SOCIALE INCLUSIE EN DIVERSITEIT (SID)
Waarom SID?
Als jeugd- en welzijnsprofessional kom je per definitie in aanraking met diversiteit
- Samenleving is veel diverser dan 30 jaar geleden
- Tegen 2030 woont 2/3e van de bevolking van de OESO-landen in steden
- Grootstedelijkheid en diversiteit kan je niet meer weg denken – zij zullen de job van de
jeugdprofessional gaan beïnvloeden.
- Leren omgaan met diverse contexten
Voor de jeugdprofessional betekent dat:
- Per definitie werken in diverse contexten
- Voorbereid zijn op situaties die je op voorhand niet helemaal kan vatten
- Even sterke professional zijn naar iedereen – Iedereen verdient een kwaliteitsvolle dienstverlening en
ondersteuning, ook als elkaar begrijpen wat moeilijker gaat
Een divers-sensitieve basishouding
Een divers-sensitieve basishouding: inzicht op drie niveaus voor de
jeugdprofessional
o Op macroniveau is een goed inzicht en begrip van de superdiverse samenleving en haar uitdagingen
essentieel. Het is de cirkel van de samenleving, het geheel.
o Op mesoniveau in staat zijn om de lokale context correct te lezen. Kunnen inschatten wanneer
diversiteit en kwetsbaarheid van tel is. Methodieken, good practices en inzicht in (interculturele)
communicatiemodellen. Het is belangrijk om lokale context te leren, leren inschatten wanneer
diversiteit zien belangrijk is
o Op microniveau is een goed begrip van de processen van identiteitsvorming van jongeren met
betrekking tot diversiteit belangrijk. Daarnaast moet een jeugdprofessional creatief, projectgericht en
agogisch kunnen inspelen op praktijkvraagstukken. Het is de context van de persoon: belangrijk hoe
jongeren hun identiteit opbouwen vb jongeren met een andere cultuur met waarden en normen
,Een divers-sensitieve basishouding
Een jeugdprofessional moet in zijn/haar professioneel handelen ‘voorbij de etnische lens’ leren kijken:
De professional moet oog hebben voor meervoudige en complexe identiteiten, verschillende lagen en
betekenissen zien én invloed van machtselementen kunnen herkennen. We moeten meer/verder zien dan de
etnische afkomst.
Een divers-sensitieve basishouding: het belang van taalgebruik!
• Bewust worden van hoe er gesproken wordt OVER verschillen, over etnisch-culturele minderheden,
personen met een beperking, armoede, gender en LGBTQ+
• Leren respectvol en inclusief spreken over en met diverse groepen mensen
• Betekent dat je jezelf een nieuwe woordenschat toe-eigent om dat waar te maken.
Vb inclusief spreken: "We zijn de strijd tegen corona aan het winnen, maar we moeten nog even volhouden.
Voor onze Vlaamse moslims betekent dat dat het Suikerfeest niet in grote groep gaat kunnen gevierd
worden." (Marc Van Ranst)
Het ontstaan van de diverse samenleving
Immigratieprocessen in België
• Belgische samenleving was nooit homogeen – migratie is van alle tijden
• Doorheen de geschiedenis waren er verschillende migratiestromen in ons land
• Diverse samenleving is een feit én is onomkeerbaar geworden.
• Een stukje geschiedenis van die immigratieprocessen is nodig om te begrijpen waarom onze
samenleving er nu uitziet, zoals ze eruit ziet
Wat is migratie?
Permanent verwisselen van vaste verblijfplaats
- Pendelen tussen landen (vliegverkeer)
- Contact houden met thuisland (technologische ontwikkelingen maken dat mogelijk)
- Doormigreren (onderweg zijn - soms jarenlang).
Van individuen en/of groepen
Binnen een groter geografisch gebied dan de geboortestreek. Eind 19 e eeuw ontstaat de Natiestaat:
- Mensen identificeren zich met een gebied (ik ben Belg, ik ben Vlaming)
- Gebieden hebben: Eigen regels, wetten en identiteitspapieren die bewijzen
dat je behoort tot die natie
- Grenzen (papieren voor nodig, controle, visum aanvragen) maken gebieden
dus afgebakend
, Een korte geschiedenisles
1830: ontstaan Belgie als natiestaat
• Tot 1918 (einde WO1): beperkte migratie uit buurlanden
• Interbellum (1918-1940): toename migratie:
- Door recrutering van buitenlandse arbeiders voor de steenkoolindustrie
- Italië, Oost-Europa (Polen, Tsjecho-Slowakije en Joegoslavië)
• Na WOII: eerst Duitse krijgsgevangenen in de mijnen, toen dat niet meer kon: Italianen en later Polen
aantrekken
• Zeer slechte werkomstandigheden!
