STAATSRECHT
INLEIDING
Staatsrecht ( grondwettelijk, constitutioneel recht ) = het recht dat betrekking heeft op
de rol en structuur van de organen van de staat, de instelling en functionering ervan, hun
bevoegdheden, hun verhouding tot elkaar en die tot de burgers.
Burgers grondrechtenbescherming
Recht is een middel om de SL te ordenen en vorm te geven
Recht is een onderdeel vd maatschappij en het weerspiegelt het ook
Overheid = orgaan dat het afdwingen van deze rechtsregels kan garanderen kan door
dwang/sanctie ( enigste orgaan dat rechtsregels kan maken )
3 LUIKEN IN CURSUS:
“België is een meergelaagde, democratische rechtsstaat in Europa”
- België
België als staat, land
Een land moet aan voorwaarden voldoen om een ‘staat’ te zijn
BE heeft ook (Internationale) rechtsverantwoordelijkheid
toetreden tot internationale organisaties, verdragen sluiten ( = soeverein )
Buitenlandse betrekkingen met andere landen ( = omdat BE een staat is )
Gewapende macht, leger
- Rechtsstaat
De staat is gebonden door het recht waarvan zij de toepassing verzekert
Niet altijd vanzelfsprekend: zie absolutisme (staat boven recht)
Hiërarchie van de normen / ene norm is belangrijker dan de andere
Bv. KB’s moeten wet respecteren, dus onder de wet; Gw. boven wet; …
Het verondersteld dat je als individu rechtsbescherming kunt halen tegen de overheid
Tegen de wetgever (GwH) + evolutie daar naar toe
Tegen het bestuur (RvS) + evolutie
Onafhankelijke rechters + mogen nt onder invloed staan vd UM/WM
Want staat die grondrechten en vrijheden respecteert
Fundamentele rechten en vrijheden
De claims die je als individu hebt tov de overheid bestaat uit 2 categorieën
1) De negatieven
Wat de overheid nt mag doen
2) De positieven
Wat de overheid MOET doen
- Democratische
Komt van Dèmos (volk) + cratos (macht) volk beslist
1
, Rechtstreekse democratie
Hangt af van de soort verkiezingen die er
Indirecte democratie volksvertegenwoordigers in parlement zijn
BE = “Parlementaire democratie”
Wij kiezen volksvertegenwoordigers en zij vormen het parlement en maken regels in onze
naam
Legaliteitsbeginsel reactie op heerschappij van Willem I ( zie Gw. )
Parlement = belangrijkste orgaan
Grote taak vh parlement Parlementaire controle tov regering
- Meergelaagde
Geëvolueerd van een eenheidsstaat naar een Federale staat
Opgedeeld in drie lagen
1) Gemeenschappen
2) Gewesten
3) Provincies en gemeenten
Zij verdelen de bevoegdheden
Dat allemaal hierboven vloeit voort uit verschillende Staatshervorming(en)
- In Europa
We zijn lid vd Europese Unie + raad van Europa bestaat uit veel meer landen en gaat vooral
over mensen rechten
Multilevel constitutionalism
=> deze instellingen hebben invloed op recht en constitutioneel niveau
Verhouding Belgisch (grondwettelijk) recht en internationaal/Europees recht
+ als burgers zich beroepen op internationaal recht?
- Wat ontbreekt?
“Grondwet” – België is een “grondwettelijke, meergelaagde, democratische rechtsstaat”
Een geschreven Gw is nt nodig om als rechtstaat erkent te worden we kunnen de gw in zijn
Materiële vs formeleb betekenis bekijken
Zeer moeilijk om gw te wijzigen
Het wijzigingsproces moet en stabiliteit – flexibiliteit hebben
2
,DEEL I – KRACHTLIJNEN ( PWP 01 )
- Recht = Rationeel opgebouwd geheel van door de overheid uitgevaardigde en via sancties
afdwingbare normen die dienen tot organisatie, handhaving of herstel van de orde in de
samenleving
Creëert orde: niet het recht van sterkste, maar de sterkte van het recht + mensen zijn geneigd
om regels te creëren
Vertoont onderlinge samenhang.
