02/10/23
3 basisvragen in sociologie
- Hoe wordt het individuele beïnvloed door het maatschappelijke?
- Wat verklaart de ordening en voorspelbaarheid van het samenleven? (Hoe is het
geëvolueerd)
- In wat voor samenleving leven wij? (Hoe verschillen de samenleving onderling, met
verleden, toekomst)
Vraag naar maatschappijdiagnose: Wereldmaatschappij, snel en ver
➔ Hoe onderzoeken we dat allemaal op een wetenschappelijke manier? (Methoden)
Sociale betrekking
• Sociaal, heeft bij de sociologen geen positieve of negatieve connotatie
• Sociaal handelen: Mijn handelingen gericht, georiënteerd op de andere mensen en
omgekeerd
Vb. De les: De prof houdt rekening met de studenten en legt uitleg en de leerlingen
zitten in de les en luisteren, zijn stil,… (Het gedrag aanpassen op die van de andere)
• Actoren = Mensen
• Agency = Handelingsvermogen = Het vermogen om het ene te doen i.p.v. het
anderen (Vrijheid, keuze,…)
• Eigen oriëntatie, niet voorgeprogrammeerd, geen robots, niet mechanisch
gedetermineerd, maar je hebt de keuzemogelijkheid
• Iedereen heeft de agency om vb. te roepen in de aula (perfect mogelijk)
• Als de actoren samenhandelen komt er een sociale relatie voort (Vb. Les)
Samenhandelen
• Zelfreferentieel = Sociale handelingen verwijzen naar sociale handelingen van de
andere persoon (Verwijzen naar de handeling die gericht was op mij)
Vb. Als iemand raar kijkt naar de prof, denkt de prof dat hij/zij het anders moet
uitleggen
- Kunnen alleen maar zich oriënteren op andere sociale handelingen
(Verbaal/Onverbaal) want als je in jezelf denkt, niet observeerbaar is, is er geen
samenwerking tussen de mensen
• Momentaan: (Elke seconden) Van moment tot moment verandert de situatie
Vb. Begin van les is er minder lawaai dan op het einde van de les
• Contingent = Tegelijkertijd voorspelbaar en onvoorspelbaar
= Samenhandeling had altijd anders kunnen verlopen
Vb. Hoe de les eruit zal zien is zeer voorspelbaar, maar kan ook anders lopen door
omstandigheden van de prof die niet naar de les kon komen,…
- Door de agency (Gevolg), is samenhandelen contingent
- Als je de maatschappij bekijkt zoals het is, zal je niet de juiste conclusies kunnen
trekken
, • Reflexief gemonitored (Fundamenteel kenmerk van samenhandelen) = Heel veel
zaken zijn onder ons bewustzijn, maar bij het samenhandelen gaan we observeren
wat anderen doen. In functie daarvan gaan we daarop afstemmen. We gaan een
eigen narratief hebben op basis van de anderen.
- Bewuste (= Reflexief) monitoring van de samenhang (van handelingen)
Afhankelijkheidsverhoudingen en sociale verbanden
• Afhankelijkheidsverhoudingen = De studenten zijn afhankelijk van de prof, maar de
prof is ook afhankelijk van de studenten
Vb. Journalist/Politici
Vb. Kinderen/Ouders
Vb. Rechter/Beklaagde
Vb. Verkoper/Koper
• Veralgemeende afhankelijk: Iedereen is afhankelijk van iemand
- Je moet bepaalde skills leren van anderen, je leert het niet zonder dat je het hebt
geleerd van iemand anders
• Sociaal verband (Hebben afhankelijkheidsverhoudingen) = Sociale groep
Waarom zeggen we niet dat het een sociale groep is?
