lOMoARcPSD|63443040
Samenvatting grondwettelijk recht
behrendt
Downloaded by ANDREA PRUSZYNSKA ()
, lOMoARcPSD|63443040
Grondwettelijk recht
Prof. Behrendt.
INLEIDEND DEEL
De bekendmaking en inwerkingtreding van de in België van toepassing zijnde rechtsnormen
1. De bekendmaking van de in België van toepassing zijnde rechtsnormen
Continentale rechtstraditie: om tegenstelbaar te zijn aan burgers, moet rechtsregel het voorwerp uitmaken ve
bekendmaking.
VS: heeft een orgaan voor officiële bekendmaking, maar publiceert enkel federale verordeningen en dus geen
federale (grond)wettelijke normen. (federal register)
VK heeft geen publicatieblad, wettelijke normen worden door de administratie bekendgemaakt wanneer ze in
werking zijn getreden. Inwerkingtreding is een voorwaarde voor bekendmaking. Wij doen dit omgekeerd.
Art. 190 Gw. “Geen wet, geen besluit of verordening van algemeen, provinciaal of gemeentelijk bestuur is
verbindend dan na te zijn bekendgemaakt in de vorm bij de wet bepaald.”
Manieren van bekendmaking:
Aanplakking (= afkondiging):
o Voor normen op gemeentelijk vlak (in de webtoepassing van de gemeente)
Brussels Hoofdstedelijke Gewest: art. 112 lid 1 en 114 lid 2 Nieuwe Gemeentewet
Vlaams Gewest: art. 286-288 DLB
o Voor normen uitgevaardigd door provinciegouverneurs en arrondissementscommissarissen
MAAR ontsnappen niet aan art. 190 Gw.
Niet-naleving van deze formaliteit nietigheid vd norm
Publicatie in het publicatieblad is verplicht voor alle andere normen!!
provincies hebben ook een publicatieblad = bestuursmemoriaal van de provincie
MAAR: art. 190 Gw. is enkel van toepassing op normen van algemeen belang (ook grondwettelijke normen) (art.
56 §1 lid 4 vd wetten op gebruik vd talen in bestuurszaken)
bijvoorbeeld. benoeming en ontslag van ministers, ambtenaren van rechterlijke orde, …
Voor andere normen volstaat de loutere kennisgeving aan de betrokkenen. bijvoorbeeld. koninklijke besluiten
waarbij de koning gratie verleent, toekenning van financiële steun door OCMW,…
+ ander opmerkingen: art. 190 Gw. sinds 1831 nooit herzien en is ook goedgekeurd zonder enige parlementaire
bespreking/ voorbereiding.
2. De bekendmaking van normen in het publicatieblad
Publicatieblad: een publicatie in dewelke wettelijke bepalingen bekend gemaakt worden. Niemand kan de
onwetendheid inroepen, je wordt geacht ze te kennen (anders is rechtsstaat niet werkbaar).
MAAR: is het mogelijk om op de hoogte te zijn van alle bekendgemaakte normen?
arrest 17 mei 2001. Dochteronderneming van Belgacom (met maatschappelijke zetel in Brussel) was
niet op de hoogte ve gemeentelijke verordening in aanplakking op de muren van het Stadhuis van Luik.
GwH oordeelde dat ze op de hoogte had moeten zijn.
Er bestaan meerdere publicatiebladeren.
Belangrijkste voor ons: Belgisch Staatsblad. (+ ook Bestuursmemoriaal voor normen van provincies)=>
Normen van gewesten, gemeenschappen en federale overheid, normen die voortvloeien uit verdragen (art.