Systeem met een eigen begrippenkader + moet worden gedeeld in iedereen in dat
systeem + in principe ook coherent
onderliggende basiswaarden: rechtszekerheid en rechtvaardigheid (
correctiemechanismen, zoals schijven in belastingen) + evenwicht
Kan worden afgedwongen door de staat ≠ moraal, godsdienstige regels, afspraken binnen
familieverband de staat zal voor deze zaken je niet sanctioneren
Recht ~ maatschappij
Recht probeert maatschappij te sturen, orde scheppen (vb. beperking v/d
werkloosheidsuitkering in de tijd)
Invloed maatschappij op het recht (vb. betogingen om regels af te zwakken)
- Summa divisio: Publiekrecht – Privaatrecht ( = twee takken )
Privaatrecht: beheerst de situatie van en de relaties tussen particuliere (rechts)personen ( gaat
over individuen )
Publiekrecht: beheerst de situatie van en de relaties tussen overheid en particuliere
(rechts)personen en overheden onderling
Staatsrecht, bestuursrecht, belastingrecht, mensenrechtenrecht, strafrecht, recht van de
lokale besturen, delen van het omgevingsrecht, van het sociaal recht …
Staatsrecht is het recht dat betrekking heeft op de rol en de structuur van de organen van
de staat, de instelling en functionering ervan, hun bevoegdheden, hun verhouding tot elkaar
en die tot de burgers
Onderscheid? Niet altijd duidelijk heel wat grijze zones
1. DE BELGISCHE STAAT
- Verschillende betekenis ‘staat’
Privaat: staat van een persoon
Publiek: een onafhankelijk land met een permanente bevolking, over een afgebakend
grondgebied met een effectieve overheid
1.1. HET ONTSTAAN VAN BELGIË
Het ontstaan van staten
- Oorspronkelijk ontstaan ( eerste manier )
vanuit het niets, op onbekend grondgebied.
Mensen kwamen toe met een boot aan een stuk land en die zeiden dan van kijk dit stuk is van
mij meer en meer mensen kwamen daar dan wonen = land
Nu kan niet meer, aangezien elk deel van de wereld opgeëist is door een staat
- Afgeleid ontstaan ( tweede manier )
Dekolonisatie
Kolonies van andere landen werden zelfstandige, onafhankelijke staten door dekolonisatie
Secessie
Deel van een land scheurt zich af en wordt een zelfstandige staat (vb. Kosovo, Catalonië)
Oorspronkelijk land blijft bestaan, maar stukje minder
Dismembratio
3
, = uit elkaar vallen van een land in 2 nieuwe landen (vb. Tsjechoslowakije)
Fusie
2 landen bij elkaar in 1 land (vb. Oost- en West-Duitsland)
Ontstaan van een land is Juridisch belangrijke gebeurtenis, maar niet los te koppelen van politieke
voorgeschiedenis
Het ontstaat van België
- Congres van Wenen (1814)
VK, Pruisen, Oostenrijk en Rusland: kaart Europa hertekenen met als bufferstaten tegen
Frankrijk
‘Nederland’ moet een sterkere bufferstaat worden aantal delen van Fr (huidig Bel) + Lux +
deeltjes Dts => nieuw land
Via een secessie zijn wij ontstaan ( be pol. ook )
- Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1815)
Koning Willem grondwet (weinig democratie, heel absolute vorst die willem ) dit zorgde
dan uiteindelijk voor extra territorium
- Zuidelijke provincies snel ontevreden ( ruzie tussen N / Z )
Economische tegenstellingen: handel (Nl) vs. industrie (Z)
Politieke ondervertegenwoordiging : verder werd het Z ook ondervertegenwoordigd en werd het
financieel benadeeld
Geloofstegenstelling : Inmenging in Kerk (benoeming bisschoppen, onderwijs): katholieken niet
tevreden
Beknotting vd persvrijheid: liberalen niet tevreden + pers moesten een borg betalen
Taaltegenstelling : taalconflict Nederlands als staatstaal, maar in Zuiden Frans gangbaar
- Dit allemaal ( de spanningen ) kwam tot uiting in het Monsterverbond van zuidelijke elites
(Katholieken en Liberalen) samenwerking van twee groepen die normaal tegen elkaar stonden
Oorspronkelijk doel: politieke inspraak, minder inmenging en meer vrijheid, meer respect naar
de Zuidelijke Nederlanden
Culminatie van spanningen: De stomme van Portici 10 dagen oorlog tegen leger Willem
Voorlopig bewind: onafhankelijkheid 4 oktober 1830
grondwetgevende vergadering, nl. Nationaal Congres dat Grondwet moet opstellen
DUS :
BE is een staat geworden door secessie
1.2. BELGIË ALS STAAT
In het internationaal publiekrecht is een staat een rechtssubject
Voorwaarden om als staat te worden erkent (art. 1 van het verdrag van Montevideo van 26 December
1933 inzake de rechten en plichten van staten):
1) Permanente bevolking
2) Afgebakend grondgebied
3) Effectieve overheid
4) Moet onafhankelijk kunnen opereren (relaties aangaan met andere staten).
