuren) die een uitgebreid cytoskelet
bezit maar flexibel is belangrijk bij zeer kleine bloedvaatjes dat RBC zich kunnen plooien anders
zouden ze kunnen gaan vastzitten.
Ze hebben geen kern, mitochondriën of krebscyclus. Ze zullen wel glycolyse (ATP) &
pentosefosfaatpathway (NADPH) uitvoeren waarbij het doel van metabolisme bestaat uit:
1) Behouden van vorm
2) Vormen van gradiënten door middel van actief transport om zo het interne milieu te behouden
3) Reductie metHb – Hb
TYPISCHE METINGEN
1) Hct% van totaal bloed = hematocriet = hoogte van RBC/totale hoogte, deze is normaal rond
de 45%.
2) Aantal rode bloedcellen
3) Hemoglobine
Al deze parameters verschillen tussen mannen en vrouwen. Dus vrouwen met minder rode
bloedcellen is normaal.
AFGELEIDE PARAMETERS
MCV = mean cell volume MCH = mean corpuscular Hb MCHC = mean corpuscular
Hbg concentration
Gemiddelde celvolume Hoeveel hemoglobine is er per Hoeveel hemoglobine is er per
rode bloedcel hematocriet
Hct ( % ) .10 g g
MCV = Hgb (¿ ).10 Hgb (¿ ).100
¿ 106 dl dl
¿ RBC ( ) MCH = MCHC=
µl ¿ RBC (¿ 10 6) Hct (%)
80-100µ³ 28-32 pg 30-36 g/dl
Normocytose = celgrootte Hypochroom = te weinig
valt binnen de verwachtingen hemoglobine
Microcytose = celgrootte Hyperchroom = te veel
kleiner dan verwacht hemoglobine
Macrocytose = celgrootte is = hier is het onafhankelijk van
groter dan verwacht de celgrootte
Er zijn een aantal bioconstanten: Hct, Hgb en MCHC – deze parameters zijn constant,
hierdoor is ook de zuurstof transport capaciteit constant. Warmbloedige dieren zullen meer
zuurstof verbruiken en dit compenseren door rode bloedcellen te vormen die biconcaaf zijn
waardoor de oppervlakte zal vergroten en de zuurstofdiffusie efficiënter zal worden.
ERYTHROPOIESE
Beenmerg zal instaan voor de productie van rode bloedcellen. Maar het aantal rode bloedcellen mag
niet te hoog zijn want dan krijg je problemen met de viscositeit, dus bij te veel rode bloed cellen =
polycytemie zal er een negatieve feedback plaatsvinden waarbij het beenmerg minder cellen zal gaan
aanmaken. Andersom zal ook plaatsvinden wanneer er te weinig RBC geproduceerd worden.
Daarnaast hebben externe hormonale en milieu factoren ook een invloed op de aanmaak van rode
bloedcellen.
2
, 1) Corticoiden – bijnier = stimulatie vb. bijnierinsufficiëntie zoals ziekte van addison kan zorgen
voor anemie
2) Erythropoietine – nier = stimulatie vb. nierinsufficiëntie zorgt voor anemie
Hoogtestages met lage zuurstofspanning zullen ook zorgen voor een toename in rode bloedcellen.
Een andere mogelijkheid op meer RBC is door EPO in te nemen maar deze recombinante versie die
men exogeen gaat innemen is afkomstig van de muis en zal een ander moleculair gewicht hebben
dan humaan EPO.
HEMOGLOBINE
= bestaat uit 4 subeenheden die elks een heemring hebben, deze heemring heeft centraal een Fe2+
waar de O2 aan kan binden.
Hgb + O2 = oxyHgb Hgb oxidatie = metHgb Hgb + CO = COHgb
Dit is de normale manier voor Hierbij zal er door een foute Deze reactie kan plaatsvinden
hemoglobine om te binden aan oxidatie in de heemring een door de aanwezigheid van CO,
zuurstof = sigmoide Fe2+ naar Fe3+ gaan dit door deze molecule heeft 150 keer
saturatiecurve. bepaalde toxische stoffen meer affiniteit voor het ijzer op
waardoor O2 niet kan binden de heemring dan zuurstof.
en er geen zuurstoftransport Hierdoor kan zuurstof niet
mogelijk is. binden.
