Billijk en inclusief relatievermogensrecht
Inhoud
Inleiding.......................................................................................................2
Deel 1 – Klassieke horizontale affectieve relaties: het huwelijk..................8
§1 evolutie van het huwelijk: van instituut naar partnerschap.................8
§2 Blijvende bijzondere status vh H: wettelijke bescherming en
privileges..................................................................................................9
§3 Huwelijk naar Belgisch recht.............................................................14
Appendix 1 – solidariteit bij huwelijk, naar vigerend Belgisch recht..........16
§1 solidariteit tijdens het huwelijk..........................................................16
Dwingende bescherming van het gezinsleven, primair stelsel...........16
Aanvullende bescherming van vermogen, wettelijk stelsel................21
§2 solidariteit bij echtscheiding..............................................................28
§3 solidariteit bij overlijden........................................................................32
Deel 2: moderne horizontale affectieve relaties: ongehuwde samenwoning
..................................................................................................................51
Appendix 2 – solidariteit bij ongehuwde samenwoning, naar vigerend
Belgisch recht............................................................................................54
§1 solidariteit tijdens de relatie..............................................................54
§2 Solidariteit bij relatiebreuk................................................................56
§3 solidariteit bij overlijden....................................................................61
Deel 3 – Postmoderne horizontale affectieve relaties: eclectische
relatievormen of ‘andere’ intieme samenlevingsrelaties..........................64
§1 Op weg naar een ‘post-familiale familie’, met ‘ontkoppeling’ van het
familierecht............................................................................................64
§2 criteria voor de omschrijving van ‘andere’ intieme horizontale
affectieve relaties...................................................................................67
1
, §3 wettelijke solidariteit bij ‘andere intieme samenlevingsrelaties’.......78
Deel 4 – evaluatie en voorstellen voor intieme samenlevingsrelaties.......79
§1 vele gradaties van bescherming van intieme slr in het Belgisch recht
...............................................................................................................79
§2 het paradigma vd autonomie als grondslag van bescherming..........89
§3 de aannames vh autonomie paradigma: vrije en onderhandelde auto
...............................................................................................................95
§4 de onderhandelde auto in twijfel getrokken: van paradigma naar
tegenbewijs............................................................................................99
§5 de ware auto en bescherming verzoend. Naar een billijk default
systeem van aanvullende regels met uitstap via een versterkte opt out
.............................................................................................................105
§6 onderhandelde of versterkte opt out. Wettelijke vorm en
geldigheidsvereisten voor onderhandelde auto in samenwoningsrelaties
.............................................................................................................110
§7 function over form. Gelijke behandeling van samenwoningsrelaties
.............................................................................................................118
§8 naar een inclusief RVR: modulair famrecht of famrecht à la carte. .122
§9 concreet voorstel voor intieme slr van caring en sharing – raamwerk
met vier modules – modulaire default regels voor swr, met versterkte
opt out – modulaire opt in voor andere intieme slr..............................128
§10 criteria voor toekenning wettelijke intimiteits en eco privileges in
het publ domein...................................................................................139
Inleiding
1. Huwelijksvermogensrecht en relatievermogensrecht
Trouwen => automatisch vermogensrechtelijke of financieel-eco kwesties. ~HVR.
Buiten het huwelijk een affectieve of intieme rel aangaan => relatievermogensrecht.
2
, - Op basis van? Welke doelstellingen? In functie van de vraag naar de verhouding tss
autonomie en bescherming in die affectieve rel.
- = thema in 2024 voor de Vereniging voor de vergelijkende studie vh recht van B en
NL (VVSRBN).
2. Preadvies voor de VVSRBN
- Lidmaatschap ervan is beperkt door numerus clausus.
- Zes preadviezen w op voorhand gepubliceerd zodat alle leden en genodigden van die
jaarvergadering met kennis van zaken bijdragen tot gedachtewisseling.
- Adhv opgestelde vraagpunten waarop ja/nee antw.
3. Billijk en inclusief vermogensrecht
Centrale vraag: hoe die verhouding tss autonomie en bescherming het best vormt krijgt
bij horizontale affectieve relaties tss twee of meer volwassen personen, die meerderjarig
zijn, en die zich in volle vrije toestemming zonder dwang of wilsgebrek in die relatie
engageren.
- Hoe op een billijke manier aan relatievermogensrecht w gedaan, in de drie types
samenwoningsrelaties, met name
o klassieke gehuwde samenwoning in het H,
o moderne ongehuwde samenwoning via samenwoning = WS,
o informele vorm van ongehuwd of feitelijk samenwonen.
o Vierde type: postmoderne relatievorming die buiten het klassieke familierecht
worden gehouden.