4
INLEIDING
Staatsrecht ( grondwettelijk, constitutioneel recht ) = het recht dat betrekking heeft op
de rol en structuur van de organen van de staat, de instelling en functionering ervan, hun
bevoegdheden, hun verhouding tot elkaar en die tot de burgers.
Burgers grondrechtenbescherming
Recht is een middel om de SL te ordenen en vorm te geven
Recht is een onderdeel vd maatschappij en het weerspiegelt het ook
Overheid = orgaan dat het afdwingen van deze rechtsregels kan garanderen kan door
dwang/sanctie ( enigste orgaan dat rechtsregels kan maken )
3 LUIKEN IN CURSUS:
“België is een meergelaagde, democratische rechtsstaat in Europa”
- België
België als staat, land
Een land moet aan voorwaarden voldoen om een ‘staat’ te zijn
BE heeft ook (Internationale) rechtsverantwoordelijkheid
toetreden tot internationale organisaties, verdragen sluiten ( = soeverein )
Buitenlandse betrekkingen met andere landen ( = omdat BE een staat is )
Gewapende macht, leger
- Rechtsstaat
De staat is gebonden door het recht waarvan zij de toepassing verzekert
Niet altijd vanzelfsprekend: zie absolutisme (staat boven recht)
Hiërarchie van de normen / ene norm is belangrijker dan de andere
Bv. KB’s moeten wet respecteren, dus onder de wet; Gw. boven wet; …
Het verondersteld dat je als individu rechtsbescherming kunt halen tegen de overheid
Tegen de wetgever (GwH) + evolutie daar naar toe
Tegen het bestuur (RvS) + evolutie
Onafhankelijke rechters + mogen nt onder invloed staan vd UM/WM
Want staat die grondrechten en vrijheden respecteert
Fundamentele rechten en vrijheden
De claims die je als individu hebt tov de overheid bestaat uit 2 categorieën
1) De negatieven
Wat de overheid nt mag doen
2) De positieven
Wat de overheid MOET doen
- Democratische
Komt van Dèmos (volk) + cratos (macht) volk beslist
1
, Rechtstreekse democratie
Hangt af van de soort verkiezingen die er
Indirecte democratie volksvertegenwoordigers in parlement zijn
BE = “Parlementaire democratie”
Wij kiezen volksvertegenwoordigers en zij vormen het parlement en maken regels in onze
naam
Legaliteitsbeginsel reactie op heerschappij van Willem I ( zie Gw. )
Parlement = belangrijkste orgaan
Grote taak vh parlement Parlementaire controle tov regering
- Meergelaagde
Geëvolueerd van een eenheidsstaat naar een Federale staat
Opgedeeld in drie lagen
1) Gemeenschappen
2) Gewesten
3) Provincies en gemeenten
Zij verdelen de bevoegdheden
Dat allemaal hierboven vloeit voort uit verschillende Staatshervorming(en)
- In Europa
We zijn lid vd Europese Unie + raad van Europa bestaat uit veel meer landen en gaat vooral
over mensen rechten
Multilevel constitutionalism
=> deze instellingen hebben invloed op recht en constitutioneel niveau
Verhouding Belgisch (grondwettelijk) recht en internationaal/Europees recht
+ als burgers zich beroepen op internationaal recht?
- Wat ontbreekt?
“Grondwet” – België is een “grondwettelijke, meergelaagde, democratische rechtsstaat”
Een geschreven Gw is nt nodig om als rechtstaat erkent te worden we kunnen de gw in zijn
Materiële vs formeleb betekenis bekijken
Zeer moeilijk om gw te wijzigen
Het wijzigingsproces moet en stabiliteit – flexibiliteit hebben
2
,DEEL I – KRACHTLIJNEN ( PWP 01 )
- Recht = Rationeel opgebouwd geheel van door de overheid uitgevaardigde en via sancties
afdwingbare normen die dienen tot organisatie, handhaving of herstel van de orde in de
samenleving
Creëert orde: niet het recht van sterkste, maar de sterkte van het recht + mensen zijn geneigd
om regels te creëren
Vertoont onderlinge samenhang.
