PUBLIEKRECHT
LES 1
Verschil publiek- en privaat recht!
Publiek recht: verhouding met de overheid. Een verticale relatie. De overheid is
machtiger dan dat burgers zijn. Als je het oneens bent met de overheid, kan je dit
afdwingen.
Verschil met politieke wetenschappen: pol. wet. Kijkt naar de strategie. Juristen
kijken niet naar de manier hoe het spel gespeeld wordt, maar kijken naar de
regels. Het zijn de scheidsrechters.
Twee grote takken in het publiek recht:
1. Staatsrecht, grondwettelijk recht
2. Bestuursrecht, administratief recht.
(3. Internationaal en Europees recht) -> hebben grote invloed
Je kan recht niet ontlopen.
GRONDWETTELIJK RECHT
1. MENSENRECHTEN
Bv. Vrijheid van religie, recht op onderwijs, vrijheid van meningsuiting, recht op
leven, verbod op foltering.
Mensenrechten zijn fundamentele, universele rechten en vrijheden die ieder
mens bezit, simpelweg omdat hij of zij mens is; ze zijn onvervreemdbaar, gelden
altijd en overal, en beschermen de menselijke waardigheid.
Drie generaties van mensenrechten:
1) 1ste generatie mensenrechten: afweerrechten.
a. Burgers geven soevereiniteit af aan de overheid.
b. Deze richten zich op vrijheid en bescherming van het individu tegen
staatsinmenging (klassieke grondrechten). Voorbeelden zijn het
recht op leven, vrijheid van meningsuiting, godsdienstvrijheid,
privacy en stemrecht. Ze zijn grotendeels vastgelegd in
de Universele Verklaring van de rechten van de Mens in 1948.
2) 2 generatie: plichten van de overheid aan de burger.
de
a. Deze draaien om gelijkheid en vereisen actieve inzet van de
overheid om de levensstandaard te waarborgen. Voorbeelden zijn
het recht op arbeid, onderwijs, huisvesting, voedsel en sociale
zekerheid. Ook deze rechten zijn opgenomen in de UVRM van 1948.
3) 3 generatie: collectieve grondrechten
de
1
, a. Wat we allemaal delen. Deze rechten, ontwikkeld vanaf de jaren 70,
richten zich op solidariteit en groepen in plaats van individuen.
Voorbeelden zijn het recht op zelfbeschikking, het recht op
ontwikkeling, een schoon milieu en beheer van eigen grondstoffen.
b. Bv. Klimaat
Moeilijkheid bij mensenrechten: er kunnen conflicten ontstaan tussen
individuen. Cfr. “ethische thema’s” op PowerPoint met recht op privacy en
donoren.
Cfr. Stand-still beginsel: is een juridische regel die voorkomt dat
bestaande beschermingsniveaus in sociale zekerheid, milieurecht of
handel aanzienlijk verslechteren. Het houdt in dat de huidige (gunstige)
situatie als norm geldt voor de toekomst en achteruitgang in beginsel
verboden is. -> redelijke verantwoording, aftoetsen bij het GWH.
Gelijkheidsbeginsel wordt in twijfel getrokken bij Btw-tarieven regering.
2. KLASSIEKE STAATSRECHT (INSTELLINGEN)
Cfr. scheiding der machten.
Afschaffing Senaat
Raad voor Vreemdelingenbetwistingen
Klimaatarrest: rechters dwingen de overheid om iets aan de
klimaatproblematiek te doen.
3. STAATSHERVORMING
Onderwijs: gemeenschappen. Altijd de afweging maken wie er bevoegd is
in België, voor welke regels.
Impasse in de Brusselse regeringsvorming.
