STAATSRECHT
INLEIDING
Definitie v recht in het staatsrecht:
→ “rationeel opgebouwd geheel van door de overheid uitgevaardigde en via sancties
afdwingbare normen die dienen tot organisatie, handhaving of herstel vd orde id
samenleving
Recht = middel om samenleving te ordenen en vorm te geven
→ Niet het recht vd sterkste, maar de sterkte vh recht
ANDERS = chaos, dan zou mensenleven weinig voorstellen
→ Systematisch en logisch opgebouwd geheel van overkoepelende principes en
specifieke regels, die onderlinge samenhang vertonen en elkaar niet tegenspreken
=˃ het is dus een SYSTEEM, dat beroep doet op een eigen begrippenkader
Er zouden aantal onderliggende basiswaarden moeten zijn ah rechtssysteem
Vb. gelijkheid van alle personen, rechtszekerheid, rechtvaardigheid, …
Niet enkel rechtsregels, ook:
o Morele regels: vriendelijk zijn
o Religieuze regels: 3 keer per dag bidden
o Filosofische regels: vegetarisch eten
→ Kan dwingend recht zijn voor jou, maar is persoonlijk
˂꓿˃ RECHTSREGELS: afkomstig vd overheid
→ Overheid is in staat om de afdwinging vd regel te garanderen en kan jou dus
verplichten de regel na te leven (desnoods door dwang of sanctie)
→ Soms vallen rechtsregels en andere regels samen
o Vb. iemand niet mogen slaan
1
, = rechtsregel
= morele regel
=˃ recht is onderdeel vd maatschappij en weerspiegelt die in grote mate
Recht is net een POGING vd mens om de maatschappij te vatten door orde en
voorspelbaarheid erin te brengen op de manier die het best lijkt voor de gemeenschap
Recht ~ maatschappij:
Recht en maatschappij zijn in constante verwevenheid en interageren ook continu met elkaar
→ Het probeert de maatschappij te ordenen MAAR heeft ook invloed op het recht en de
manier waarop het wordt vormgegeven
Vb. Klimaatdecreet met als gevolg een boerenprotest dat allerlei wegen heeft geblokkeerd
→ Protest = reactie op de wet, een wet is gestemd vanuit Vlaamse Gemeenschap =˃
protest heeft invloed gehad: boeren zijn op dit moment aan het samenzitten met de
regering en de wet zal ws aangepast worden
→ Op zijn beurt mogelijks weer invloed op hoe het recht vormgegeven wordt
Vb. Abortuswet: wij hadden een vooruitstrevende abortuswet, is ondertussen niet meer zo
vooruitstrevend vergeleken met andere landen
→ Er is opnieuw maatschappelijke discussie of die abortustermijn niet moet worden
aangepast
→ Waarom? Omdat wij als maatschappij onze visie op dat punt hebben bijgeschaafd =˃
maatschappij en recht interageren constant
=˃ het is niet enkel het recht dat de maatschappij ordent, maar ook wij als maatschappij (hoe
wij ons gedragen, welke visies, …) die invloed heeft op het recht
Rechtsregels opgedeeld in 2 groepen
=˃ onderscheid (summo divisio): zit in de positie vd overheid
2
,Publiekrecht
= beheerst de situatie van en de relaties tussen overheid en burger (particuliere
(rechts)personen)
→ Staatsrecht, bestuursrecht, belastingrecht, mensenrechtenrecht, …
Privaatrecht
= beheerst de situatie vd individuele burger en relaties met andere burgers
→ Verbintenissenrecht, familierecht, goederenrecht, …
=˃ onderscheid in praktijk niet echt duidelijk
Gerechtelijk recht
→ Regelt manier waarop burgers die geschil hebben met elkaar dat aan de rechter voor
beslechting kunnen voorleggen =˃ lijkt privaatrecht
MAAR overheid moet rechtbanken oprichten, bevoegdheden afbakenen, … =
publiekrecht
Arbeidsrecht
→ Regelt de verhoudingen tss individuele burgers, maar overheid komt vaak op
dwingende wijze tussen
Staatsrecht
= recht dat betrekking heeft op de rol en structuur van organen van de staat, de instelling en
functionering ervan, hun bevoegdheden, hun verhouding tot elkaar en die tot de burgers
→ We spreken over de staat België, de bevoegdheden van de staat, de verhouding met
de burger
~ constitutioneel recht
Staatsmachten:
- Wetgevende macht = parlement
- Uitvoerende macht = regering + koning
3
, - Rechterlijke macht
DEEL 1. KRACHTLIJNEN
“BELGIË IS EEN (GRONDWETTELIJKE) MEERGELAAGDE, DEMOCRATISCHE
RECHTSSTAAT IN EUROPA”
1. DE BELGISCHE STAAT
“staat”: verschillende interpretaties
→ “staat van persoon”:
- Privaatrecht: waarmee we de kenmerken bedoelen die de positie van een
mens in de samenleving juridisch afbakenen (vb. gehuwd/niet gehuwd,
minder- of meerderjarig)
- Publiekrecht: nationaliteit
Juridisch is de staat = publiekrechtelijke basisentiteit =˃ het nationale recht krijgt vorm
Naar buiten toe ontwikkelt zich internationaal recht =˃ komt tot stand door handelingen van
of tussen staten
1.1 HET ONTSTAAN VAN BELGIË
Vroeger: vanuit niets een staat creëen (terra nullius = land dat aan niemand behoort)
→ Vandaag niet meer mogelijk
→ Op Zuidpool na, behoord elk landoppervlak ter wereld tot en bestaande staat
→ Er kunnen nog nieuwe staten ontstaan, maar gebeurt op afgeleide manieren
Verschillende mogelijkheden voor het ontstaan v (nieuwe) staten:
