FILOSOFIE EN BIO-ETHIEK: samenvatting boek Denken over Leven
Voorwoord: Onzekerheid koesteren
Filosofie met als taak: onzekerheden leren verdragen en onzekerheden opzoeken
Hoofdstuk 1: Wat is filosofie?
‘Een stelsel van vele wegen die van nergens naar iets leiden’ – Ambrose Bierce over de filosofie
➔ Veel filosofen houden zich bezig met onmogelijke vragen bvb. Wat is filosofie? (Er blijkt niet zoiets te bestaan als de
essentie v/d filosofie, moeilijk om filosofie af te bakenen)
Essentie: iets dat voorkomt bij alle dingen in een bepaald thema en enkel bij dingen in een bepaald thema
1. Drie kenmerken: attitude, methodologie, domein
‘Philosophy is an unusual subject in that its practitioners don’t agree what it’s about’ – Nigel Warburton
Etymologie filosofie: liefde voor de wijsheid of een verlangen om te weten → alle mensen verlangen van nature naar wijsheid
(Aristoteles) dus dit is geen volwaardige definitie
Kritische kracht als kenmerk v/d filosofie
René Descartes: ons gezichtsvermogen bedriegt ons vaak bvb. Müller-Lyer illusie
(volgens Descartes bedriegen onze zintuigen ons vaker dan we denken)
➔ Filosofische kritiek: opent mogelijkheden dat dingen anders kunnen zijn; we hoeven ons niet neer te leggen met de
statusquo
Filosofen vs wetenschappers
Gelijkaardige attitudes:
- Kritisch en ruimdenkend
- Ze doen enkel beroep op rationele argumenten en overwegingen
- Niet laten verleiden door schijnbare vanzelfsprekendheden
- …
‘Een v/d kwaliteiten v/d wetenschap is dat ze ons de waarheid van rationeel denken bijbrengt, en het belang van vrijheid van
denken; ze leert ons dat het loont om te twijfelen aan de waarheid van wat ons wordt verteld’ – Richard Feynman
➔ Waarin verschilt wetenschap dan v/d filosofie??
Gebruikte methoden in de filosofie
Probleem: zowel wetenschappers als filosofen gebruiken een waaier van methoden, maar geen daarvan lijkt uniek te zijn
voor de filosofie
Filosofische methodes:
- Intuïtie (overvloedig gebruik eigen intuïtie), maar verschillende betekenissen voor intuïtie
o Kennis die op een onmiddellijke manier wordt verkregen bvb. Des idées claires et distinctes (Descartes) : niet
betwijfelbare ideeën bvb. ‘Je pense donc je suis’
o Spontane overtuigingen die we in onze eigen geest aantreffen wanneer we over een bepaald onderwerp beginnen
te denken → common sense (vaak moeilijk te veranderen of op te geven overtuigingen)
o Fauteuilfilosofen (armchair philosophers): filosofen die enkel gebruik maken van intuïtie (bespottend)
→ kan niet worden gezien als uniek kenmerk (ook wetenschappers gebruiken intuïtie)
- Conceptuele analyse (‘conceptual engineering’ – Luciano Floridi over de filosofie): het ontrafelen en verbeteren van
concepten die we in het dagelijks leven misschien soms te achteloos gebruiken
→ wordt niet door alle filosofen gebruikt en niet enkel door filosofen gebruikt (bvb. De sociale wetenschap die een
onderscheid maakt tussen sekse en gender)
- Gedachte-experiment: instrument v/d verbeelding dat gebruikt wordt om nieuwe informatie over een thema te
verkrijgen zonder gebruik te maken van nieuwe empirische data (in het laboratorium v/d menselijke geest)
o Problemen verhelderen door ze te visualiseren
o Leveren gegevens die voor/tegen bepaalde theorie kunnen gebruikt worden
o Omzeilen van financiële, technologische en morele problemen (niet zo bij echte experimenten)
o Bvb. brain in a vat (hersenen-in-een-vat): nadenken over dat ons brein eigenlijk op een andere planeet in een vat
ligt, gecontroleerd door een computer → we denken dat we een gwn leven aan het leiden zijn, we kunnen niet
weten of dit echt is of niet (zekerheden zijn eigenlijk geen echte, fundamentele zekerheden)
→wordt ook gebruikt door economie, geschiedenis, fysica… dus niet enkel in de filosofie
1
, FILOSOFIE EN BIO-ETHIEK: samenvatting boek Denken over Leven
Domein v/d filosofie
Aard v/d vragen en problemen waarmee ze zich bezighouden: abstract en eigenaardig → vragen die we ons in het dagelijks
leven niet hoeven te stellen
‘We zouden niet ver komen in het leven als we de ideeën tijd, getal, kennis, taal, goed en slecht niet meestal als
vanzelfsprekend beschouwden, maar in de filosofie onderzoeken we die dingen zelf’ – Thomas Nagel
Vooruitgang in de filosofie?
