Samenvatting recht voor welzijnsmedewerkers

RECHT VOOR
WELZIJNSMEDEWERKERS
Ontstaan en ontwikkeling van het recht
• Recht is zo oud als de mensheid

• Recht is ontstaan sinds mensen samenleven:

- Mensen maken afspraken over het samenleven
- Willen dat deze afspraken bij iedereen bekend zijn
- Willen dat deze afspraken worden nageleefd

Voorbeeld:

- Afspraken over wat van wie is: bezit, eigendom van land, materiaal, dieren…
- Afspraken rond relaties: huwelijk, partnerschap, monogamie, polygamie


• Oorspronkelijk afspraken tussen individuen

• In complexere samenlevingen wordt “wetgevende bevoegdheid” overgedragen aan
vertegenwoordigend orgaan.

• Afdwingen gebeurde oorspronkelijk door primaire dwang (geweld) door leden van de groep

• Evolutie naar meer geciviliseerde dwang:

- Afwijkend gedrag beoordeeld door rechtbanken
- Dwangmiddelen van louter fysiek, moreel economisch geweld naar meer humane
vormen van bestraffing …
- Evolutie naar alternatieve straffen

• Belgisch recht is in oorsprong gebaseerd op Code Napoleon (1804): geboorte van ons rechtssysteem

• Samensmelting van

- Romeins recht
- Kerkelijk recht
- Gewoonterecht (costuymen Parijs)

• Tot op vandaag van belang

• Maar ondertussen uiteraard modernisering onder invloed van

- Mensenrechtenverdragen (zie verder in deze cursus)
- Toenemende wetgeving van de Europese Unie
- Gewijzigde (wetenschappelijke) inzichten op vlak van economie, ethiek, religie,
maatschappijvisie…

,Wat is recht ?
• Een geheel van afdwingbare regels

• Die door de samenleving tot stand komen

• Met als doel de samenleving te ordenen

Een geheel van regels  veelheid van bronnen en recht

- Wetten
- Rechtspraak
- Gewoonte

Een geheel van afdwingbare regels

• Recht is afdwingbaar

• Afdwingen gebeurt via rechtbanken door

- Straffen bij misdrijven
- Dwingen iets te betalen vb schadevergoeding
- Dwingen iets te doen vb schade herstellen
- Verbieden iets te doen

• Recht is op iedereen van toepassing ongeacht geloof, politieke overtuiging…

• Afdwingbaar karakter tegenover alle leden van de samenleving onderscheidt recht van andere
normeringsstelsels.

Een geheel van afdwingbare regels die door de samenleving tot stand komen

• In oorsprong onderlinge afspraken

• Nu via vertegenwoordiging (parlementaire democratie)

Met als doel de samenleving te ordenen

• Doel is het “samen-leven” te ordenen.

• Zonder recht is er chaos en geldt het recht van de sterkste

• Dat veronderstelt

- Objectiviteit
- Algemeenheid
- Rechtszekerheid

• Recht is een instrument om beleid te maken

• Beleid = politiek gebeuren

• Recht = rechtvaardig?

,Bronnen van het recht
Recht is een geheel van regels

• Waar vinden we die regels? Bronnen.

• Wat als regels elkaar tegenspreken? Hiërarchie.

- Bronnen worden besproken in hiërarchische volgorde
- Bij tegenstrijdigheid heeft hoogste bron voorrang
1) Wetgeving
2) Gewoonte
3) Rechtspraak
4) Rechtsleer
5) Algemene rechtsbeginselen
6) Billijkheid

Wetgeving
Binnen “Wetgeving” onderscheiden we:

1. Internationale verdragen

2. Grondwet

3. Wetten – decreten – ordonnanties - Besluiten

INTERNATIONALE VERDRAGEN

• Bilaterale verdragen: tussen 2 landen VB: Bilaterale verdragen over kinderontvoeringen

• Multilaterale verdragen: tussen meerdere landen

- Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens
- Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
- internationaal Kinderrechtenverdrag

• In België van kracht indien “geratificeerd”

• Soms ook supranationale wetgeving in materiële zin via bevoegdheidsoverdracht VB: EU-wetgeving:
verordeningen, richtlijnen, aanbevelingen

• Verdragen staan in de hiërarchie helemaal bovenaan.

• Ratificatieprocedure verdragen

- Onderhandeling
- Ondertekening
- Goedkeuring door parlement det bevoegd is
- Bekrachtiging door uitvoerende macht
- Publicatie in Staatsblad
- Inwerkingtreding (meestal pas als min. aantal lidstaten verdrag geratificeerd hebben)

• Pas dan van kracht in “interne rechtsorde”

, GRONDWET

• De Grondwet bevat:

- De organisatie en de structuren van de federale staat
- De fundamentele rechten en vrijheden (grondrechten) van de Belgen

• Er is een bijzondere (zware) procedure om grondwet te wijzigen

• De Grondwet is de “Hoogste” nationale wet - staat boven gewone wetten

• Gewone rechtbanken toetsen wetten niet aan de Grondwet

• Maar het Grondwettelijk Hof toetst “wetskrachtige normen” (wetten, decreten, Koninklijke
besluiten…) onder andere aan:

- Alle rechten en vrijheden opgenomen in Grondwet (titel II: art. 8-32)
- Inzonderheid art. 10 en 11 (gelijkheids- en non-discriminatiebeginsel)
- Het Grondwettelijk Hof kan “wetskrachtige normen” vernietigen

WETTEN-DECRETEN-ORDONNANTIES-BESLUITEN

• Wetgeving op diverse niveaus:

- Federaal (België): wetten
- Regionaal (gemeenschappen en gewesten): decreten en ordonnanties

• Elk niveau is bevoegd om wetgeving te maken voor zijn regio

• De wetgeving van het federaal en het regionaal niveau

- staat hiërarchisch op gelijke voet
- het gaat om nevengeschikte besturen (ze zijn “even belangrijk”)

• In geval van bevoegdheidsconflict : Grondwettelijk Hof

• Wet in formele betekenis:

- Gaat uit van wetgevende macht / parlement
- Wet, decreet, ordonnantie

• Wet in de materiële betekenis:

- Elke algemeen verbindende rechtsregel ongeacht van welk orgaan die uitgaat
- Koninklijke besluiten (KB), ministeriële besluiten (MB’s), besluiten van gemeenschaps- en
gewestregering…

Wetgeving in volgorde van belangrijkheid:

1. Internationale verdragen

2. Grondwet

3. Wetten – decreten – ordonnanties