Vb. Belgische politiek is moeilijk om te zeggen dat het een groep is, maar een
verzameling van mensen = Systemen)
Vb. Kuleuven is een van sociaal verband (Deel van de Vlaamse universiteit)
→ Afhankelijk van Universiteit Antwerpen
→ Afhankelijk van Belgische politiek
Algemene definitie van maatschappij:
• Zelfreferentieel: Refereren naar eerdere handelingen, naar conferenties, op
Twitter,…
• Momentaan: Maatschappij verandert, evolueert voortdurend (In praktijk: Er zijn ook
vaste kenmerken van maatschappij)
LET OP! Als we verwijzen naar de 19de-eeuwse maatschappij, die maatschappij bleef
niet stil staan, maar er is een vaste kenmerken (structuur) in die maatschappij
isoleren, en een abstractie maken van fundamentele feit dat de maatschappij
dynamisch is
• Contigent: Maatschappij volgt niet een voorgeprogrammeerd mechanisme als een
robot (Je kan de wetten van de maatschappij niet bepalen)
Reflexief gemonitored: Politiek heeft niet alles onder controle, 1 instantie kan niet de
hele maatschappij onder controle houden (MAAR onbewust)
Ruimtelijke grenzen → Invloed van landsgrenzen
→ Andere maatschappelijke context en samenleving terwijl we in 1
land wonen
→Maar ze zijn niet een afgesloten wereld, waarbij ze geen invloed
ontvangen van de “buitenwereld”
,Moderne maatschappij = Functioneel gedifferentieerde wereldmaatschappij
(<--> Gesegmenteerde wereldmaatschappij, Archaïsche manier om de wereldmaatschappij
op te delen = Weinig afhankelijkheidsverhoudingen tussen de verschillende stammen m.a.w.
de stammen functioneren op zichzelf)
• Arbeidsindeling zorgde ervoor dat we afhankelijk werden van elkaar
Als je mentale problemen ga je naar de psycholoog
Als je pijn hebt aan je hart, ga je niet naar een chirurg, maar naar een cardioloog
Als je auto (Volvo) moet gaan controleren, ga je niet naar een garagist, maar Volvo.
Opdeling van maatschappij: Meerdere deelsystemen voor het vervullen van een functie,
maatschappelijke taken
Vb. Scheiding der machten is functioneel gedifferentieerd
• Mondialisering
Mondmasker tijdens corona: Er waren in het begin er niet genoeg omdat iedereen ze nodig
had. Als iedereen ze zou kopen, zouden de mensen die het echt nodig hadden, niet kunnen
dragen.
Staking van Iphone makers (China) → Wij zijn afhankelijk van die mensen want leveringstijd
in Leuven werd vertraagd
Kosmopolitisme = Gerichtheid in sociaal handelen (Verbonden voelen) in hele wereld
Nationalisme = Identificeren in Belgische context (Ik voel me Belg)
Model van invloeden van sociale op het individuele schematiseren (Individualisering)
• Vanuit het individu gedacht + Wat zijn de invloeden van het sociaal op indivuduele
• Sociologische verbeeldingskracht = Loskomen van ideeën van individuen
Vb. Eigenschappen van hoe politiek evolueert,… zonder individuen centraal te stellen,
maar meer denken in verband met sociale verbanden en relaties
- Er moet iets maatschappelijk veranderd zijn bij een massale evolutie zoals meer
vrouwen in hoger onderwijs dan vroeger
- Dit kan niet verklaard worden door individuen want het is een massale evolutie
Vb. Rechtssysteem als sociaal systeem
- Is het Belgische rechtssysteem om zeep als er iemand sterft?
Vb. KuLeuven als sociaal systeem
- Het sociaal systeem bestaat verder ookal gaat er een docent weg
• Maatschappij (Geen som van alle individuen) heeft invloed op Belgisch rechtsysteem
(Situatie)
• Bevraging van het sociale psychologie en maatschappelijke, sociaal engagement
heeft niets te maken met sociaal verbeeldingskracht (3 basisvragen)
• Hoe ga je deze basisvragen, inzichten inzetten? = Sociaal engagement
→ Ethisch neutrale zaken (Politiek niet links of rechts)
• In praktijk zijn veel psychologen sociaal geëngageerd
• Doelstellingen van de wetenschappelijke sociologie: Dezelfde conclusies bekomen bij
de onderzoeksvragen ongeacht ieder zijn politieke overtuiging (Transparant en met
behulp van methoden)
, Vb. KuLeuven heeft meer linkse mensen dan geheel van maatschappij → Daarom
meer rechtse mensen voor evenwicht
Angela Davis
• Zeer geëngageerde socioloog
Emile Durkheim
• Voorloper van sociologie
• Sociologische methoden, sociale realiteit zien als een extern aan individuen, externe
realiteit
• Sociale feiten als object buiten ons zelf bestuderen, lopen we een risico op foute
onderzoeken
• Sociologen kunnen nooit buiten de maatschappij stappen
• Sociologen zijn deel van wat ze bestuderen en hebben een invloed op maatschappij
(Sterrekundige heeft hier geen last van: Als de sterrekundige een theorie formuleert,
heeft dit geen invloed op de loop van de planeet)
Sociologen doet wetenschappelijk onderbouwde uitspraken over dingen waar iedereen een
mening over heeft → Olifantenvel kweken (Veel kritiek)
1. Conclusie die de meeste mensen dachten dat het onderzoek zou opleveren (Common
sense); Waarom zoveel geld spenderen dan aan onderzoeken?
