GWR
DEEL Sottiaux........................................................................................................................... 4
H1 – Basisbegrippen en centrale thema’s van het grondwettelijk recht ...................... 4
Afdeling 1 – De grondwet...................................................................................................... 4
§1 Betekenis en functies van de grondwet ......................................................................... 4
§2 Grondwet in materiële en formele zin ........................................................................... 9
§3 Enkele belangrijke classificaties ................................................................................... 9
Afdeling 2 – Enkele centrale thema’s van het grondwettelijk recht ............................... 14
§1 Verankering van de grondwet ..................................................................................... 14
§2 Rechterlijke controle op wetgevende en uitvoerende macht ....................................... 15
H2 – Bronnen van het grondwettelijk recht ...................................................................... 17
Afdeling 2 – Belgische bestuursniveaus ........................................................................... 17
§1 Belgische Grondwet .................................................................................................... 17
§2 Overige Belgische constitutioneelrechtelijke bronnen ................................................ 28
Afdeling 3 – Het Europese bestuursniveau .......................................................................... 31
§1 Europese Unie ............................................................................................................. 31
§2 Raad van Europa ......................................................................................................... 34
Afdeling 4 – Het internationale bestuursniveau ................................................................... 34
H3 – Verhoudingen in de gelaagde rechtsorde .................................................................... 35
Afdeling 2 – Algemene begrippen ....................................................................................... 35
Afdeling 3 – Verhouding tussen de rechtsnormen van de internationale, Europese en
nationale rechtsordes ............................................................................................................ 36
§1 Internationaal perspectief ............................................................................................ 36
§2 Europese Unie-perspectief .......................................................................................... 36
§3 Nationale perspectieven .............................................................................................. 38
§4 Belgisch perspectief .................................................................................................... 41
Afdeling 4 – Verhoudingen tussen de rechtsnormen in een federale staat .......................... 43
DEEL Behrendt ....................................................................................................................... 44
Inleidend deel ....................................................................................................................... 44
Afdeling 1 – De bekendmaking en inwerkingtreding van de in België van toepassing
zijnde rechtsnormen ......................................................................................................... 44
Afdeling 2 – Federaal België – Het grondgebied en de onderverdelingen ervan ............ 46
Afdeling 3 – De algemene beleidsdoelstellingen van het federale België ....................... 53
Deel 1 – De organen van de federale overheid, van de Gemeenschappen en van de
Gewesten .............................................................................................................................. 54
H1 – De wetgevende macht ............................................................................................ 54
1
, Inleidende Afdeling: Aard van het parlementair mandaat – Ontvankelijkheid van
mechanismen van directe democratie............................................................................... 54
Afdeling 1 – De federale wetgevende macht ................................................................... 55
Afdeling 2 – De wetgevende vergaderingen van de deelentiteiten .................................. 60
Afdeling 3 – De werking van de wetgevende vergaderingen (federaal en deelstatelijk) . 63
Afdeling 4 – Het statuut van de parlementsleden............................................................. 67
Afdeling 5 – De wettelijke normen .................................................................................. 71
Afdeling 6 – De procedure betreffende het tot stand brengen van de wettelijke normen 72
Afdeling 7 – De controlebevoegdheid van de wetgevende vergaderingen ...................... 78
H2 – De uitvoerende macht ........................................................................................... 83
Afdeling 1 – De Koning en de federale regering ............................................................. 84
Afdeling 2 – De regeringen van de deelentiteiten ............................................................ 95
Afdeling 3 – De werking van de uitvoerende macht ........................................................ 96
Afdeling 4 – De prerogatieven van de uitvoerende macht ............................................. 101
H3 – De grondwetgevende macht................................................................................ 105
Afdeling 1 – De totstandkoming en de goedkeuring van de Grondwet ......................... 105
Afdeling 2 – De herziening van de Grondwet ................................................................ 106
Afdeling 3 – De grote veranderingen in de Grondwet, van 1831 tot op heden.............. 108
Afdeling 4 – De grondwettelijke gewoonten ................................................................. 108
Deel 2 – De bevoegdheden van de federale overheid, van de gemeenschappen en van de
gewesten ............................................................................................................................. 109
H1 – De beginselen die de verdeling van de bevoegdheden regelen ........................ 109
➔ 1. Het exclusiviteitsbeginsel van de bevoegdheden ............................................... 109
➔ 2. De hiërarchische gelijkheid van de wettelijke normen van de federale overheid
en van de deelentiteiten ................................................................................................ 109
➔ 3. Toepassing van het beginsel in foro interno, in foro externo ............................ 109