4. Weg met dwingende participatie in de relatieaanwinsten – naar een algemene en
modulaire default-regeling voor alle samenwoningsrelaties met versterkte opt-
out
Idee van: dwingende participatie laten vallen.
Uitdaging: voorstel voor een billijk en inclusief RVR dat het paradigma vd autonomie kan
verzoenen met de nood aan billijkheid, bescherming en solidariteit.
3
, - Default regeling: pas uitstappen als men doordacht en met kennis van zaken uit die
regeling stapt, biedt de nodige bescherming en billijkheid en respecteert ten volle de
ware en onderhandelde autonomie.~opt-out.
- Biedt de kans om RVR inclusiever te maken en open te stellen voor de assemblages
van rel tss twee of meerdere intieme partners. ~opt-in.
5. Notities
(wnr spreekt men van intieme rel? seks is geen constitutief bestanddeel meer)
Billijk en inclusief: wat met geld en vermogen bij overlijden, uit elkaar, relatie (zowel in het
H als samenwoningsrelatie)
- Samenwoningsrel = koppel dat samenwoont en leven deelt (intiem)
- Klassiek: huwelijk (bevoorrecht systeem) (wettelijk en feitelijk) waarbij alle regels bij
H bestaat en niet bij twee andere vormen.
Onbillijk: zou ook moeten bij 2 andere vormen met “dwingende participatie” bij het samen
opbouwen van een relatie.
- Ongeacht welk stelsel en dus vanaf wnr kantelt een rel naar een participatie waarbij
men zou delen met plafond (max 250k per jaar) + correctie: rechtelijke
billijkheidscontrole.= rechter tsskomt om het billijk te houden.
Wat zijn aanwinsten? ~huwelijksA/beroepsA.
- Beroepsinkomsten (demarcatiecriterium) gelet op Hsolidariteit en partnerschap.
o = als echtgenoten I genereren tijdens beroep dat normale vruchten zijn en niet
uitmaakt van waar/wie dat komt
o Gerealiseerd tijdens partnerschap dus tss begin – einde valt = opbrengst ervan
dus relatieaanwinst = gelijk verdeelt.
- Alle goederen gerealiseerd op beroepsI, besparingen (100k min de lasten van het H
is 60k = besparingen) en beleggingen hierop, vanuit beroepsI.
Geen regeling: zie gemeen recht
4
Inhoud
Inleiding.......................................................................................................2
Deel 1 – Klassieke horizontale affectieve relaties: het huwelijk..................8
§1 evolutie van het huwelijk: van instituut naar partnerschap.................8
§2 Blijvende bijzondere status vh H: wettelijke bescherming en
privileges..................................................................................................9
§3 Huwelijk naar Belgisch recht.............................................................14
Appendix 1 – solidariteit bij huwelijk, naar vigerend Belgisch recht..........16
§1 solidariteit tijdens het huwelijk..........................................................16
Dwingende bescherming van het gezinsleven, primair stelsel...........16
Aanvullende bescherming van vermogen, wettelijk stelsel................21
§2 solidariteit bij echtscheiding..............................................................28
§3 solidariteit bij overlijden........................................................................32
Deel 2: moderne horizontale affectieve relaties: ongehuwde samenwoning
..................................................................................................................51
Appendix 2 – solidariteit bij ongehuwde samenwoning, naar vigerend
Belgisch recht............................................................................................54
§1 solidariteit tijdens de relatie..............................................................54
§2 Solidariteit bij relatiebreuk................................................................56
§3 solidariteit bij overlijden....................................................................61
Deel 3 – Postmoderne horizontale affectieve relaties: eclectische
relatievormen of ‘andere’ intieme samenlevingsrelaties..........................64
§1 Op weg naar een ‘post-familiale familie’, met ‘ontkoppeling’ van het
familierecht............................................................................................64
§2 criteria voor de omschrijving van ‘andere’ intieme horizontale
affectieve relaties...................................................................................67
1
, §3 wettelijke solidariteit bij ‘andere intieme samenlevingsrelaties’.......78
Deel 4 – evaluatie en voorstellen voor intieme samenlevingsrelaties.......79
§1 vele gradaties van bescherming van intieme slr in het Belgisch recht
...............................................................................................................79
§2 het paradigma vd autonomie als grondslag van bescherming..........89
§3 de aannames vh autonomie paradigma: vrije en onderhandelde auto
...............................................................................................................95
§4 de onderhandelde auto in twijfel getrokken: van paradigma naar
tegenbewijs............................................................................................99
§5 de ware auto en bescherming verzoend. Naar een billijk default
systeem van aanvullende regels met uitstap via een versterkte opt out
.............................................................................................................105
§6 onderhandelde of versterkte opt out. Wettelijke vorm en
geldigheidsvereisten voor onderhandelde auto in samenwoningsrelaties
.............................................................................................................110
§7 function over form. Gelijke behandeling van samenwoningsrelaties
.............................................................................................................118
§8 naar een inclusief RVR: modulair famrecht of famrecht à la carte. .122
§9 concreet voorstel voor intieme slr van caring en sharing – raamwerk
met vier modules – modulaire default regels voor swr, met versterkte
opt out – modulaire opt in voor andere intieme slr..............................128
§10 criteria voor toekenning wettelijke intimiteits en eco privileges in
het publ domein...................................................................................139
Inleiding
1. Huwelijksvermogensrecht en relatievermogensrecht
Trouwen => automatisch vermogensrechtelijke of financieel-eco kwesties. ~HVR.
