Samenvatting Methoden en Onderzoek 1 | Mondzorg |Arteveldehogeschool | 2025/26

Deel 1: Kritisch denken


Hoofdstuk 1: Waarom is kritisch denken belangrijk?

Waarom is het belangrijk dat we kritische denkers zijn?

 Je leert niet alles zomaar te geloven
 Je maakt bewustere keuzes
 …

Wat zijn de gevolgen van (on)kritisch denken voor je toekomstige werkveld, voor de maatschappij,
voor dit vakgebied?

 Niet kritisch denken  foutieve conclusies trekken, mening van anderen volgen, …

Hoofstuk 2: Wat verstaan we onder kritisch denken?

Kritisch denken is moeilijk en komt niet vanzelf, maar iedereen kan het leren

Kritische vaardigheden Kritische houding
Betrouwbare informatie zoeken Een open geest hebben
Bronnen interpreteren en analyseren Nieuwsgierig en onderzoekend zijn
Redeneren en reflecteren voordat je een De juiste vragen stellen
standpunt inneemt of voor je beslist hoe je zal
handelen
Verklaren waarop je standpunt of handeling Jezelf in vraag stellen en twijfelen
gebaseerd is
Onderscheid maken tussen waarschijnlijke en Verschillende alternatieven afwegen
minder waarschijnlijke beweringen
Drogredenen herkennen en vermijden Voorzichtig zijn bij het trekken van conclusies
Bereid zijn om je standpunt aan te passen
Eerlijk en open zijn
Kritisch denken gaat in de eerste plaats over HOE we denken, niet over WAT we denken



Oefening: Is de stelling een voorbeeld van kritisch denken?

 Ik probeer te onderzoeken waarom sommige mensen zich niet laten vaccineren
o = kritisch denken
o Je bekijkt verschillende standpunten
 Ik laat me niet zomaar overtuigen van een andere mening
o = kritisch denken
o Je gaat niet zomaar je eigen idee vergeten, je laat jezelf niet direct beïnvloeden
 Ik hecht maar weinig belang aan de mening van de experten want ze zijn het zelfs niet met
elkaar eens
o = niet kritisch denken
o Er zijn altijd 2 kanten, andere bronnen, zelf info opzoeken
 Ik word overstelpt met verschillende inzichten over kernenergie. Ik weet niet meer wat ik er
over moet denken
o = kritisch denken
o Het begin van een kritische houding maar je moet nog meer info opzoeken om eigen
mening te vormen

,Hoofstuk 3: Bedreigingen voor ons kritisch denkvermogen

Misleid door onszelf

Type 1 en 2 denken

 Type 1 denken: snel, intuïtief, onbewust  je kunt snel
handelen en meerdere dingen tegelijk doen
 Type 2 denken: langzaam, expliciet, bewust, beredeneerd
 kost meer inspanning

Kritisch denken= leren onderdrukken van het snelle type 1 denken, en meer toepassen van het
bewuste type 2 denken



Informatie interpreteren:

Interpreteren= het proces van de info die je bewaart en verwerkt

Verschillende factoren kunnen een rol spelen in het interpreteren van informatie

Gevoelens Projectie
Bv: droevig vs blij Bv: eigen emoties projecteren op ander
Geheugen, vroegere ervaringen Vooroordelen
Bv: slechte ervaring Bv: racisme
Verwachtingen A ectieve verbondenheid
Bv: positieve review Bv: gevoelsband tussen familieleden
Contrastwerking Eigen waarden en normen
Bv: sollicitanten: veel - tegen één + Bv: door opvoeding, cultuur, …


Confirmation bias

Confirmation bias = tunnelvisie

 We hebben vooral oog voor elementen die onze meningen, keuzes en handelingen bevestigen
en niet voor elementen die dat niet doen
 Ons brein wil onze eigen mening of eigen manier van denken liefst bevestigen (minder
weerstand), eerder dan nieuwe ideeën in vraag te stellen (kost energie)



Confirmation bias kan je voorkomen door je type 2 -denken te activeren

 Oordeel niet te snel en aanvaard dat je niet alles kan weten. Erken dat je brein feilbaar is en dat
je het niet altijd bij het rechte eind hebt.
 Zoek gericht naar informatie en beperk je niet tot info die steeds je mening bevestigd. Sluit je
ogen niet voor tegenbewijs, maar schenk er extra aandacht aan.
 Bekijk de dingen vanuit verschillende perspectieven en leer de context kennen voor je oordeelt.