H2 – De bevoegdheden van de federale overheid ...................................................... 110
H3 – De bevoegdheden van de Gemeenschappen ...................................................... 111
Afdeling 1 – De bevoegdheden van de Vlaamse, de Franse en de Duitstalige
Gemeenschap.................................................................................................................. 111
Afdeling 2 – De bevoegdheden van de GGC ................................................................. 116
Afdeling 3 – De bevoegdheden van de Vlaamse Gemeenschapscommissie en van de
Franse Gemeenschapscommissie, als ondergeschikte organen van de Vlaamse en de
Franse Gemeenschap ...................................................................................................... 116
Afdeling 4 – De gedeeltelijke regionalisering van de uitoefening van bepaalde
gemeenschapsbevoegdheden: de Sint-Quintinus-clausule .......................................... 116
H4 – De bevoegdheden van de Gewesten ................................................................... 117
Afdeling 1 – De bevoegdheden van het Vlaamse Gewest, het Waalse Gewest en het
Brusselse Hoofdstedelijke Gewest ................................................................................. 117
2
, Afdeling 2 – De volledige communautarisering van de uitoefening van de
gewestbevoegdheden ...................................................................................................... 120
Afdeling 3 – De gedeeltelijke communautarisering van de uitoefening van
gewestbevoegdheden ...................................................................................................... 120
H5 – De gemeenschappelijke bevoegdheden .............................................................. 120
Afdeling 1 – De parallelle bevoegdheden ...................................................................... 120
Afdeling 2 – De impliciete bevoegdheden ..................................................................... 121
H6 – De constitutieve autonomie van de deelentiteiten............................................. 122
H7 – De tenuitvoerlegging van de bevoegdheden ...................................................... 122
Afdeling 1 – Het conflictueel federalisme ..................................................................... 122
Afdeling 2 – Het coöperatief federalisme ...................................................................... 123
H8 – De uitoefening van de bevoegdheden door de gemeenten en provincies ........ 124
H9 – De internationale bevoegdheden van de federale overheid, de
Gemeenschappen en de Gewesten............................................................................... 125
Afdeling 1 – De internationale betrekkingen, de Grondwet en het Belgisch federalisme
........................................................................................................................................ 125
Afdeling 2 – De beginselen met betrekking tot het voeren van het buitenlands beleid en
het sluiten evenals het opzeggen van internationale verdragen ..................................... 125
Afdeling 3 – De typologie van de verdragen in federaal België en de modaliteiten voor
het sluiten daarvan .......................................................................................................... 127
Afdeling 4 – De internationale verantwoordelijkheid van de Staat ............................... 128
Afdeling 5 – De internationale vertegenwoordiging van België .................................... 128
Deel 3 – De financiering van federale overheid, van de gemeenschappen en van de
gewesten ............................................................................................................................. 129
H1 – De financiering van de federale overheid .......................................................... 129
Afdeling 1 – De “trilogie” inzake fiscaliteit en de controle van het Grondwettelijk Hof
(artikelen 170, 171 en 172 van de Grondwet) ................................................................ 129
Afdeling 2 – Een begrip dat heel verschillend is van het begrip “belasting”: het begrip
“retributie” ...................................................................................................................... 130
Afdeling 3 – De begrotingswetten.................................................................................. 131
Afdeling 4 – De pensioenen ........................................................................................... 132
H2 – De financiering van de Gemeenschappen en de Gewesten .............................. 132
Afdeling 1 – Algemeenheden ......................................................................................... 132
H3 – Het Rekenhof ....................................................................................................... 134
H4 – De financiering van de erediensten en van de vrijzinnigheid.......................... 134
Afdeling 1 – De financiering van de bedienaren van de erkende erediensten ............... 134
Deel 4 – De grondwettelijke, gerechtelijke en administratieve rechtscolleges en hun plaats
in de federale architectuur van de Belgische rechtsorde .................................................... 134
H1 – Het Grondwettelijk Hof ...................................................................................... 134
Afdeling 1 – Korte historiek ........................................................................................... 134
3
, Afdeling 2 – De samenstelling van het Hof ................................................................... 135
Afdeling 3 – De taken van het Hof................................................................................. 135
Afdeling 4 – De procedure ............................................................................................. 137
H2 – De gewone rechtbanken ...................................................................................... 141
Afdeling 1 – Het onderscheid tussen burgerlijke rechten en politieke rechten .............. 141
Afdeling 2 – De beginselen betreffende de gewone rechtbanken .................................. 142
H3 – De administratieve rechtscolleges ...................................................................... 144
Afdeling 1 – De Raad van State ..................................................................................... 144
Afdeling 2 – De andere administratieve rechtscolleges naast de Raad van State .......... 145
DEEL Sottiaux
H1 – Basisbegrippen en centrale thema’s van het
grondwettelijk recht
Afdeling 1 – De grondwet
§1 Betekenis en functies van de grondwet
2 belangrijke teksten:
- Vormen aanloop naar eerste moderne grondwetten (Amerikaanse 1787 & Franse
1791)
- Zijn een krachtige en eloquente formulering van ideeën en principes die aan het GWR
ten grondslag liggen.