Geen vooruitgang
- Enkel nieuwe manieren om oude, onoplosbare problemen te beschrijven of te begrijpen
Wel vooruitgang
- Talloze wetenschappen ontstaan in de schoot v/d filosofie bvb. De psychologie
- Zondra er vooruitgang is in de filosofie, loopt een nieuwe wetenschap hier mee weg
2. Vier deeldomeinen
- Metafysica
- Logica
- Epistemologie
- Moraalfilosofie
Metafysica
Bestudeert de aard en structuur v/d wereld
- Wat betekent het om te bestaan?
Vb. zou tijd bestaan als er geen mensen op aarde rondlopen?
Vb. verhouding tussen lichaam en geest → zijn wij meer dan onze hersenen?:
➔ Materialisten/fysicalisten: nee, alles is opgebouwd met behulp van materie (physical stuff) ook onze mentale
toestanden (overtuigingen, herinneringen…); het zijn gwn hersentoestanden
➔ Dualisten: ja, mentale toestanden zijn opgebouwd uit geestesspul (mental stuff)
Vb. filosofisch debat over wilsvrijheid → bestaat er zoiets als vrije wil?
➔ Als we aannemen dat wij onze hersenen zijn, dwz dat wij (inclusief onze mentale toestanden) samenvallen met onze
hersenen, dat onze hersenen uit fysisch spul bestaan en dat fysisch spul onderworpen is aan de deterministische
wetten v/d fysica → vrije wil bestaat niet
➔ Determinisme: alle gebeurtenissen en standen van zaken worden veroorzaakt door voorafgaande gebeurtenissen en
standen van zaken
Probabilistische oorzaken: vb. genen: een gen voor eigenschap X wilt niet zeggen dat je die eigenschap ook hebt,
maar maakt het wel waarschijnlijker
Deterministische oorzaken: garanderen een bepaald resultaat
Logica
Wat het betekent om deugdelijk te redeneren en te argumenteren → argumentatieve hygiëne (belangrijk onderdeel kritisch
denken)
Het weerleggen van drogredenen (= onjuist/ondeugdelijk argument dat aannemelijk lijkt, maar niet logisch gezien klopt)
Vb. slippery slope: als we vandaag A doen, zal vroeg of laat B volgen en B is hoogst onwenselijk dus mogen we A niet doen
(bvb. Als we nu het homohuwelijk toe laten, moeten we vroeg of laat ook het huwelijk toelaten met honden of voorwerpen)
Epistomologie of kennisleer
Aard, structuur en mogelijkheid van onze kennis → wat is kennis? Hoe weten we wat we denken te weten?
Bvb. Brain in a vat experiment
Wetenschapsfilosofie is een toegepaste vorm v/d epistomologie, maar bepaalde aspecten zijn ook metafysisch/ethisch
- Algemene wetenschapsfilosofie: fundamentele filosofische kwesties die verband houden met wetenschap (eerder
intrinsieke interesse)
- Toegepaste wetenschapsfilosofie: filosofische vragen stellen die betrekking hebben op specifieke wetenschappen
(eerder instrumentele interesse → willen weten of onderzoeksresultaten van wetenschap X handig kunnen zijn voor
filosofische problemen buiten wetenschap X)
→’het nut van wetenschapsfilosofie voor wetenschappers is ongeveer even groot als het nut voor ornithologie voor vogels’
- Feynman
Ethiek of moraalfilosofie
Wat is een moraal? Dingen die we ‘moeten’ doen
2
, FILOSOFIE EN BIO-ETHIEK: samenvatting boek Denken over Leven
Normatieve universum: verzameling van rechten, plichten, aanbevelingen, geboden en verboden (bvb. Eerlijk zijn, naar de
autokeuring gaan, op tijd gaan slapen, voorrang verlenen in verkeer…)
➔ Zijn niet altijd ethische/morele kwesties, maar hoe verschilt het morele dan van andere kwesties in het normatieve
universum? Bvb. Het onderscheid tussen morele en juridische voorschriften; onze wetten zijn toch een
weerspiegeling van ons morele leven?