Bij een hematocriet van 45% (normaal) zal het zuurstoftransport optimaal zijn, indien er een hoger hct
of hematocriet aanwezig is zal er een hogere viscositeit zijn waardoor er meer kracht en energie nodig
is voor de flow en minder netto zuurstoftransport.
Toepassing 1: zuurstof dat bindt gaat zorgen voor een conformatieverandering in de helix van globine
waaraan de heemring gebonden is, hierdoor zullen magnetische eigenschappen veranderen. Dit kan
dan gedetecteerd worden bij functionele MRI waarbij actieve delen van de hersenen meer oxyHgb
gaan gebruiken – deze hebben een andere eigenschap en kan gedetecteerd worden.
Toepassing 2: een saturatiemeter maakt gebruik van de verhouding oxy/deoxy hemoglobine omdat
deze andere golflengtes van licht gaan absorberen.
FACTOREN IN DE ERYTHROPOIESE
Er zijn naast de twee onderstaande nog veel andere factoren die een effect hebben zoals zink, koper,
vitamine C, B2, B3, B5, …
IJZER
IJZER IN BLOED
IJzer is nodig vanuit voedsel (exogeen), dit zal dan worden opgenomen en indien het Fe3+ (ferri) is
zal het nog worden omgezet naar Fe2+ (ferro) door duodenaal cytochroom b. Dan zal het ijzer via een
divalente metaal transporter DMT in de cel gaan.
(Het kan ook dat heme Fe2+ geabsorbeerd wordt, dit zal dan via heme oxygenase geoxideerd worden
in Fe3+ en vrijgezet worden in de cel. Dit zal dan weer omgezet worden in Fe2+).
Ijzer zal dan mobilferrin binden in de cel en via de FP1 ferroportin de cel verlaten, het ijzer zal dan
geoxideerd worden tot Fe3+ dankzij hephaestin en binden aan plasma transferrine in het bloed.
2/3 VAN DE BINDING CAPACITEIT VAN IJZER BESTAAT UIT TRANSFERRINE.
3
, IJZER IN LEVER
Opslag van ijzer in het lichaam: ferritine = apoferritine + Fe2+, dit wordt opgeslagen in de lever. Het is
mogelijk dat er een abnormaal hoog ferritine aanwezig is vb. hemochromatose, dit gaat leiden tot
irreversibele neerslag = hemosiderine = ijzerlittekens = neerslag van ijzer in de niet georganiseerde
vorm.
IJZERTEKORT
= gaat leiden tot anemie door tekort van hemoglobine, er volgt een hypochroom en microcytose
doordat rode bloedcellen langer blijven delen omdat er weinig Hgb aanwezig is. Het gevolg:
#RBC Daling
MCHC Daling, meet de gemiddelde concentratie
hemoglobine in RBC (tekort hemoglobine)
MCV Daling, meet de gemiddelde grootte van RBC (cellen
delen langer)
Totale ijzer binding capaciteit Hetzelfde
Oorzaken: hevige menses (menstruatie), tumor maagdarmstelsel, …
VITAMINE B12 = COBALAMINE
Opname uit voeding, doordat cobalamine gebonden is aan eiwitten in voedsel (vlees, zuivel en noten).
1) CBL = cobalamine = EF = B12 zal in de maag binden aan haptocorrin
2) IF zal in de maag geproduceerd worden
3) Door pancreas secreten zal haptocorrine gedegradeerd worden en zal CBL vrijkomen
4) IF – CBL complex gaat zich vormen
5) Dit complex zal worden opgenomen in het ileum door enterocyten die endocytose uitvoeren
en transcobalamine II gaan vrijzetten
VITAMINE B12 OPNAME TEKORT
Dit kan het gevolg zijn van bijvoorbeeld strikt veganisme waar geen eieren worden gegeten, gastric
bypass en ontstekingsziekte van de darm zaols de ziekte van Crohn.