LES 2
EVOLUTIE VAN DE GRONDWET
1) DEMOCRATISERING VAN BELGIË
Uitbreiding kiezerscorps
o 1831 Cijnskiesrecht (M)
o 1893 Meervoudig algemeen stemrecht (M)
o 1919/1921 Enkelvoudig algemeen stemrecht (M)
o 1948 Algemeen enkelvoudig stemrecht (M/V)
o 1992/1999 Stemrecht voor vreemdelingen: lokaal+EP
Van representatieve democratie naar consensusdemocratie
o Gebaseerd op overleg tussen en compromisvorming tussen de twee
belangrijkste taalgemeenschappen
Erkenning van sociaal-economische grondrechten
o Bv recht op onderwijs, recht op arbeid, recht op sociale zekerheid…
essentiële voorwaarden om een liberale vrijheid te kunnen
uitoefenen.
2
, 2) FEDERALISERING VAN BELGIË
Het Belgische federalisme is centrifugaal (= macht vloeit weg van het centrum) &
bipolair (= twee grote bevolkinsgroepen).
GRONDGEBIED:
Provincies
Taalgebieden
Faciliteitengemeenten
Gemeenschappen
Gewesten
HIERARCHIE VAN RECHTSREGELS
Piramide: altijd als je naar beneden gaat, komt dat soort rechtsregels meer
voor.
Hoe hoger je op de piramide zit, hoe moeilijker iets is om te wijzigen.
Hoe lager: wil je democratie ten volle laten spelen, dus makkelijker te
wijzigen.
Hogere regel gaat voor op de lagere regel.
Op het zelfde niveau? Latere regel gaat voor op eerdere regel.
Aanvechten mogelijk d.m.v. het gelijkheidsbeginsel
1) Internationaal recht met rechtstreekse werking
a. Belgische Grondwet heeft weinig oog voor internationaal recht
b. Bijvoorbeeld: EU recht stelt dat EU burgers ook kunnen stemmen in
België. België heeft dit toegepast op de
gemeenteraadsverkiezingen.
c. Smeerkaasarrest: Internationaal recht met rechtstreekse werking
krijgt voorrang op de wet.
d. Objectief recht: Helder en precies
e. Subjectief recht: burgers kunnen zich beroepen op dat recht
2) Grondwet: allerhoogste norm binnen België
3
, a. Niet altijd neergeschreven: VK/Israël hebben een grondwet, maar
niet geschreven.
b. Basismensenrechten, vaststelling instellingen…
c. Grondwet wijzigen: 2/3 meerderheid
3) Bijzondere meerderheidswet: basisregels van de Belgische
staatshervorming, bijzondere financiering, grondwettelijk hof…
a. Meerderheidsvereisten: 2/3 meerderheid in het totaal en
meerderheid in elke taalgroep! Meerderheid van elke taalgroep
moeten ook aanwezig zijn.
b. Federaal
c. Zeer lange wetten met veel uitzonderingen,
samenwerkingsvormen…
d. Je kan/wilt dit niet in de grondwet plaatsen
e. Cfr. Bevoegdheidsconflicten: nieuwe wet altijd voor op de oude wet.
f. Bevatten geen mensenrechten in sé: gaan over
bevoegdheidsverdeling
Gaat over: 1) institutionele organisatie van de gemeenschappen en
gewesten 2) Financieringsregeling & 3) Grondwettelijk Hof
4) Bijzondere meerderheidsdecreten en -ordonnanties
a. Vlaamse Gemeenschap, Franse Gemeenschap en Waalse Gewest
(ook BHG en DG sinds zesde staatshervorming) hebben beperkte
institutionele of constitutieve autonomie.
b. Over de samenstelling en werking van hun parlementen en regering
c. Over de regels van hun verkiezingen
d. 2/3de meerderheid
5) Wet, decreet & ordonnantie
a. Zijn hetzelfde, ze staan op het zelfde niveau: geen verschil in kracht
b. Verschil: deelstaat/entiteit die de wetsbepaling heeft aangenomen
c. Decreet: Gemeenschappen/Gewesten
d. Ordonnantie: op Brussels niveau
6) Verordening en besluiten van de uitvoerende macht
a. Basis van de piramide: omdat er zo veel meer
besluiten/verordeningen zijn dan wetten
b. Niet enkel federale regering: ook deelstaten, gemeenten, provincies,
districten, agentschappen…
GRONDWET
Procedure tot herziening van de Grondwet
4
LES 1
Verschil publiek- en privaat recht!