Vb. trolley-experiment: een trein rijdt af op 5 mensen, maar je hebt de kans om hem van spoor te laten veranderen
waardoor die maar 1 iemand overrijdt
Politieke filosofie onderdeel v/d ethiek
3. Een zeer korte geschiedenis v/d westerse filosofie
Historische definitie van filosofen: iemand kan zich een filosoof noemen als die zich bezighoudt met filosofen uit het
verleden → logici: drogreden: begging the question = bij een cirkelredenering wordt iets als juist beschouwd terwijl het
eigenlijk nog moet worden bewezen (we gaan er al van uit dat we weten wat een filosoof is, sinds dat we verwijzen naar
filosofen)
Filosofie is een discipline die voortdurend werd uitgedaagd door andere vormen van kennis: mythologie, theologie,
wetenschappen → moet zich steeds opnieuw uitvinden
Westerse filosofie
Oude Griekenland, 6e eeuw v.C.
Opkomst hangt samen met bredere maatschappelijke revolutie in Zuid-Europa
- grote archaïsche koninkrijken → stadstaten die elk hun eigen rechtspraak en bestuur organiseren
- wetten voor iedereen gelijk en voor iedereen toegankelijk (resultaat van publieke debatten)
- wetten en waarden van bovenuit opgelegd → wetten van goddelijke oorsprong ontdaan en ter discussie gesteld
- ontwikkeling versterkt door gevoel van relativiteit → Grieken komen steeds vaker in contact met vreemde culturen
eerste filosofen: Thales, Anaximander en Anaximenes afkomstig uit Miletus (Griekse stad) → ‘natuurfilosofen’
➔ interesse in datgene wat de kosmos doet draaien, overtuigd dat levende en levenloze natuur voortgekomen is uit een
of andere oerstof
➔ Thales: alles bestaat uit water, aarde drijft als gigantisch vlot op de kosmische zeeën
➔ Anaximander: ongedefinieerde substantie, aarde als ton
➔ Anaximenes: lucht is oorsprong van alles, aarde zweefde als ufo op omringende luchtstromen
➔ Revolutionaire ideeën in die tijd
➔ Eerste naturalisten: wouden kosmos begrijpen vanuit zijn eigen natuur en zijn eigen principes, ze zagen de wereld als
een natuurlijke ordening die vanuit zichzelf moet worden begrepen, eerder dan vanuit allerlei vage bovennatuurlijke
interventies
Eerste piek antieke westerse filosofie: Plato en Aristoteles (Griekse figuren)
➔ Plato: zintuiglijke wereld is te veranderlijk om echte kennis te leveren; de mogelijkheid van echte kennis spoort ons
ertoe aan om te veronderstellen dat er naast deze wereld ook nog een andere wereld moet bestaan, ‘de
ideeënwereld’
➔ Aristoteles: alles dat we nodig hebben om de natuur te beschrijven en verklaren is al aanwezig in de natuur zelf
(naturalist)
➔ Homini universali: geen enkel thema uit de weg gaan, brachten alle thema’s met elkaar in verband
Anno Domini (313): christendom werd toegelaten als religie in Romeinse Rijk → ‘begin middeleeuwen’: lange duistere
periode
Middeleeuwen: filosofen over de band tussen filosofie en religie
➔ pro Plato en ideeënwereld (christelijke hemel)
➔ God die zegt: je hoeft niet te weten wie ik ben om in mij te geloven
➔ Filosofie: laat zich niet graag begrenzen, elke overtuiging moet in vraag kunnen worden gesteld (gaat in tegen veel
geloofsovertuigingen van religies)
➔ Augustinus en Thomas van Aquino: tegenstelling tussen filosofie en theologie verzachten → geloofsovertuigingen
kunnen worden bewezen met het verstand, geloofsovertuigingen kunnen het vertrekpunt vormen voor verder
filosofisch onderzoek
Laatmiddeleeuwse filosofie: ‘in concurrentie’ met de moderne wetenschap
➔ René Descartes en Isaac Newton : zowel wetenschapper als filosoof
➔ Richard Feynman: tegen de filosofie, ‘filosofie stopt waar de wetenschap begint’
➔ Sciëntisme: de overtuiging dat de methoden v/d natuurwetenschappen de enige bron zijn van echte kennis over
eender welk onderwerp
3
Voorwoord: Onzekerheid koesteren
Filosofie met als taak: onzekerheden leren verdragen en onzekerheden opzoeken
Hoofdstuk 1: Wat is filosofie?