Uit Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring 1776 – auteur Thomas Jefferson:
o “Wij beschouwen deze waarheden als vanzelfsprekend: dat alle mensen als
gelijken worden geschapen, dat zij door hun schepper met zekere
onvervreemdbare rechten zijn begiftigd, dat zich daaronder bevinden het leven,
de vrijheid en het nastreven na geluk. Dat, om deze rechten te garanderen,
regeringen onder de mensen worden ingesteld, die hun rechtmatige
bevoegdheden ontlenen aan de instemming der geregeerden; dat, telkens
wanneer enige regeringsvorm met deze doeleinden in strijd komt, het volk het
recht heeft hem te veranderen of teniet te doen en een nieuwe regering in te
stellen, haar grondslag vestigend op beginselen en haar bevoegdheid
organiserend in een vorm die hun het meest geschikt lijken om hun veiligheid en
hun geluk te bewerkstelligen.”
Art. 16, Franse Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger, 1789
o “Iedere maatschappij waarin de rechten niet gewaarborgd zijn, noch de
scheiding der machten is vastgesteld, heeft geen grondwet.”
2 functies GW (vloeit voort uit bovenstaande citaten):
- Democratische organisatie van de overheidsmacht
- Beperking van de overheidsmacht
4
DEEL Sottiaux........................................................................................................................... 4
H1 – Basisbegrippen en centrale thema’s van het grondwettelijk recht ...................... 4
Afdeling 1 – De grondwet...................................................................................................... 4
§1 Betekenis en functies van de grondwet ......................................................................... 4
§2 Grondwet in materiële en formele zin ........................................................................... 9
§3 Enkele belangrijke classificaties ................................................................................... 9
Afdeling 2 – Enkele centrale thema’s van het grondwettelijk recht ............................... 14
§1 Verankering van de grondwet ..................................................................................... 14
§2 Rechterlijke controle op wetgevende en uitvoerende macht ....................................... 15
H2 – Bronnen van het grondwettelijk recht ...................................................................... 17
Afdeling 2 – Belgische bestuursniveaus ........................................................................... 17
§1 Belgische Grondwet .................................................................................................... 17
§2 Overige Belgische constitutioneelrechtelijke bronnen ................................................ 28
Afdeling 3 – Het Europese bestuursniveau .......................................................................... 31
§1 Europese Unie ............................................................................................................. 31
§2 Raad van Europa ......................................................................................................... 34
Afdeling 4 – Het internationale bestuursniveau ................................................................... 34
H3 – Verhoudingen in de gelaagde rechtsorde .................................................................... 35
Afdeling 2 – Algemene begrippen ....................................................................................... 35
Afdeling 3 – Verhouding tussen de rechtsnormen van de internationale, Europese en
nationale rechtsordes ............................................................................................................ 36
§1 Internationaal perspectief ............................................................................................ 36
§2 Europese Unie-perspectief .......................................................................................... 36
§3 Nationale perspectieven .............................................................................................. 38
§4 Belgisch perspectief .................................................................................................... 41
Afdeling 4 – Verhoudingen tussen de rechtsnormen in een federale staat .......................... 43
DEEL Behrendt ....................................................................................................................... 44
Inleidend deel ....................................................................................................................... 44
Afdeling 1 – De bekendmaking en inwerkingtreding van de in België van toepassing
zijnde rechtsnormen ......................................................................................................... 44
Afdeling 2 – Federaal België – Het grondgebied en de onderverdelingen ervan ............ 46
Afdeling 3 – De algemene beleidsdoelstellingen van het federale België ....................... 53
Deel 1 – De organen van de federale overheid, van de Gemeenschappen en van de
Gewesten .............................................................................................................................. 54
H1 – De wetgevende macht ............................................................................................ 54
1
, Inleidende Afdeling: Aard van het parlementair mandaat – Ontvankelijkheid van