Publiek recht: verhouding met de overheid. Een verticale relatie. De overheid is
machtiger dan dat burgers zijn. Als je het oneens bent met de overheid, kan je dit
afdwingen.
Verschil met politieke wetenschappen: pol. wet. Kijkt naar de strategie. Juristen
kijken niet naar de manier hoe het spel gespeeld wordt, maar kijken naar de
regels. Het zijn de scheidsrechters.
Twee grote takken in het publiek recht:
1. Staatsrecht, grondwettelijk recht
2. Bestuursrecht, administratief recht.
(3. Internationaal en Europees recht) -> hebben grote invloed
Je kan recht niet ontlopen.
GRONDWETTELIJK RECHT
1. MENSENRECHTEN
Bv. Vrijheid van religie, recht op onderwijs, vrijheid van meningsuiting, recht op
leven, verbod op foltering.
Mensenrechten zijn fundamentele, universele rechten en vrijheden die ieder
mens bezit, simpelweg omdat hij of zij mens is; ze zijn onvervreemdbaar, gelden
altijd en overal, en beschermen de menselijke waardigheid.
Drie generaties van mensenrechten:
1) 1ste generatie mensenrechten: afweerrechten.
a. Burgers geven soevereiniteit af aan de overheid.
b. Deze richten zich op vrijheid en bescherming van het individu tegen
staatsinmenging (klassieke grondrechten). Voorbeelden zijn het
recht op leven, vrijheid van meningsuiting, godsdienstvrijheid,
privacy en stemrecht. Ze zijn grotendeels vastgelegd in
de Universele Verklaring van de rechten van de Mens in 1948.
2) 2 generatie: plichten van de overheid aan de burger.
de
a. Deze draaien om gelijkheid en vereisen actieve inzet van de
overheid om de levensstandaard te waarborgen. Voorbeelden zijn
het recht op arbeid, onderwijs, huisvesting, voedsel en sociale
zekerheid. Ook deze rechten zijn opgenomen in de UVRM van 1948.
3) 3 generatie: collectieve grondrechten
de
1
, a. Wat we allemaal delen. Deze rechten, ontwikkeld vanaf de jaren 70,
richten zich op solidariteit en groepen in plaats van individuen.
Voorbeelden zijn het recht op zelfbeschikking, het recht op
ontwikkeling, een schoon milieu en beheer van eigen grondstoffen.
b. Bv. Klimaat
Moeilijkheid bij mensenrechten: er kunnen conflicten ontstaan tussen
individuen. Cfr. “ethische thema’s” op PowerPoint met recht op privacy en
donoren.
Cfr. Stand-still beginsel: is een juridische regel die voorkomt dat
bestaande beschermingsniveaus in sociale zekerheid, milieurecht of
handel aanzienlijk verslechteren. Het houdt in dat de huidige (gunstige)
situatie als norm geldt voor de toekomst en achteruitgang in beginsel
verboden is. -> redelijke verantwoording, aftoetsen bij het GWH.
Gelijkheidsbeginsel wordt in twijfel getrokken bij Btw-tarieven regering.
2. KLASSIEKE STAATSRECHT (INSTELLINGEN)
Cfr. scheiding der machten.
Afschaffing Senaat
Raad voor Vreemdelingenbetwistingen
Klimaatarrest: rechters dwingen de overheid om iets aan de
klimaatproblematiek te doen.
3. STAATSHERVORMING
Onderwijs: gemeenschappen. Altijd de afweging maken wie er bevoegd is
in België, voor welke regels.
Impasse in de Brusselse regeringsvorming.