‘Een stelsel van vele wegen die van nergens naar iets leiden’ – Ambrose Bierce over de filosofie
➔ Veel filosofen houden zich bezig met onmogelijke vragen bvb. Wat is filosofie? (Er blijkt niet zoiets te bestaan als de
essentie v/d filosofie, moeilijk om filosofie af te bakenen)
Essentie: iets dat voorkomt bij alle dingen in een bepaald thema en enkel bij dingen in een bepaald thema
1. Drie kenmerken: attitude, methodologie, domein
‘Philosophy is an unusual subject in that its practitioners don’t agree what it’s about’ – Nigel Warburton
Etymologie filosofie: liefde voor de wijsheid of een verlangen om te weten → alle mensen verlangen van nature naar wijsheid
(Aristoteles) dus dit is geen volwaardige definitie
Kritische kracht als kenmerk v/d filosofie
René Descartes: ons gezichtsvermogen bedriegt ons vaak bvb. Müller-Lyer illusie
(volgens Descartes bedriegen onze zintuigen ons vaker dan we denken)
➔ Filosofische kritiek: opent mogelijkheden dat dingen anders kunnen zijn; we hoeven ons niet neer te leggen met de
statusquo
Filosofen vs wetenschappers
Gelijkaardige attitudes:
- Kritisch en ruimdenkend
- Ze doen enkel beroep op rationele argumenten en overwegingen
- Niet laten verleiden door schijnbare vanzelfsprekendheden
- …
‘Een v/d kwaliteiten v/d wetenschap is dat ze ons de waarheid van rationeel denken bijbrengt, en het belang van vrijheid van
denken; ze leert ons dat het loont om te twijfelen aan de waarheid van wat ons wordt verteld’ – Richard Feynman
➔ Waarin verschilt wetenschap dan v/d filosofie??
Gebruikte methoden in de filosofie
Probleem: zowel wetenschappers als filosofen gebruiken een waaier van methoden, maar geen daarvan lijkt uniek te zijn
voor de filosofie
Filosofische methodes:
- Intuïtie (overvloedig gebruik eigen intuïtie), maar verschillende betekenissen voor intuïtie
o Kennis die op een onmiddellijke manier wordt verkregen bvb. Des idées claires et distinctes (Descartes) : niet
betwijfelbare ideeën bvb. ‘Je pense donc je suis’
o Spontane overtuigingen die we in onze eigen geest aantreffen wanneer we over een bepaald onderwerp beginnen
te denken → common sense (vaak moeilijk te veranderen of op te geven overtuigingen)
o Fauteuilfilosofen (armchair philosophers): filosofen die enkel gebruik maken van intuïtie (bespottend)
→ kan niet worden gezien als uniek kenmerk (ook wetenschappers gebruiken intuïtie)
- Conceptuele analyse (‘conceptual engineering’ – Luciano Floridi over de filosofie): het ontrafelen en verbeteren van
concepten die we in het dagelijks leven misschien soms te achteloos gebruiken
→ wordt niet door alle filosofen gebruikt en niet enkel door filosofen gebruikt (bvb. De sociale wetenschap die een
onderscheid maakt tussen sekse en gender)
- Gedachte-experiment: instrument v/d verbeelding dat gebruikt wordt om nieuwe informatie over een thema te
verkrijgen zonder gebruik te maken van nieuwe empirische data (in het laboratorium v/d menselijke geest)
o Problemen verhelderen door ze te visualiseren
o Leveren gegevens die voor/tegen bepaalde theorie kunnen gebruikt worden
o Omzeilen van financiële, technologische en morele problemen (niet zo bij echte experimenten)
o Bvb. brain in a vat (hersenen-in-een-vat): nadenken over dat ons brein eigenlijk op een andere planeet in een vat
ligt, gecontroleerd door een computer → we denken dat we een gwn leven aan het leiden zijn, we kunnen niet
weten of dit echt is of niet (zekerheden zijn eigenlijk geen echte, fundamentele zekerheden)
→wordt ook gebruikt door economie, geschiedenis, fysica… dus niet enkel in de filosofie
1
, FILOSOFIE EN BIO-ETHIEK: samenvatting boek Denken over Leven
Domein v/d filosofie
Aard v/d vragen en problemen waarmee ze zich bezighouden: abstract en eigenaardig → vragen die we ons in het dagelijks
leven niet hoeven te stellen
‘We zouden niet ver komen in het leven als we de ideeën tijd, getal, kennis, taal, goed en slecht niet meestal als
vanzelfsprekend beschouwden, maar in de filosofie onderzoeken we die dingen zelf’ – Thomas Nagel
Vooruitgang in de filosofie?