,Groepsdruk

 Groepsdruk beïnvloedt je denken en gedrag.
 Groepsdruk is niet altijd negatief, maar leidt vaak tot irrationele beslissingen, die dan wel eens
verregaande gevolgen kunnen hebben
 Denk aan recente brand in Zwitserland op oudejaarsavond



Misleid door anderen

Filterbubbel

 Zoekmachines en sociale media passen zich aan aan jouw profiel  er komen enkel
onderwerpen voorbij waar jij je voor interesseert, je mist veel ander nieuws
 Zo ontstaat een bubbel van gelijkgestemde berichten om je heen, je mist veel ander nieuws
 Bv. Sociale media, online shopping



Framing (in reclame, politiek, sociale media)

 Bewust aandacht vestigen voor bepaalde (positieve) aspecten, en de andere (negatieve)
gewoon negeren
 In de politiek: propaganda en activisme
 Bv: bepaalde actie dat iets goedkoper is, maar de kwaliteit is lager
 Bv: het leven van een ander op sociale media lijkt boeiend, terwijl dat niet altijd het geval is



Brand jounalism

 Bv: gesponsorde artikels, eigen merk in de kijker zetten tegen betaling



Click bait

 Online berichten met misleidende sensationele titel  erop klikken leidt tot advertentie
inkomsten



(Slordige journalistiek)

 Journalisten moeten snel zijn als ze met een primeur naar buiten willen komen
 Daarom zijn ze soms slordig bij het checken en dubbelchecken van hun bronnen



Pseudowetenschap en Complottheorieën

 Pseudowetenschappen= theorieën, zonder wetenschappelijk bewijs
 Complottheorie = alternatieve, maar foute verklaring voor een gebeurtenis
 Bv: creationisme: geloof niet in evolutietheorie

, Hoofdstuk 4: Hoe kan je zelf kritisch leren denken?

Kritisch omgaan met bronnen

Verschillende soorten bronnen

Schriftelijke bronnen

 Wetenschappelijke literatuur:
o Artikels die kritisch zijn nagelezen dor collega-wetenschappers uit hetzelfde
expertisegebied
o Bv: Publicatie in wetenschappelijk tijdschrift Gerodontology
 Vakliteratuur
o Gepubliceerd door vakorganisaties met als doel kennisdeling onder vakgenoten
o Bv: websites, vaktijdschriften,
o Bv: Artikel op webpagina van de BBM (beroepsvereniging)
 Populaire literatuur:
o Populaire en populairwetenschappelijke tijdschriften
o Facebook
o Krantenartikel over belang MH



Primaire vs secundaire bronnen (rechtstreeks/ onrechtstreeks)

 Primaire bronnen:
o Gemaakt door mensen die direct betrokken zijn geweest
o Bv: wetenschappelijk artikel, interview, rapport, verslag, …
 Secundaire bronnen:
o Gemaakt door mensen die niet betrokken waren
o Samenvatting of herhaling van primaire bronnen
o Samenvatting van artikelen = review



Context bronnen

De context is heel belangrijk om te bepalen welk type bronnen je nodig hebt

 Snel wat info nodig over iets: populaire literatuur
 Professionele context: wetenschappelijke literatuur



Kritische analyse beeldmateriaal

Beeldmanipulatie:

 Beelden in andere context plaatsen – ander verhaal geven
 Foto’s bewerken – Bv AI, let op signalen om deze te herkennen!
 Video’s manipuleren via montage
 Video’s bewerken met deepfake technologie