mechanismen van directe democratie............................................................................... 54
Afdeling 1 – De federale wetgevende macht ................................................................... 55
Afdeling 2 – De wetgevende vergaderingen van de deelentiteiten .................................. 60
Afdeling 3 – De werking van de wetgevende vergaderingen (federaal en deelstatelijk) . 63
Afdeling 4 – Het statuut van de parlementsleden............................................................. 67
Afdeling 5 – De wettelijke normen .................................................................................. 71
Afdeling 6 – De procedure betreffende het tot stand brengen van de wettelijke normen 72
Afdeling 7 – De controlebevoegdheid van de wetgevende vergaderingen ...................... 78
H2 – De uitvoerende macht ........................................................................................... 83
Afdeling 1 – De Koning en de federale regering ............................................................. 84
Afdeling 2 – De regeringen van de deelentiteiten ............................................................ 95
Afdeling 3 – De werking van de uitvoerende macht ........................................................ 96
Afdeling 4 – De prerogatieven van de uitvoerende macht ............................................. 101
H3 – De grondwetgevende macht................................................................................ 105
Afdeling 1 – De totstandkoming en de goedkeuring van de Grondwet ......................... 105
Afdeling 2 – De herziening van de Grondwet ................................................................ 106
Afdeling 3 – De grote veranderingen in de Grondwet, van 1831 tot op heden.............. 108
Afdeling 4 – De grondwettelijke gewoonten ................................................................. 108
Deel 2 – De bevoegdheden van de federale overheid, van de gemeenschappen en van de
gewesten ............................................................................................................................. 109
H1 – De beginselen die de verdeling van de bevoegdheden regelen ........................ 109
➔ 1. Het exclusiviteitsbeginsel van de bevoegdheden ............................................... 109
➔ 2. De hiërarchische gelijkheid van de wettelijke normen van de federale overheid
en van de deelentiteiten ................................................................................................ 109
➔ 3. Toepassing van het beginsel in foro interno, in foro externo ............................ 109
H2 – De bevoegdheden van de federale overheid ...................................................... 110
H3 – De bevoegdheden van de Gemeenschappen ...................................................... 111
Afdeling 1 – De bevoegdheden van de Vlaamse, de Franse en de Duitstalige
Gemeenschap.................................................................................................................. 111
Afdeling 2 – De bevoegdheden van de GGC ................................................................. 116
Afdeling 3 – De bevoegdheden van de Vlaamse Gemeenschapscommissie en van de
Franse Gemeenschapscommissie, als ondergeschikte organen van de Vlaamse en de
Franse Gemeenschap ...................................................................................................... 116
Afdeling 4 – De gedeeltelijke regionalisering van de uitoefening van bepaalde
gemeenschapsbevoegdheden: de Sint-Quintinus-clausule .......................................... 116
H4 – De bevoegdheden van de Gewesten ................................................................... 117
Afdeling 1 – De bevoegdheden van het Vlaamse Gewest, het Waalse Gewest en het
Brusselse Hoofdstedelijke Gewest ................................................................................. 117
2
, Afdeling 2 – De volledige communautarisering van de uitoefening van de
gewestbevoegdheden ...................................................................................................... 120
Afdeling 3 – De gedeeltelijke communautarisering van de uitoefening van
gewestbevoegdheden ...................................................................................................... 120
H5 – De gemeenschappelijke bevoegdheden .............................................................. 120
Afdeling 1 – De parallelle bevoegdheden ...................................................................... 120
Afdeling 2 – De impliciete bevoegdheden ..................................................................... 121
H6 – De constitutieve autonomie van de deelentiteiten............................................. 122
H7 – De tenuitvoerlegging van de bevoegdheden ...................................................... 122
Afdeling 1 – Het conflictueel federalisme ..................................................................... 122
Afdeling 2 – Het coöperatief federalisme ...................................................................... 123
H8 – De uitoefening van de bevoegdheden door de gemeenten en provincies ........ 124
H9 – De internationale bevoegdheden van de federale overheid, de
Gemeenschappen en de Gewesten............................................................................... 125