2. Als het niet aansluit bij common sense en dus tegenin gaat op wat we dachten, vaak
tegen in het individualistisch wereldbeeld (Scepticisme); Sociologen vinden iets, wat
iedereen weet dat het anders is
Vaak bij zaken van machtsverhoudingen, worden die met tegenmacht
geconfronteerd
Onze maatschappij heeft de neiging om maatschappelijke fenomenen verklaren met
individuele motieven, handelingen (Werkloosheid van Marokkaanse herkomst in
Brusselse context: Ze zijn te lui,…)
09/10/23
Waarom in rijk regio, zoveel armen
1. Hoe is sociale orde mogelijk?
Hoe komt dat we zoveel voorspelbaarheid zien terwijl de maatschappij
onvoorspelbaar is?
Hoe komt het dat de sociale ordening zo ordelijk is?
Vb. Weinig plunderingen in regio’s waar er veel armen, die in een rijke regio wonen,
zijn
Is het door de rol van politieorganisatie of zijn er diepgaande factoren?
2. Maatschappijdiagnose: Systeem waarin wij rondlopen?
Wat kunnen we afleiden uit de maatschappij?
Structurele eigenschappen typisch voor de maatschappij die dit soort zaken
voortbrengen?
3. Invloed van sociaal op individuele?
Invloed van sociaal beleid op armoede?
• Niet in armoede leven, maar wel sociaal uitgesloten door vb. Geen toegang tot digitale
dienstverlening
3 basisvragen in sociologie
- Hoe wordt het individuele beïnvloed door het maatschappelijke?
- Wat verklaart de ordening en voorspelbaarheid van het samenleven? (Hoe is het
geëvolueerd)
- In wat voor samenleving leven wij? (Hoe verschillen de samenleving onderling, met
verleden, toekomst)
Vraag naar maatschappijdiagnose: Wereldmaatschappij, snel en ver
➔ Hoe onderzoeken we dat allemaal op een wetenschappelijke manier? (Methoden)
Sociale betrekking
• Sociaal, heeft bij de sociologen geen positieve of negatieve connotatie
• Sociaal handelen: Mijn handelingen gericht, georiënteerd op de andere mensen en
omgekeerd
Vb. De les: De prof houdt rekening met de studenten en legt uitleg en de leerlingen
zitten in de les en luisteren, zijn stil,… (Het gedrag aanpassen op die van de andere)
• Actoren = Mensen
• Agency = Handelingsvermogen = Het vermogen om het ene te doen i.p.v. het
anderen (Vrijheid, keuze,…)
• Eigen oriëntatie, niet voorgeprogrammeerd, geen robots, niet mechanisch
gedetermineerd, maar je hebt de keuzemogelijkheid
• Iedereen heeft de agency om vb. te roepen in de aula (perfect mogelijk)
• Als de actoren samenhandelen komt er een sociale relatie voort (Vb. Les)
Samenhandelen
• Zelfreferentieel = Sociale handelingen verwijzen naar sociale handelingen van de
andere persoon (Verwijzen naar de handeling die gericht was op mij)
Vb. Als iemand raar kijkt naar de prof, denkt de prof dat hij/zij het anders moet
uitleggen
- Kunnen alleen maar zich oriënteren op andere sociale handelingen
(Verbaal/Onverbaal) want als je in jezelf denkt, niet observeerbaar is, is er geen
samenwerking tussen de mensen
• Momentaan: (Elke seconden) Van moment tot moment verandert de situatie
Vb. Begin van les is er minder lawaai dan op het einde van de les
• Contingent = Tegelijkertijd voorspelbaar en onvoorspelbaar
= Samenhandeling had altijd anders kunnen verlopen
Vb. Hoe de les eruit zal zien is zeer voorspelbaar, maar kan ook anders lopen door
omstandigheden van de prof die niet naar de les kon komen,…
- Door de agency (Gevolg), is samenhandelen contingent
- Als je de maatschappij bekijkt zoals het is, zal je niet de juiste conclusies kunnen
trekken
, • Reflexief gemonitored (Fundamenteel kenmerk van samenhandelen) = Heel veel
zaken zijn onder ons bewustzijn, maar bij het samenhandelen gaan we observeren
wat anderen doen. In functie daarvan gaan we daarop afstemmen. We gaan een
eigen narratief hebben op basis van de anderen.