Het gevolg hiervan is macrocytaire-normochrome anemie:
#RBC Daling
MCHC Hetzelfde
MCV Stijging, de gemiddelde grootte van de rode
bloedcellen zal stijgen
Andere symptomen Perifere neuropathie (tinteling voeten),
geheugenproblemen, …
Het beeld bij een tekort aan foliumzuur komt hiermee overeen behalve de neuropathie.
AFBRAAK EN RECYCLAGE
(dit komt terug aan bod bij gastro-enterologie).
STOLLING
Hemostase = multiple controle punten = balans stolling en antistolling
4
Bloed vormt 8% van het volledige lichaamsgewicht en heeft verschillende functies zoals:
- Transport: gassen & cellen
- Nutritie: glucose, aminozuren, vetzuren, water en ionen
- Excretie: urine en koolstofdioxide
- Homeostase: temperatuur, pH, water en electrolieten
- Regulatie: hormoontransport
- Immunologie: plasma-eiwitten en bloedgroepen
COMPONENTEN
Bloed bestaat voor 55% uit plasma waarin extracellulair vocht zit dat gevormd wordt door
electrolieten, lipiden, proteïnen, hormonen (signaalstoffen), stollingsfactoren en gassen.
Verder bestaat bloed voor 45% uit cellen waaronder rode bloedcellen, witte bloedcellen en
thrombocyten.
Serum is de rest van het bloedplasma na stolling. Daarom zullen de bloedafname tubes een
antistolling aanwezig hebben om stolling tegen te gaan vb. citraat.
Plasmaproteïnes zoals albumines en globulines komen samen voor in een concentratie van 7g/dl, ze
worden geproduceerd door de lever en blijven steeds in de bloedbaan. Zij vormen de plasma
oncotische druk, deze zorgt voor resorberen van water in de bloedbaan (aanzuigende druk).
HEMATOCRIET
Hematocriet = hoogte van RBC/totale hoogte normaal gezien rond de 45%
- Lage hematocriet – vanaf 30%: hierbij zal de viscositeit stijgen door RBC die aan elkaar gaan
kleven
- Hoge hematocriet – vanaf 60%: hierbij zal de celvorm veranderen waardoor de viscositeit zal
stijgen, dit doordat meer cellen gaan interageren met elkaar en duwen tegen elkaar waardoor
de vorm kan veranderen
VISCOSITEIT
Totaal bloed viscositeit is groter dan die van plasma, groter dan die van serum en groter dan die van
water. Wanneer er te veel cellen aanwezig = polycytemie, zal de viscositeit nog hoger zijn dan bij
normaal totaal bloed.
Viscositeit kan je uitdrukken in: (x/y) (verschil in snelheid tussen lamina/kracht om lamina aan een
andere snelheid te laten bewegen). Hierbij zal er ook een yield shear stress aanwezig zijn, dit is de
startkracht oftewel de weerstand die overwonnen moet worden voor er een verschil in snelheid kan
worden waargenomen. Bij polycytemie zal deze veel groter zijn dan bij normaal bloed. Verder zullen
plasma en water hier geen last van hebben.
RODE BLOEDCELLEN
KENMERKEN
1
,Het is een biconcave schijf (op LM zal voornamelijk de rand aankleuren) die een uitgebreid cytoskelet
bezit maar flexibel is belangrijk bij zeer kleine bloedvaatjes dat RBC zich kunnen plooien anders
zouden ze kunnen gaan vastzitten.
Ze hebben geen kern, mitochondriën of krebscyclus. Ze zullen wel glycolyse (ATP) &
pentosefosfaatpathway (NADPH) uitvoeren waarbij het doel van metabolisme bestaat uit:
1) Behouden van vorm
2) Vormen van gradiënten door middel van actief transport om zo het interne milieu te behouden
3) Reductie metHb – Hb
TYPISCHE METINGEN
1) Hct% van totaal bloed = hematocriet = hoogte van RBC/totale hoogte, deze is normaal rond
de 45%.