• Mijnramp van Marcinelle in 1956
• 262 doden, zeer veel Italianen. Meer dan de helft!
Gevolgen:
- De Italiaanse overheid eist garanties op veilige werkomstandigheden voor haar onderdanen.
België is laks. De samenwerking springt af.
- België sluit daarop nieuwe akkoorden af met Griekenland en Spanje – werkkrachten uit de
deze landen worden aangetrokken
Vanaf de jaren 60:
• 1960: onafhankelijkheid van Congo. Veel Belgen die in Congo woonden keren terug. Slechts een
beperkte migratie van individuele Congolezen, Rwandezen en Burundezen die naar België komen
(anders dan in Nederland). In nederland werden de Rwandezen etc bekeken als mensen met een
nedeerlandse nationaliteit
• Jaren 60: economische groei: nood aan werkvolk voor de mijnbouw, maar nu ook spoorwegtunnels,
metro’s, snelwegen en haven. Opnieuw actief recruteren:
- Spanjaarden en Grieken
- Marokkanen en Turken komen erbij.
Vanaf 1974: Migratiestop en recruteringstop (oliecrisis = schaarste!) niet meer veel werk
• Naturalisatie van 10 000 mensen (krijgen arbeidskaart en verblijfsvergunning)
• Migranten (kunnen nu ook) beslissen om te blijven:
- Gezinshereniging en gezinsvorming
- Eigendom en gemengde huwelijken worden mogelijk.
- Nog geen inspanningen van overheid om integratie te bevorderen, men gaat er vanuit dat
naturalisatie een voldoende voorwaarde is voor integratie overheid en immigranten
investeerden tot dan toe onvoldoende in taal en integratie.
- In 1981: 36% van de mensen met roots in het buitenland is in belgie geboren
tijdelijkheidsgedachte is een illusie gebleken (bij mensen zelf en beleidsmakers)
, Jaren 90:
• Vooral gezinshereniging vanuit landen Marokko en Turkije
• Europese migratie binnen EU-landen van het Schengengebied (europa wordt een politieke en sociaal-
economische unie).
• Asielaanvragen niet meer zoveel uit Afrika en Azië, maar wel Europees vasteland en Midden-Oosten
door:
- Golfoorlog (1990-1991)
- Burgeroorlog en uiteenvallen Joegoslavië (1992-1995)
Migratie in de 21ste Eeuw:
• Nieuwe patronen, complexer als gevolg van sociaal-economische en technologische ontwikkelen (denk
aan internet, vliegverkeer,…)
- Vaker niet permanent migreren (pendelen)
- Contact behouden met land van oorsprong is gemakkelijker
ONTSTAAN SUPERDIVERSITEIT:
- - Meer diversiteit (kwantitatief)
- Meer diversiteit binnen de diversiteit (kwalitatief) mensen komen van meer
verschillende landen
- Normalisering van de diversiteit (hoe vaker het gebeurt, hoe sneller we dit
normaliseren)
vrijwillige of semi-vrijwillige immigratie:
• Vrijwillig= vrije keuze
• Semi-vrijwillig: (economische) omstandigheden spelen een dwingende rol, maar er is een zekere
keuze.
• Daarnaast ook gedwongen migratie: vluchtelingen en asielzoekers
Vluchtelingen en asielzoekers in België
Sinds het einde van de tweede wereldoorlog tot nu kent mensen asielzoekers en vluchtelingen op haar
grondgebied.
• Verdrag van Genève (omvat geen recht om zich te vestigen, wel mogelijkheid om beroep te doen op
het verbod om uitgezet te worden naar het land van herkomst)
• Terminologie:
- Asielzoekers (wettelijke term: verzoekers om internationale bescherming): Persoon die het
thuisland ontvlucht en een asielaanvraag doet
- Vluchteling: Status die na onderzoek van de asielaanvraag kan worden toegekend aan de
asielzoeker.