Geen vooruitgang
- Enkel nieuwe manieren om oude, onoplosbare problemen te beschrijven of te begrijpen
Wel vooruitgang
- Talloze wetenschappen ontstaan in de schoot v/d filosofie bvb. De psychologie
- Zondra er vooruitgang is in de filosofie, loopt een nieuwe wetenschap hier mee weg
2. Vier deeldomeinen
- Metafysica
- Logica
- Epistemologie
- Moraalfilosofie
Metafysica
Bestudeert de aard en structuur v/d wereld
- Wat betekent het om te bestaan?
Vb. zou tijd bestaan als er geen mensen op aarde rondlopen?
Vb. verhouding tussen lichaam en geest → zijn wij meer dan onze hersenen?:
➔ Materialisten/fysicalisten: nee, alles is opgebouwd met behulp van materie (physical stuff) ook onze mentale
toestanden (overtuigingen, herinneringen…); het zijn gwn hersentoestanden
➔ Dualisten: ja, mentale toestanden zijn opgebouwd uit geestesspul (mental stuff)
Vb. filosofisch debat over wilsvrijheid → bestaat er zoiets als vrije wil?
➔ Als we aannemen dat wij onze hersenen zijn, dwz dat wij (inclusief onze mentale toestanden) samenvallen met onze
hersenen, dat onze hersenen uit fysisch spul bestaan en dat fysisch spul onderworpen is aan de deterministische
wetten v/d fysica → vrije wil bestaat niet
➔ Determinisme: alle gebeurtenissen en standen van zaken worden veroorzaakt door voorafgaande gebeurtenissen en
standen van zaken
Probabilistische oorzaken: vb. genen: een gen voor eigenschap X wilt niet zeggen dat je die eigenschap ook hebt,
maar maakt het wel waarschijnlijker
Deterministische oorzaken: garanderen een bepaald resultaat
Logica
Wat het betekent om deugdelijk te redeneren en te argumenteren → argumentatieve hygiëne (belangrijk onderdeel kritisch
denken)
Het weerleggen van drogredenen (= onjuist/ondeugdelijk argument dat aannemelijk lijkt, maar niet logisch gezien klopt)
Vb. slippery slope: als we vandaag A doen, zal vroeg of laat B volgen en B is hoogst onwenselijk dus mogen we A niet doen
(bvb. Als we nu het homohuwelijk toe laten, moeten we vroeg of laat ook het huwelijk toelaten met honden of voorwerpen)
Epistomologie of kennisleer
Aard, structuur en mogelijkheid van onze kennis → wat is kennis? Hoe weten we wat we denken te weten?
Bvb. Brain in a vat experiment
Wetenschapsfilosofie is een toegepaste vorm v/d epistomologie, maar bepaalde aspecten zijn ook metafysisch/ethisch
- Algemene wetenschapsfilosofie: fundamentele filosofische kwesties die verband houden met wetenschap (eerder
intrinsieke interesse)
- Toegepaste wetenschapsfilosofie: filosofische vragen stellen die betrekking hebben op specifieke wetenschappen
(eerder instrumentele interesse → willen weten of onderzoeksresultaten van wetenschap X handig kunnen zijn voor
filosofische problemen buiten wetenschap X)
→’het nut van wetenschapsfilosofie voor wetenschappers is ongeveer even groot als het nut voor ornithologie voor vogels’
- Feynman
Ethiek of moraalfilosofie
Wat is een moraal? Dingen die we ‘moeten’ doen
2
, FILOSOFIE EN BIO-ETHIEK: samenvatting boek Denken over Leven
Normatieve universum: verzameling van rechten, plichten, aanbevelingen, geboden en verboden (bvb. Eerlijk zijn, naar de
autokeuring gaan, op tijd gaan slapen, voorrang verlenen in verkeer…)
➔ Zijn niet altijd ethische/morele kwesties, maar hoe verschilt het morele dan van andere kwesties in het normatieve
universum? Bvb. Het onderscheid tussen morele en juridische voorschriften; onze wetten zijn toch een
weerspiegeling van ons morele leven?