2) Aantal rode bloedcellen
3) Hemoglobine
Al deze parameters verschillen tussen mannen en vrouwen. Dus vrouwen met minder rode
bloedcellen is normaal.
AFGELEIDE PARAMETERS
MCV = mean cell volume MCH = mean corpuscular Hb MCHC = mean corpuscular
Hbg concentration
Gemiddelde celvolume Hoeveel hemoglobine is er per Hoeveel hemoglobine is er per
rode bloedcel hematocriet
Hct ( % ) .10 g g
MCV = Hgb (¿ ).10 Hgb (¿ ).100
¿ 106 dl dl
¿ RBC ( ) MCH = MCHC=
µl ¿ RBC (¿ 10 6) Hct (%)
80-100µ³ 28-32 pg 30-36 g/dl
Normocytose = celgrootte Hypochroom = te weinig
valt binnen de verwachtingen hemoglobine
Microcytose = celgrootte Hyperchroom = te veel
kleiner dan verwacht hemoglobine
Macrocytose = celgrootte is = hier is het onafhankelijk van
groter dan verwacht de celgrootte
Er zijn een aantal bioconstanten: Hct, Hgb en MCHC – deze parameters zijn constant,
hierdoor is ook de zuurstof transport capaciteit constant. Warmbloedige dieren zullen meer
zuurstof verbruiken en dit compenseren door rode bloedcellen te vormen die biconcaaf zijn
waardoor de oppervlakte zal vergroten en de zuurstofdiffusie efficiënter zal worden.
ERYTHROPOIESE
Beenmerg zal instaan voor de productie van rode bloedcellen. Maar het aantal rode bloedcellen mag
niet te hoog zijn want dan krijg je problemen met de viscositeit, dus bij te veel rode bloed cellen =
polycytemie zal er een negatieve feedback plaatsvinden waarbij het beenmerg minder cellen zal gaan
aanmaken. Andersom zal ook plaatsvinden wanneer er te weinig RBC geproduceerd worden.
Daarnaast hebben externe hormonale en milieu factoren ook een invloed op de aanmaak van rode
bloedcellen.
2
, 1) Corticoiden – bijnier = stimulatie vb. bijnierinsufficiëntie zoals ziekte van addison kan zorgen
voor anemie
2) Erythropoietine – nier = stimulatie vb. nierinsufficiëntie zorgt voor anemie
Hoogtestages met lage zuurstofspanning zullen ook zorgen voor een toename in rode bloedcellen.
Een andere mogelijkheid op meer RBC is door EPO in te nemen maar deze recombinante versie die
men exogeen gaat innemen is afkomstig van de muis en zal een ander moleculair gewicht hebben
dan humaan EPO.
HEMOGLOBINE
= bestaat uit 4 subeenheden die elks een heemring hebben, deze heemring heeft centraal een Fe2+
waar de O2 aan kan binden.
Hgb + O2 = oxyHgb Hgb oxidatie = metHgb Hgb + CO = COHgb
Dit is de normale manier voor Hierbij zal er door een foute Deze reactie kan plaatsvinden
hemoglobine om te binden aan oxidatie in de heemring een door de aanwezigheid van CO,
zuurstof = sigmoide Fe2+ naar Fe3+ gaan dit door deze molecule heeft 150 keer
saturatiecurve. bepaalde toxische stoffen meer affiniteit voor het ijzer op
waardoor O2 niet kan binden de heemring dan zuurstof.
en er geen zuurstoftransport Hierdoor kan zuurstof niet
mogelijk is. binden.
Bij een hematocriet van 45% (normaal) zal het zuurstoftransport optimaal zijn, indien er een hoger hct
of hematocriet aanwezig is zal er een hogere viscositeit zijn waardoor er meer kracht en energie nodig
is voor de flow en minder netto zuurstoftransport.