Afdeling 1 – De internationale betrekkingen, de Grondwet en het Belgisch federalisme
........................................................................................................................................ 125
Afdeling 2 – De beginselen met betrekking tot het voeren van het buitenlands beleid en
het sluiten evenals het opzeggen van internationale verdragen ..................................... 125
Afdeling 3 – De typologie van de verdragen in federaal België en de modaliteiten voor
het sluiten daarvan .......................................................................................................... 127
Afdeling 4 – De internationale verantwoordelijkheid van de Staat ............................... 128
Afdeling 5 – De internationale vertegenwoordiging van België .................................... 128
Deel 3 – De financiering van federale overheid, van de gemeenschappen en van de
gewesten ............................................................................................................................. 129
H1 – De financiering van de federale overheid .......................................................... 129
Afdeling 1 – De “trilogie” inzake fiscaliteit en de controle van het Grondwettelijk Hof
(artikelen 170, 171 en 172 van de Grondwet) ................................................................ 129
Afdeling 2 – Een begrip dat heel verschillend is van het begrip “belasting”: het begrip
“retributie” ...................................................................................................................... 130
Afdeling 3 – De begrotingswetten.................................................................................. 131
Afdeling 4 – De pensioenen ........................................................................................... 132
H2 – De financiering van de Gemeenschappen en de Gewesten .............................. 132
Afdeling 1 – Algemeenheden ......................................................................................... 132
H3 – Het Rekenhof ....................................................................................................... 134
H4 – De financiering van de erediensten en van de vrijzinnigheid.......................... 134
Afdeling 1 – De financiering van de bedienaren van de erkende erediensten ............... 134
Deel 4 – De grondwettelijke, gerechtelijke en administratieve rechtscolleges en hun plaats
in de federale architectuur van de Belgische rechtsorde .................................................... 134
H1 – Het Grondwettelijk Hof ...................................................................................... 134
Afdeling 1 – Korte historiek ........................................................................................... 134
3
, Afdeling 2 – De samenstelling van het Hof ................................................................... 135
Afdeling 3 – De taken van het Hof................................................................................. 135
Afdeling 4 – De procedure ............................................................................................. 137
H2 – De gewone rechtbanken ...................................................................................... 141
Afdeling 1 – Het onderscheid tussen burgerlijke rechten en politieke rechten .............. 141
Afdeling 2 – De beginselen betreffende de gewone rechtbanken .................................. 142
H3 – De administratieve rechtscolleges ...................................................................... 144
Afdeling 1 – De Raad van State ..................................................................................... 144
Afdeling 2 – De andere administratieve rechtscolleges naast de Raad van State .......... 145
DEEL Sottiaux
H1 – Basisbegrippen en centrale thema’s van het
grondwettelijk recht
Afdeling 1 – De grondwet
§1 Betekenis en functies van de grondwet
2 belangrijke teksten:
- Vormen aanloop naar eerste moderne grondwetten (Amerikaanse 1787 & Franse
1791)
- Zijn een krachtige en eloquente formulering van ideeën en principes die aan het GWR
ten grondslag liggen.
Uit Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring 1776 – auteur Thomas Jefferson:
o “Wij beschouwen deze waarheden als vanzelfsprekend: dat alle mensen als
gelijken worden geschapen, dat zij door hun schepper met zekere
onvervreemdbare rechten zijn begiftigd, dat zich daaronder bevinden het leven,
de vrijheid en het nastreven na geluk. Dat, om deze rechten te garanderen,
regeringen onder de mensen worden ingesteld, die hun rechtmatige
bevoegdheden ontlenen aan de instemming der geregeerden; dat, telkens
wanneer enige regeringsvorm met deze doeleinden in strijd komt, het volk het
recht heeft hem te veranderen of teniet te doen en een nieuwe regering in te
stellen, haar grondslag vestigend op beginselen en haar bevoegdheid
organiserend in een vorm die hun het meest geschikt lijken om hun veiligheid en
hun geluk te bewerkstelligen.”
Art. 16, Franse Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger, 1789
o “Iedere maatschappij waarin de rechten niet gewaarborgd zijn, noch de
scheiding der machten is vastgesteld, heeft geen grondwet.”
2 functies GW (vloeit voort uit bovenstaande citaten):
- Democratische organisatie van de overheidsmacht
- Beperking van de overheidsmacht
4