LES 2
EVOLUTIE VAN DE GRONDWET
1) DEMOCRATISERING VAN BELGIË
Uitbreiding kiezerscorps
o 1831 Cijnskiesrecht (M)
o 1893 Meervoudig algemeen stemrecht (M)
o 1919/1921 Enkelvoudig algemeen stemrecht (M)
o 1948 Algemeen enkelvoudig stemrecht (M/V)
o 1992/1999 Stemrecht voor vreemdelingen: lokaal+EP
Van representatieve democratie naar consensusdemocratie
o Gebaseerd op overleg tussen en compromisvorming tussen de twee
belangrijkste taalgemeenschappen
Erkenning van sociaal-economische grondrechten
o Bv recht op onderwijs, recht op arbeid, recht op sociale zekerheid…
essentiële voorwaarden om een liberale vrijheid te kunnen
uitoefenen.
2
, 2) FEDERALISERING VAN BELGIË
Het Belgische federalisme is centrifugaal (= macht vloeit weg van het centrum) &
bipolair (= twee grote bevolkinsgroepen).
GRONDGEBIED:
Provincies
Taalgebieden
Faciliteitengemeenten
Gemeenschappen
Gewesten
HIERARCHIE VAN RECHTSREGELS
Piramide: altijd als je naar beneden gaat, komt dat soort rechtsregels meer
voor.
Hoe hoger je op de piramide zit, hoe moeilijker iets is om te wijzigen.
Hoe lager: wil je democratie ten volle laten spelen, dus makkelijker te
wijzigen.
Hogere regel gaat voor op de lagere regel.
Op het zelfde niveau? Latere regel gaat voor op eerdere regel.
Aanvechten mogelijk d.m.v. het gelijkheidsbeginsel
1) Internationaal recht met rechtstreekse werking
a. Belgische Grondwet heeft weinig oog voor internationaal recht
b. Bijvoorbeeld: EU recht stelt dat EU burgers ook kunnen stemmen in
België. België heeft dit toegepast op de
gemeenteraadsverkiezingen.
c. Smeerkaasarrest: Internationaal recht met rechtstreekse werking
krijgt voorrang op de wet.
d. Objectief recht: Helder en precies
e. Subjectief recht: burgers kunnen zich beroepen op dat recht
2) Grondwet: allerhoogste norm binnen België
3
, a. Niet altijd neergeschreven: VK/Israël hebben een grondwet, maar
niet geschreven.
b. Basismensenrechten, vaststelling instellingen…
c. Grondwet wijzigen: 2/3 meerderheid
3) Bijzondere meerderheidswet: basisregels van de Belgische
staatshervorming, bijzondere financiering, grondwettelijk hof…
a. Meerderheidsvereisten: 2/3 meerderheid in het totaal en
meerderheid in elke taalgroep! Meerderheid van elke taalgroep
moeten ook aanwezig zijn.
b. Federaal
c. Zeer lange wetten met veel uitzonderingen,
samenwerkingsvormen…
d. Je kan/wilt dit niet in de grondwet plaatsen
e. Cfr. Bevoegdheidsconflicten: nieuwe wet altijd voor op de oude wet.
f. Bevatten geen mensenrechten in sé: gaan over
bevoegdheidsverdeling
Gaat over: 1) institutionele organisatie van de gemeenschappen en
gewesten 2) Financieringsregeling & 3) Grondwettelijk Hof
4) Bijzondere meerderheidsdecreten en -ordonnanties
a. Vlaamse Gemeenschap, Franse Gemeenschap en Waalse Gewest
(ook BHG en DG sinds zesde staatshervorming) hebben beperkte
institutionele of constitutieve autonomie.
b. Over de samenstelling en werking van hun parlementen en regering
c. Over de regels van hun verkiezingen
d. 2/3de meerderheid
5) Wet, decreet & ordonnantie
a. Zijn hetzelfde, ze staan op het zelfde niveau: geen verschil in kracht
b. Verschil: deelstaat/entiteit die de wetsbepaling heeft aangenomen
c. Decreet: Gemeenschappen/Gewesten
d. Ordonnantie: op Brussels niveau
6) Verordening en besluiten van de uitvoerende macht
a. Basis van de piramide: omdat er zo veel meer
besluiten/verordeningen zijn dan wetten
b. Niet enkel federale regering: ook deelstaten, gemeenten, provincies,
districten, agentschappen…
GRONDWET
Procedure tot herziening van de Grondwet
4