8 vd wet van 31 mei 1961 betreffende het gebruik der talen in wetgevingszaken …)
o Federale wetten (art. 4 lid 1 vd wet van 31 mei 1961)
o Decreten van Gemeenschappen en Gewesten (art. 55 BWHI en art. 47 WDuitstG)
1
Downloaded by ANDREA PRUSZYNSKA ()
, lOMoARcPSD|63443040
o Decreten vd Franse Gemeenschapscommissie (art. 3 §6 lid 1 en art. 4, 5° vh bijzonder decreet vd
Franse Gemeenschap)
o Ordonnanties vh Brussels Hoofdstedelijk Gewest (art. 33 BWBRu)
o Ordonnanties vd Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie (art. 73 § 2 BWBRu)
o Koninklijke besluiten (art. 56 §1 lid 4 vd gecoördineerde wetten van 18 juli 1966 op het gebruik vd
talen in bestuurszaken)
o Besluiten vd Gemeenschaps- en Gewestregeringen (art. 84 BWHI, art. 53 WDuitstG, art. 39 BWBRu)
o Besluiten en verordeningen vd Gemeenschappelijke, Vlaamse en Franse Gemeenschapscommissie
(art. 70bis en 72 BWBRu)
o Besluiten en verordeningen vh Brussels Hoofdstedelijk Gewest handelend in de bevoegdheden vd
Brusselse agglomeratie (art. 52 laatste lid BWBRu)
o Ministeriële besluiten op federaal niveau (art. 56 §1 lid 4 vd gecoördineerde wetten van 18 juli 1966
op het gebruik vd talen in bestuurszaken)
o Ministeriële besluiten op niveau vd deelentiteiten (art. 84 BWHI, art. 53 WDuitstG, art. 39 BWBRu)
EU heeft eigen Publicatieblad vd EU. = tegenwerpelijk aan iedereen vd EU en lidstaten=> EU publiceert zelf
haar normen, als dit overgelaten wordt aan lidstaten kunnen er ‘vergissingen’ ontstaan (geen bijkomende
bekendmaking in BS)
Omvang van bekendmaking: integrale tekst wordt overgenomen in Belgisch Staatsblad of slechts een vermelding?
3 REGIMES, maar basisregel is de integrale publicatie (voor wet, decreet en ordonnantie)
Integraal: norm met al zijn bepalingen is overgenomen / gedeeltelijk: uittreksel of vermelding is overgenomen
Voor normen vd UM (besluiten en verordeningen):
1. Geen publicatie verplicht: voor rechtsnormen zonder openbaar belang. Afzonderlijke
kennisgeving aan de betrokkene volstaat.
2. Gedeeltelijke publicatie (= uittreksel of vermelding): voor rechtsnormen met openbaar belang,
maar belangt niet alle burgers aan.
3. Verplichte integrale bekendmaking: rechtsnormen van openbaar belang die alle burgers aangaan.
3. Het Belgische Staatsblad, het publicatieblad van de nationale rechtsorde
Tijdens de eerste bestaansjaren van België was de Bulletin Officiel het orgaan voor de bekendmaking van wetteksten.
Maar vanaf 1845: Belgisch Staatsblad. (oorspronkelijk enkel in het Frans, sinds 1888 tweetalig).
MAAR: tijdens WOII wordt Brussel (waar hoofdkantoor vh BS zich bevindt) bezet door Duitsers. Deze gebruiken
het BS als propaganda- en publicatieblad. De regering Pierlot bevindt zich in Londen maar ook zij publiceren nog.
2 parallelle staatsbladen ten tijden van WOII
GEVOLG: arrest Peereboom. Hof van Cassatie beslist in ’44 dat het officiële staatsblad datgene is dat door de
Belgische regering is gepubliceerd, en het dient gekend te zijn door alle Belgen.
4. De inwerkingtreding van de normen binnen de Belgische rechtsorde
Eens een norm heeft voldaan aan de voorwaarden van de bekendmaking, dient ze in werking te treden. De
termijnen beginnen te lopen de dag na de bekendmaking ervan, zonder rekening te houden met zon- & feestdagen:
- Normen op gemeentelijk niveau: 5de dag tenzij anders bepaald (na aanplakking) (art. 288 DLB)
- Normen van de provinciale raad of het provinciaal college:
o 5de dag na opneming in Bestuursmemoriaal (Vlaanderen)
o 8ste dag na opneming in Bulletin provincial (Wallonië)
- Normen van provinciegouverneurs en arrondissementscommissarissen: bepalen de termijn zelf
& indien niet wordt het besluit van toepassing vanaf de dag van zijn aanplakking
- Retroactieve wetten treden in werking op de dag van de publicatie
- Grondwettelijke normen treden in werking de dag van de bekendmaking.
2
Downloaded by ANDREA PRUSZYNSKA ()
, lOMoARcPSD|63443040
- Uitvoerende normen die uitgaan van de federale overheid of van de deelgebieden (besluiten en
verordeningen): 10de dag na bekendmaking tenzij anders bepaald (art. 84 2° BWHI, art. 53 WDuitstG, art. 39
en 72 BWBRu, art. 6 vd wet van 31 mei 1961 betreffende het gebruik der talen in wetgevingszaken …)
- Federale wettelijke normen: 10e dag na opname in het Staatsblad (art. 4 vd wet van 31 mei 1961; art.