Buiten het huwelijk een affectieve of intieme rel aangaan => relatievermogensrecht.
2
, - Op basis van? Welke doelstellingen? In functie van de vraag naar de verhouding tss
autonomie en bescherming in die affectieve rel.
- = thema in 2024 voor de Vereniging voor de vergelijkende studie vh recht van B en
NL (VVSRBN).
2. Preadvies voor de VVSRBN
- Lidmaatschap ervan is beperkt door numerus clausus.
- Zes preadviezen w op voorhand gepubliceerd zodat alle leden en genodigden van die
jaarvergadering met kennis van zaken bijdragen tot gedachtewisseling.
- Adhv opgestelde vraagpunten waarop ja/nee antw.
3. Billijk en inclusief vermogensrecht
Centrale vraag: hoe die verhouding tss autonomie en bescherming het best vormt krijgt
bij horizontale affectieve relaties tss twee of meer volwassen personen, die meerderjarig
zijn, en die zich in volle vrije toestemming zonder dwang of wilsgebrek in die relatie
engageren.
- Hoe op een billijke manier aan relatievermogensrecht w gedaan, in de drie types
samenwoningsrelaties, met name
o klassieke gehuwde samenwoning in het H,
o moderne ongehuwde samenwoning via samenwoning = WS,
o informele vorm van ongehuwd of feitelijk samenwonen.
o Vierde type: postmoderne relatievorming die buiten het klassieke familierecht
worden gehouden.
4. Weg met dwingende participatie in de relatieaanwinsten – naar een algemene en
modulaire default-regeling voor alle samenwoningsrelaties met versterkte opt-
out
Idee van: dwingende participatie laten vallen.
Uitdaging: voorstel voor een billijk en inclusief RVR dat het paradigma vd autonomie kan
verzoenen met de nood aan billijkheid, bescherming en solidariteit.
3
, - Default regeling: pas uitstappen als men doordacht en met kennis van zaken uit die
regeling stapt, biedt de nodige bescherming en billijkheid en respecteert ten volle de
ware en onderhandelde autonomie.~opt-out.
- Biedt de kans om RVR inclusiever te maken en open te stellen voor de assemblages
van rel tss twee of meerdere intieme partners. ~opt-in.
5. Notities
(wnr spreekt men van intieme rel? seks is geen constitutief bestanddeel meer)
Billijk en inclusief: wat met geld en vermogen bij overlijden, uit elkaar, relatie (zowel in het
H als samenwoningsrelatie)
- Samenwoningsrel = koppel dat samenwoont en leven deelt (intiem)
- Klassiek: huwelijk (bevoorrecht systeem) (wettelijk en feitelijk) waarbij alle regels bij
H bestaat en niet bij twee andere vormen.
Onbillijk: zou ook moeten bij 2 andere vormen met “dwingende participatie” bij het samen
opbouwen van een relatie.
- Ongeacht welk stelsel en dus vanaf wnr kantelt een rel naar een participatie waarbij
men zou delen met plafond (max 250k per jaar) + correctie: rechtelijke
billijkheidscontrole.= rechter tsskomt om het billijk te houden.
Wat zijn aanwinsten? ~huwelijksA/beroepsA.
- Beroepsinkomsten (demarcatiecriterium) gelet op Hsolidariteit en partnerschap.
o = als echtgenoten I genereren tijdens beroep dat normale vruchten zijn en niet
uitmaakt van waar/wie dat komt
o Gerealiseerd tijdens partnerschap dus tss begin – einde valt = opbrengst ervan
dus relatieaanwinst = gelijk verdeelt.
- Alle goederen gerealiseerd op beroepsI, besparingen (100k min de lasten van het H
is 60k = besparingen) en beleggingen hierop, vanuit beroepsI.
Geen regeling: zie gemeen recht
4