Systeem met een eigen begrippenkader + moet worden gedeeld in iedereen in dat
systeem + in principe ook coherent
onderliggende basiswaarden: rechtszekerheid en rechtvaardigheid (
correctiemechanismen, zoals schijven in belastingen) + evenwicht
Kan worden afgedwongen door de staat ≠ moraal, godsdienstige regels, afspraken binnen
familieverband de staat zal voor deze zaken je niet sanctioneren
Recht ~ maatschappij
Recht probeert maatschappij te sturen, orde scheppen (vb. beperking v/d
werkloosheidsuitkering in de tijd)
Invloed maatschappij op het recht (vb. betogingen om regels af te zwakken)
- Summa divisio: Publiekrecht – Privaatrecht ( = twee takken )
Privaatrecht: beheerst de situatie van en de relaties tussen particuliere (rechts)personen ( gaat
over individuen )
Publiekrecht: beheerst de situatie van en de relaties tussen overheid en particuliere
(rechts)personen en overheden onderling
Staatsrecht, bestuursrecht, belastingrecht, mensenrechtenrecht, strafrecht, recht van de
lokale besturen, delen van het omgevingsrecht, van het sociaal recht …
Staatsrecht is het recht dat betrekking heeft op de rol en de structuur van de organen van
de staat, de instelling en functionering ervan, hun bevoegdheden, hun verhouding tot elkaar
en die tot de burgers
Onderscheid? Niet altijd duidelijk heel wat grijze zones
1. DE BELGISCHE STAAT
- Verschillende betekenis ‘staat’
Privaat: staat van een persoon
Publiek: een onafhankelijk land met een permanente bevolking, over een afgebakend
grondgebied met een effectieve overheid
1.1. HET ONTSTAAN VAN BELGIË
Het ontstaan van staten
- Oorspronkelijk ontstaan ( eerste manier )
vanuit het niets, op onbekend grondgebied.
Mensen kwamen toe met een boot aan een stuk land en die zeiden dan van kijk dit stuk is van
mij meer en meer mensen kwamen daar dan wonen = land
Nu kan niet meer, aangezien elk deel van de wereld opgeëist is door een staat
- Afgeleid ontstaan ( tweede manier )
Dekolonisatie
Kolonies van andere landen werden zelfstandige, onafhankelijke staten door dekolonisatie
Secessie
Deel van een land scheurt zich af en wordt een zelfstandige staat (vb. Kosovo, Catalonië)
Oorspronkelijk land blijft bestaan, maar stukje minder
Dismembratio
3
, = uit elkaar vallen van een land in 2 nieuwe landen (vb. Tsjechoslowakije)
Fusie
2 landen bij elkaar in 1 land (vb. Oost- en West-Duitsland)
Ontstaan van een land is Juridisch belangrijke gebeurtenis, maar niet los te koppelen van politieke
voorgeschiedenis
Het ontstaat van België
- Congres van Wenen (1814)
VK, Pruisen, Oostenrijk en Rusland: kaart Europa hertekenen met als bufferstaten tegen
Frankrijk
‘Nederland’ moet een sterkere bufferstaat worden aantal delen van Fr (huidig Bel) + Lux +
deeltjes Dts => nieuw land
Via een secessie zijn wij ontstaan ( be pol. ook )
- Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (1815)
Koning Willem grondwet (weinig democratie, heel absolute vorst die willem ) dit zorgde
dan uiteindelijk voor extra territorium
- Zuidelijke provincies snel ontevreden ( ruzie tussen N / Z )
Economische tegenstellingen: handel (Nl) vs. industrie (Z)
Politieke ondervertegenwoordiging : verder werd het Z ook ondervertegenwoordigd en werd het
financieel benadeeld
Geloofstegenstelling : Inmenging in Kerk (benoeming bisschoppen, onderwijs): katholieken niet
tevreden
Beknotting vd persvrijheid: liberalen niet tevreden + pers moesten een borg betalen
Taaltegenstelling : taalconflict Nederlands als staatstaal, maar in Zuiden Frans gangbaar
- Dit allemaal ( de spanningen ) kwam tot uiting in het Monsterverbond van zuidelijke elites
(Katholieken en Liberalen) samenwerking van twee groepen die normaal tegen elkaar stonden
Oorspronkelijk doel: politieke inspraak, minder inmenging en meer vrijheid, meer respect naar
de Zuidelijke Nederlanden
Culminatie van spanningen: De stomme van Portici 10 dagen oorlog tegen leger Willem
Voorlopig bewind: onafhankelijkheid 4 oktober 1830
grondwetgevende vergadering, nl. Nationaal Congres dat Grondwet moet opstellen
DUS :
BE is een staat geworden door secessie
1.2. BELGIË ALS STAAT
In het internationaal publiekrecht is een staat een rechtssubject
Voorwaarden om als staat te worden erkent (art. 1 van het verdrag van Montevideo van 26 December
1933 inzake de rechten en plichten van staten):
1) Permanente bevolking
2) Afgebakend grondgebied
3) Effectieve overheid
4) Moet onafhankelijk kunnen opereren (relaties aangaan met andere staten).
4