- Bewuste (= Reflexief) monitoring van de samenhang (van handelingen)
Afhankelijkheidsverhoudingen en sociale verbanden
• Afhankelijkheidsverhoudingen = De studenten zijn afhankelijk van de prof, maar de
prof is ook afhankelijk van de studenten
Vb. Journalist/Politici
Vb. Kinderen/Ouders
Vb. Rechter/Beklaagde
Vb. Verkoper/Koper
• Veralgemeende afhankelijk: Iedereen is afhankelijk van iemand
- Je moet bepaalde skills leren van anderen, je leert het niet zonder dat je het hebt
geleerd van iemand anders
• Sociaal verband (Hebben afhankelijkheidsverhoudingen) = Sociale groep
Waarom zeggen we niet dat het een sociale groep is?
Vb. Belgische politiek is moeilijk om te zeggen dat het een groep is, maar een
verzameling van mensen = Systemen)
Vb. Kuleuven is een van sociaal verband (Deel van de Vlaamse universiteit)
→ Afhankelijk van Universiteit Antwerpen
→ Afhankelijk van Belgische politiek
Algemene definitie van maatschappij:
• Zelfreferentieel: Refereren naar eerdere handelingen, naar conferenties, op
Twitter,…
• Momentaan: Maatschappij verandert, evolueert voortdurend (In praktijk: Er zijn ook
vaste kenmerken van maatschappij)
LET OP! Als we verwijzen naar de 19de-eeuwse maatschappij, die maatschappij bleef
niet stil staan, maar er is een vaste kenmerken (structuur) in die maatschappij
isoleren, en een abstractie maken van fundamentele feit dat de maatschappij
dynamisch is
• Contigent: Maatschappij volgt niet een voorgeprogrammeerd mechanisme als een
robot (Je kan de wetten van de maatschappij niet bepalen)
Reflexief gemonitored: Politiek heeft niet alles onder controle, 1 instantie kan niet de
hele maatschappij onder controle houden (MAAR onbewust)
Ruimtelijke grenzen → Invloed van landsgrenzen
→ Andere maatschappelijke context en samenleving terwijl we in 1
land wonen
→Maar ze zijn niet een afgesloten wereld, waarbij ze geen invloed
ontvangen van de “buitenwereld”
,Moderne maatschappij = Functioneel gedifferentieerde wereldmaatschappij
(<--> Gesegmenteerde wereldmaatschappij, Archaïsche manier om de wereldmaatschappij
op te delen = Weinig afhankelijkheidsverhoudingen tussen de verschillende stammen m.a.w.
de stammen functioneren op zichzelf)
• Arbeidsindeling zorgde ervoor dat we afhankelijk werden van elkaar
Als je mentale problemen ga je naar de psycholoog
Als je pijn hebt aan je hart, ga je niet naar een chirurg, maar naar een cardioloog
Als je auto (Volvo) moet gaan controleren, ga je niet naar een garagist, maar Volvo.
Opdeling van maatschappij: Meerdere deelsystemen voor het vervullen van een functie,
maatschappelijke taken
Vb. Scheiding der machten is functioneel gedifferentieerd
• Mondialisering
Mondmasker tijdens corona: Er waren in het begin er niet genoeg omdat iedereen ze nodig
had. Als iedereen ze zou kopen, zouden de mensen die het echt nodig hadden, niet kunnen
dragen.