Toepassing 1: zuurstof dat bindt gaat zorgen voor een conformatieverandering in de helix van globine
waaraan de heemring gebonden is, hierdoor zullen magnetische eigenschappen veranderen. Dit kan
dan gedetecteerd worden bij functionele MRI waarbij actieve delen van de hersenen meer oxyHgb
gaan gebruiken – deze hebben een andere eigenschap en kan gedetecteerd worden.
Toepassing 2: een saturatiemeter maakt gebruik van de verhouding oxy/deoxy hemoglobine omdat
deze andere golflengtes van licht gaan absorberen.
FACTOREN IN DE ERYTHROPOIESE
Er zijn naast de twee onderstaande nog veel andere factoren die een effect hebben zoals zink, koper,
vitamine C, B2, B3, B5, …
IJZER
IJZER IN BLOED
IJzer is nodig vanuit voedsel (exogeen), dit zal dan worden opgenomen en indien het Fe3+ (ferri) is
zal het nog worden omgezet naar Fe2+ (ferro) door duodenaal cytochroom b. Dan zal het ijzer via een
divalente metaal transporter DMT in de cel gaan.
(Het kan ook dat heme Fe2+ geabsorbeerd wordt, dit zal dan via heme oxygenase geoxideerd worden
in Fe3+ en vrijgezet worden in de cel. Dit zal dan weer omgezet worden in Fe2+).
Ijzer zal dan mobilferrin binden in de cel en via de FP1 ferroportin de cel verlaten, het ijzer zal dan
geoxideerd worden tot Fe3+ dankzij hephaestin en binden aan plasma transferrine in het bloed.
2/3 VAN DE BINDING CAPACITEIT VAN IJZER BESTAAT UIT TRANSFERRINE.
3
, IJZER IN LEVER
Opslag van ijzer in het lichaam: ferritine = apoferritine + Fe2+, dit wordt opgeslagen in de lever. Het is
mogelijk dat er een abnormaal hoog ferritine aanwezig is vb. hemochromatose, dit gaat leiden tot
irreversibele neerslag = hemosiderine = ijzerlittekens = neerslag van ijzer in de niet georganiseerde
vorm.
IJZERTEKORT
= gaat leiden tot anemie door tekort van hemoglobine, er volgt een hypochroom en microcytose
doordat rode bloedcellen langer blijven delen omdat er weinig Hgb aanwezig is. Het gevolg:
#RBC Daling
MCHC Daling, meet de gemiddelde concentratie
hemoglobine in RBC (tekort hemoglobine)
MCV Daling, meet de gemiddelde grootte van RBC (cellen
delen langer)
Totale ijzer binding capaciteit Hetzelfde
Oorzaken: hevige menses (menstruatie), tumor maagdarmstelsel, …
VITAMINE B12 = COBALAMINE
Opname uit voeding, doordat cobalamine gebonden is aan eiwitten in voedsel (vlees, zuivel en noten).
1) CBL = cobalamine = EF = B12 zal in de maag binden aan haptocorrin
2) IF zal in de maag geproduceerd worden
3) Door pancreas secreten zal haptocorrine gedegradeerd worden en zal CBL vrijkomen
4) IF – CBL complex gaat zich vormen
5) Dit complex zal worden opgenomen in het ileum door enterocyten die endocytose uitvoeren
en transcobalamine II gaan vrijzetten
VITAMINE B12 OPNAME TEKORT
Dit kan het gevolg zijn van bijvoorbeeld strikt veganisme waar geen eieren worden gegeten, gastric
bypass en ontstekingsziekte van de darm zaols de ziekte van Crohn.
Het gevolg hiervan is macrocytaire-normochrome anemie:
#RBC Daling
MCHC Hetzelfde
MCV Stijging, de gemiddelde grootte van de rode
bloedcellen zal stijgen
Andere symptomen Perifere neuropathie (tinteling voeten),
geheugenproblemen, …
Het beeld bij een tekort aan foliumzuur komt hiermee overeen behalve de neuropathie.
AFBRAAK EN RECYCLAGE
(dit komt terug aan bod bij gastro-enterologie).
STOLLING
Hemostase = multiple controle punten = balans stolling en antistolling
4