4
INLEIDING
Definitie v recht in het staatsrecht:
→ “rationeel opgebouwd geheel van door de overheid uitgevaardigde en via sancties
afdwingbare normen die dienen tot organisatie, handhaving of herstel vd orde id
samenleving
Recht = middel om samenleving te ordenen en vorm te geven
→ Niet het recht vd sterkste, maar de sterkte vh recht
ANDERS = chaos, dan zou mensenleven weinig voorstellen
→ Systematisch en logisch opgebouwd geheel van overkoepelende principes en
specifieke regels, die onderlinge samenhang vertonen en elkaar niet tegenspreken
=˃ het is dus een SYSTEEM, dat beroep doet op een eigen begrippenkader
Er zouden aantal onderliggende basiswaarden moeten zijn ah rechtssysteem
Vb. gelijkheid van alle personen, rechtszekerheid, rechtvaardigheid, …
Niet enkel rechtsregels, ook:
o Morele regels: vriendelijk zijn
o Religieuze regels: 3 keer per dag bidden
o Filosofische regels: vegetarisch eten
→ Kan dwingend recht zijn voor jou, maar is persoonlijk
˂꓿˃ RECHTSREGELS: afkomstig vd overheid
→ Overheid is in staat om de afdwinging vd regel te garanderen en kan jou dus
verplichten de regel na te leven (desnoods door dwang of sanctie)
→ Soms vallen rechtsregels en andere regels samen
o Vb. iemand niet mogen slaan
1
, = rechtsregel
= morele regel
=˃ recht is onderdeel vd maatschappij en weerspiegelt die in grote mate
Recht is net een POGING vd mens om de maatschappij te vatten door orde en
voorspelbaarheid erin te brengen op de manier die het best lijkt voor de gemeenschap
Recht ~ maatschappij:
Recht en maatschappij zijn in constante verwevenheid en interageren ook continu met elkaar
→ Het probeert de maatschappij te ordenen MAAR heeft ook invloed op het recht en de
manier waarop het wordt vormgegeven
Vb. Klimaatdecreet met als gevolg een boerenprotest dat allerlei wegen heeft geblokkeerd
→ Protest = reactie op de wet, een wet is gestemd vanuit Vlaamse Gemeenschap =˃
protest heeft invloed gehad: boeren zijn op dit moment aan het samenzitten met de
regering en de wet zal ws aangepast worden
→ Op zijn beurt mogelijks weer invloed op hoe het recht vormgegeven wordt
Vb. Abortuswet: wij hadden een vooruitstrevende abortuswet, is ondertussen niet meer zo
vooruitstrevend vergeleken met andere landen
→ Er is opnieuw maatschappelijke discussie of die abortustermijn niet moet worden
aangepast
→ Waarom? Omdat wij als maatschappij onze visie op dat punt hebben bijgeschaafd =˃
maatschappij en recht interageren constant
=˃ het is niet enkel het recht dat de maatschappij ordent, maar ook wij als maatschappij (hoe
wij ons gedragen, welke visies, …) die invloed heeft op het recht
Rechtsregels opgedeeld in 2 groepen
=˃ onderscheid (summo divisio): zit in de positie vd overheid
2
,Publiekrecht
= beheerst de situatie van en de relaties tussen overheid en burger (particuliere
(rechts)personen)
→ Staatsrecht, bestuursrecht, belastingrecht, mensenrechtenrecht, …
Privaatrecht
= beheerst de situatie vd individuele burger en relaties met andere burgers
→ Verbintenissenrecht, familierecht, goederenrecht, …
=˃ onderscheid in praktijk niet echt duidelijk
Gerechtelijk recht
→ Regelt manier waarop burgers die geschil hebben met elkaar dat aan de rechter voor
beslechting kunnen voorleggen =˃ lijkt privaatrecht
MAAR overheid moet rechtbanken oprichten, bevoegdheden afbakenen, … =
publiekrecht
Arbeidsrecht
→ Regelt de verhoudingen tss individuele burgers, maar overheid komt vaak op
dwingende wijze tussen
Staatsrecht
= recht dat betrekking heeft op de rol en structuur van organen van de staat, de instelling en
functionering ervan, hun bevoegdheden, hun verhouding tot elkaar en die tot de burgers
→ We spreken over de staat België, de bevoegdheden van de staat, de verhouding met
de burger
~ constitutioneel recht
Staatsmachten:
- Wetgevende macht = parlement
- Uitvoerende macht = regering + koning
3
, - Rechterlijke macht
DEEL 1. KRACHTLIJNEN
“BELGIË IS EEN (GRONDWETTELIJKE) MEERGELAAGDE, DEMOCRATISCHE
RECHTSSTAAT IN EUROPA”
1. DE BELGISCHE STAAT
“staat”: verschillende interpretaties
→ “staat van persoon”:
- Privaatrecht: waarmee we de kenmerken bedoelen die de positie van een
mens in de samenleving juridisch afbakenen (vb. gehuwd/niet gehuwd,
minder- of meerderjarig)
- Publiekrecht: nationaliteit
Juridisch is de staat = publiekrechtelijke basisentiteit =˃ het nationale recht krijgt vorm
Naar buiten toe ontwikkelt zich internationaal recht =˃ komt tot stand door handelingen van
of tussen staten
1.1 HET ONTSTAAN VAN BELGIË
Vroeger: vanuit niets een staat creëen (terra nullius = land dat aan niemand behoort)
→ Vandaag niet meer mogelijk
→ Op Zuidpool na, behoord elk landoppervlak ter wereld tot en bestaande staat
→ Er kunnen nog nieuwe staten ontstaan, maar gebeurt op afgeleide manieren
Verschillende mogelijkheden voor het ontstaan v (nieuwe) staten:
4