Vb. trolley-experiment: een trein rijdt af op 5 mensen, maar je hebt de kans om hem van spoor te laten veranderen
waardoor die maar 1 iemand overrijdt
Politieke filosofie onderdeel v/d ethiek
3. Een zeer korte geschiedenis v/d westerse filosofie
Historische definitie van filosofen: iemand kan zich een filosoof noemen als die zich bezighoudt met filosofen uit het
verleden → logici: drogreden: begging the question = bij een cirkelredenering wordt iets als juist beschouwd terwijl het
eigenlijk nog moet worden bewezen (we gaan er al van uit dat we weten wat een filosoof is, sinds dat we verwijzen naar
filosofen)
Filosofie is een discipline die voortdurend werd uitgedaagd door andere vormen van kennis: mythologie, theologie,
wetenschappen → moet zich steeds opnieuw uitvinden
Westerse filosofie
Oude Griekenland, 6e eeuw v.C.
Opkomst hangt samen met bredere maatschappelijke revolutie in Zuid-Europa
- grote archaïsche koninkrijken → stadstaten die elk hun eigen rechtspraak en bestuur organiseren
- wetten voor iedereen gelijk en voor iedereen toegankelijk (resultaat van publieke debatten)
- wetten en waarden van bovenuit opgelegd → wetten van goddelijke oorsprong ontdaan en ter discussie gesteld
- ontwikkeling versterkt door gevoel van relativiteit → Grieken komen steeds vaker in contact met vreemde culturen
eerste filosofen: Thales, Anaximander en Anaximenes afkomstig uit Miletus (Griekse stad) → ‘natuurfilosofen’
➔ interesse in datgene wat de kosmos doet draaien, overtuigd dat levende en levenloze natuur voortgekomen is uit een
of andere oerstof
➔ Thales: alles bestaat uit water, aarde drijft als gigantisch vlot op de kosmische zeeën
➔ Anaximander: ongedefinieerde substantie, aarde als ton
➔ Anaximenes: lucht is oorsprong van alles, aarde zweefde als ufo op omringende luchtstromen
➔ Revolutionaire ideeën in die tijd
➔ Eerste naturalisten: wouden kosmos begrijpen vanuit zijn eigen natuur en zijn eigen principes, ze zagen de wereld als
een natuurlijke ordening die vanuit zichzelf moet worden begrepen, eerder dan vanuit allerlei vage bovennatuurlijke
interventies
Eerste piek antieke westerse filosofie: Plato en Aristoteles (Griekse figuren)
➔ Plato: zintuiglijke wereld is te veranderlijk om echte kennis te leveren; de mogelijkheid van echte kennis spoort ons
ertoe aan om te veronderstellen dat er naast deze wereld ook nog een andere wereld moet bestaan, ‘de
ideeënwereld’
➔ Aristoteles: alles dat we nodig hebben om de natuur te beschrijven en verklaren is al aanwezig in de natuur zelf
(naturalist)
➔ Homini universali: geen enkel thema uit de weg gaan, brachten alle thema’s met elkaar in verband
Anno Domini (313): christendom werd toegelaten als religie in Romeinse Rijk → ‘begin middeleeuwen’: lange duistere
periode
Middeleeuwen: filosofen over de band tussen filosofie en religie
➔ pro Plato en ideeënwereld (christelijke hemel)
➔ God die zegt: je hoeft niet te weten wie ik ben om in mij te geloven
➔ Filosofie: laat zich niet graag begrenzen, elke overtuiging moet in vraag kunnen worden gesteld (gaat in tegen veel
geloofsovertuigingen van religies)
➔ Augustinus en Thomas van Aquino: tegenstelling tussen filosofie en theologie verzachten → geloofsovertuigingen
kunnen worden bewezen met het verstand, geloofsovertuigingen kunnen het vertrekpunt vormen voor verder
filosofisch onderzoek
Laatmiddeleeuwse filosofie: ‘in concurrentie’ met de moderne wetenschap
➔ René Descartes en Isaac Newton : zowel wetenschapper als filosoof
➔ Richard Feynman: tegen de filosofie, ‘filosofie stopt waar de wetenschap begint’
➔ Sciëntisme: de overtuiging dat de methoden v/d natuurwetenschappen de enige bron zijn van echte kennis over
eender welk onderwerp
3