Staking van Iphone makers (China) → Wij zijn afhankelijk van die mensen want leveringstijd
in Leuven werd vertraagd
Kosmopolitisme = Gerichtheid in sociaal handelen (Verbonden voelen) in hele wereld
Nationalisme = Identificeren in Belgische context (Ik voel me Belg)
Model van invloeden van sociale op het individuele schematiseren (Individualisering)
• Vanuit het individu gedacht + Wat zijn de invloeden van het sociaal op indivuduele
• Sociologische verbeeldingskracht = Loskomen van ideeën van individuen
Vb. Eigenschappen van hoe politiek evolueert,… zonder individuen centraal te stellen,
maar meer denken in verband met sociale verbanden en relaties
- Er moet iets maatschappelijk veranderd zijn bij een massale evolutie zoals meer
vrouwen in hoger onderwijs dan vroeger
- Dit kan niet verklaard worden door individuen want het is een massale evolutie
Vb. Rechtssysteem als sociaal systeem
- Is het Belgische rechtssysteem om zeep als er iemand sterft?
Vb. KuLeuven als sociaal systeem
- Het sociaal systeem bestaat verder ookal gaat er een docent weg
• Maatschappij (Geen som van alle individuen) heeft invloed op Belgisch rechtsysteem
(Situatie)
• Bevraging van het sociale psychologie en maatschappelijke, sociaal engagement
heeft niets te maken met sociaal verbeeldingskracht (3 basisvragen)
• Hoe ga je deze basisvragen, inzichten inzetten? = Sociaal engagement
→ Ethisch neutrale zaken (Politiek niet links of rechts)
• In praktijk zijn veel psychologen sociaal geëngageerd
• Doelstellingen van de wetenschappelijke sociologie: Dezelfde conclusies bekomen bij
de onderzoeksvragen ongeacht ieder zijn politieke overtuiging (Transparant en met
behulp van methoden)
, Vb. KuLeuven heeft meer linkse mensen dan geheel van maatschappij → Daarom
meer rechtse mensen voor evenwicht
Angela Davis
• Zeer geëngageerde socioloog
Emile Durkheim
• Voorloper van sociologie
• Sociologische methoden, sociale realiteit zien als een extern aan individuen, externe
realiteit
• Sociale feiten als object buiten ons zelf bestuderen, lopen we een risico op foute
onderzoeken
• Sociologen kunnen nooit buiten de maatschappij stappen
• Sociologen zijn deel van wat ze bestuderen en hebben een invloed op maatschappij
(Sterrekundige heeft hier geen last van: Als de sterrekundige een theorie formuleert,
heeft dit geen invloed op de loop van de planeet)
Sociologen doet wetenschappelijk onderbouwde uitspraken over dingen waar iedereen een
mening over heeft → Olifantenvel kweken (Veel kritiek)
1. Conclusie die de meeste mensen dachten dat het onderzoek zou opleveren (Common
sense); Waarom zoveel geld spenderen dan aan onderzoeken?
2. Als het niet aansluit bij common sense en dus tegenin gaat op wat we dachten, vaak
tegen in het individualistisch wereldbeeld (Scepticisme); Sociologen vinden iets, wat
iedereen weet dat het anders is
Vaak bij zaken van machtsverhoudingen, worden die met tegenmacht
geconfronteerd
Onze maatschappij heeft de neiging om maatschappelijke fenomenen verklaren met
individuele motieven, handelingen (Werkloosheid van Marokkaanse herkomst in
Brusselse context: Ze zijn te lui,…)
09/10/23
Waarom in rijk regio, zoveel armen
1. Hoe is sociale orde mogelijk?
Hoe komt dat we zoveel voorspelbaarheid zien terwijl de maatschappij
onvoorspelbaar is?
Hoe komt het dat de sociale ordening zo ordelijk is?
Vb. Weinig plunderingen in regio’s waar er veel armen, die in een rijke regio wonen,
zijn
Is het door de rol van politieorganisatie of zijn er diepgaande factoren?
2. Maatschappijdiagnose: Systeem waarin wij rondlopen?
Wat kunnen we afleiden uit de maatschappij?
Structurele eigenschappen typisch voor de maatschappij die dit soort zaken
voortbrengen?
3. Invloed van sociaal op individuele?
Invloed van sociaal beleid op armoede?
• Niet in armoede leven, maar wel sociaal uitgesloten door vb. Geen toegang tot digitale
dienstverlening