Waarom SID?
Als jeugd- en welzijnsprofessional kom je per definitie in aanraking met diversiteit
- Samenleving is veel diverser dan 30 jaar geleden
- Tegen 2030 woont 2/3e van de bevolking van de OESO-landen in steden
- Grootstedelijkheid en diversiteit kan je niet meer weg denken – zij zullen de job van de
jeugdprofessional gaan beïnvloeden.
- Leren omgaan met diverse contexten
Voor de jeugdprofessional betekent dat:
- Per definitie werken in diverse contexten
- Voorbereid zijn op situaties die je op voorhand niet helemaal kan vatten
- Even sterke professional zijn naar iedereen – Iedereen verdient een kwaliteitsvolle dienstverlening en
ondersteuning, ook als elkaar begrijpen wat moeilijker gaat
Een divers-sensitieve basishouding
Een divers-sensitieve basishouding: inzicht op drie niveaus voor de
jeugdprofessional
o Op macroniveau is een goed inzicht en begrip van de superdiverse samenleving en haar uitdagingen
essentieel. Het is de cirkel van de samenleving, het geheel.
o Op mesoniveau in staat zijn om de lokale context correct te lezen. Kunnen inschatten wanneer
diversiteit en kwetsbaarheid van tel is. Methodieken, good practices en inzicht in (interculturele)
communicatiemodellen. Het is belangrijk om lokale context te leren, leren inschatten wanneer
diversiteit zien belangrijk is
o Op microniveau is een goed begrip van de processen van identiteitsvorming van jongeren met
betrekking tot diversiteit belangrijk. Daarnaast moet een jeugdprofessional creatief, projectgericht en
agogisch kunnen inspelen op praktijkvraagstukken. Het is de context van de persoon: belangrijk hoe
jongeren hun identiteit opbouwen vb jongeren met een andere cultuur met waarden en normen
,Een divers-sensitieve basishouding
Een jeugdprofessional moet in zijn/haar professioneel handelen ‘voorbij de etnische lens’ leren kijken:
De professional moet oog hebben voor meervoudige en complexe identiteiten, verschillende lagen en
betekenissen zien én invloed van machtselementen kunnen herkennen. We moeten meer/verder zien dan de
etnische afkomst.
Een divers-sensitieve basishouding: het belang van taalgebruik!
• Bewust worden van hoe er gesproken wordt OVER verschillen, over etnisch-culturele minderheden,
personen met een beperking, armoede, gender en LGBTQ+
• Leren respectvol en inclusief spreken over en met diverse groepen mensen
• Betekent dat je jezelf een nieuwe woordenschat toe-eigent om dat waar te maken.
Vb inclusief spreken: "We zijn de strijd tegen corona aan het winnen, maar we moeten nog even volhouden.
Voor onze Vlaamse moslims betekent dat dat het Suikerfeest niet in grote groep gaat kunnen gevierd
worden." (Marc Van Ranst)
Het ontstaan van de diverse samenleving
Immigratieprocessen in België
• Belgische samenleving was nooit homogeen – migratie is van alle tijden
• Doorheen de geschiedenis waren er verschillende migratiestromen in ons land
• Diverse samenleving is een feit én is onomkeerbaar geworden.
• Een stukje geschiedenis van die immigratieprocessen is nodig om te begrijpen waarom onze
samenleving er nu uitziet, zoals ze eruit ziet
Wat is migratie?
Permanent verwisselen van vaste verblijfplaats
- Pendelen tussen landen (vliegverkeer)
- Contact houden met thuisland (technologische ontwikkelingen maken dat mogelijk)
- Doormigreren (onderweg zijn - soms jarenlang).
Van individuen en/of groepen
Binnen een groter geografisch gebied dan de geboortestreek. Eind 19 e eeuw ontstaat de Natiestaat:
- Mensen identificeren zich met een gebied (ik ben Belg, ik ben Vlaming)
- Gebieden hebben: Eigen regels, wetten en identiteitspapieren die bewijzen
dat je behoort tot die natie
- Grenzen (papieren voor nodig, controle, visum aanvragen) maken gebieden
dus afgebakend
, Een korte geschiedenisles
1830: ontstaan Belgie als natiestaat
• Tot 1918 (einde WO1): beperkte migratie uit buurlanden
• Interbellum (1918-1940): toename migratie:
- Door recrutering van buitenlandse arbeiders voor de steenkoolindustrie
- Italië, Oost-Europa (Polen, Tsjecho-Slowakije en Joegoslavië)
• Na WOII: eerst Duitse krijgsgevangenen in de mijnen, toen dat niet meer kon: Italianen en later Polen
aantrekken
• Zeer slechte werkomstandigheden!
• Mijnramp van Marcinelle in 1956
• 262 doden, zeer veel Italianen. Meer dan de helft!
Gevolgen:
- De Italiaanse overheid eist garanties op veilige werkomstandigheden voor haar onderdanen.
België is laks. De samenwerking springt af.
- België sluit daarop nieuwe akkoorden af met Griekenland en Spanje – werkkrachten uit de
deze landen worden aangetrokken
Vanaf de jaren 60:
• 1960: onafhankelijkheid van Congo. Veel Belgen die in Congo woonden keren terug. Slechts een
beperkte migratie van individuele Congolezen, Rwandezen en Burundezen die naar België komen
(anders dan in Nederland). In nederland werden de Rwandezen etc bekeken als mensen met een
nedeerlandse nationaliteit
• Jaren 60: economische groei: nood aan werkvolk voor de mijnbouw, maar nu ook spoorwegtunnels,
metro’s, snelwegen en haven. Opnieuw actief recruteren:
- Spanjaarden en Grieken
- Marokkanen en Turken komen erbij.
Vanaf 1974: Migratiestop en recruteringstop (oliecrisis = schaarste!) niet meer veel werk
• Naturalisatie van 10 000 mensen (krijgen arbeidskaart en verblijfsvergunning)
• Migranten (kunnen nu ook) beslissen om te blijven:
- Gezinshereniging en gezinsvorming
- Eigendom en gemengde huwelijken worden mogelijk.
- Nog geen inspanningen van overheid om integratie te bevorderen, men gaat er vanuit dat
naturalisatie een voldoende voorwaarde is voor integratie overheid en immigranten
investeerden tot dan toe onvoldoende in taal en integratie.
- In 1981: 36% van de mensen met roots in het buitenland is in belgie geboren
tijdelijkheidsgedachte is een illusie gebleken (bij mensen zelf en beleidsmakers)
, Jaren 90:
• Vooral gezinshereniging vanuit landen Marokko en Turkije
• Europese migratie binnen EU-landen van het Schengengebied (europa wordt een politieke en sociaal-
economische unie).
• Asielaanvragen niet meer zoveel uit Afrika en Azië, maar wel Europees vasteland en Midden-Oosten
door:
- Golfoorlog (1990-1991)
- Burgeroorlog en uiteenvallen Joegoslavië (1992-1995)
Migratie in de 21ste Eeuw:
• Nieuwe patronen, complexer als gevolg van sociaal-economische en technologische ontwikkelen (denk
aan internet, vliegverkeer,…)
- Vaker niet permanent migreren (pendelen)
- Contact behouden met land van oorsprong is gemakkelijker
ONTSTAAN SUPERDIVERSITEIT:
- - Meer diversiteit (kwantitatief)
- Meer diversiteit binnen de diversiteit (kwalitatief) mensen komen van meer
verschillende landen
- Normalisering van de diversiteit (hoe vaker het gebeurt, hoe sneller we dit
normaliseren)
vrijwillige of semi-vrijwillige immigratie:
• Vrijwillig= vrije keuze
• Semi-vrijwillig: (economische) omstandigheden spelen een dwingende rol, maar er is een zekere
keuze.
• Daarnaast ook gedwongen migratie: vluchtelingen en asielzoekers
Vluchtelingen en asielzoekers in België
Sinds het einde van de tweede wereldoorlog tot nu kent mensen asielzoekers en vluchtelingen op haar
grondgebied.
• Verdrag van Genève (omvat geen recht om zich te vestigen, wel mogelijkheid om beroep te doen op
het verbod om uitgezet te worden naar het land van herkomst)
• Terminologie:
- Asielzoekers (wettelijke term: verzoekers om internationale bescherming): Persoon die het
thuisland ontvlucht en een asielaanvraag doet
- Vluchteling: Status die na onderzoek van de asielaanvraag kan worden toegekend aan de
asielzoeker.