56 BWHI; art. 33 lid 2 en art. 73 §2 BWBru; art. 3 §6 lid 2 en art. 4, 5° bijzonder decreet vd Franse
Gemeenschap)
De termijnen worden berekend in volle dagen, zonder rekening te houden met zondagen of feestdagen (een groot
aantal wetten treden in werking op 1januari)
Soms in één editie vh BS verschillende data, de laatste van deze data is het beginpunt voor de berekening
De precieze bepaling vd dag van inwerkingtreding is van groot belang in de rechtsstaat, vooral in strafrecht
5. De verschillende fasen van grondwetsherziening en staatshervorming
Grondwetsherzieningen Staatshervormingen
1893 Eerste
1920 Tweede
1970 Derde Eerste
1980 Vierde Tweede
1988 Vijfde Derde
1993 Zesde vierde
2001 / Vijfde
2014 Zevende Zesde
Federaal België – Het grondgebied en de onderverdelingen ervan
1. De bekrachtiging van de federale structuur van het land.
Art. 1 Gw. (6e grondwetsherziening)
“België is een federale staat, samengesteld uit de gemeenschappen en de gewesten.”
Opmerkingen:
- officiële benaming “koninkrijk België” wordt niet bekrachtigd in onze grondwet + bevestiging van het
soevereine karakter van België (interne en externe soevereiniteit)
België bestaat uit 2 soorten afzonderlijke entiteiten: gemeenschappen en gewesten.
bestaan tegelijkertijd op eenzelfde grondgebied.
bevoegdheidsverdelende regels zijn ontwikkeld. De federale overheid moet zijn macht delen met de
deelentiteiten. (dat is nergens ter wereld ook zo).
Om te zorgen voor autonomie binnen de Franstalige en Nederlandstalige politieke klasse
3 gewesten: Waals Gewest, Vlaams Gewest en Brussels Gewest. (Maar voor Vlaanderen lijkt dit weinig voordeel te
bieden, er zijn minder Franstaligen in België, maar ze krijgen wel de overhand in 2 gewesten.)
3 gemeenschappen: Nederlandse, Franse en Duits cultuurgemeenschap. (met Brussel onder het gezamenlijk beheer
van Nederlandse en Franse gemeenschap. Elke gemeenschap regelt de zaken die haar aanbelangen.)
+ Gemeenschappelijk Gemeenschapscommissie die bevoegd is voor de aangelegenheden in Brussel die niet
verdeeld zijn (ook niet vernoemd in art. 1 GW)
2. De wijziging van de internationale grenzen van het Koninkrijk
4 okt. 1830: onafhankelijkheid van België wordt uitgeroepen.
toen landsgrenzen met: Koninkrijk der Nederlanden, Koninkrijk Pruisen, Koninkrijk Frankrijk.
- Groothertogdom Luxemburg maakt nog deel uit van Belgische provincie Luxemburg.
Art. 7 Gw.
3
Downloaded by ANDREA PRUSZYNSKA ()
Samenvatting grondwettelijk recht
behrendt
Downloaded by ANDREA PRUSZYNSKA ()
, lOMoARcPSD|63443040
Grondwettelijk recht
Prof. Behrendt.
INLEIDEND DEEL
De bekendmaking en inwerkingtreding van de in België van toepassing zijnde rechtsnormen
1. De bekendmaking van de in België van toepassing zijnde rechtsnormen
Continentale rechtstraditie: om tegenstelbaar te zijn aan burgers, moet rechtsregel het voorwerp uitmaken ve
bekendmaking.
VS: heeft een orgaan voor officiële bekendmaking, maar publiceert enkel federale verordeningen en dus geen
federale (grond)wettelijke normen. (federal register)
VK heeft geen publicatieblad, wettelijke normen worden door de administratie bekendgemaakt wanneer ze in
werking zijn getreden. Inwerkingtreding is een voorwaarde voor bekendmaking. Wij doen dit omgekeerd.
Art. 190 Gw. “Geen wet, geen besluit of verordening van algemeen, provinciaal of gemeentelijk bestuur is
verbindend dan na te zijn bekendgemaakt in de vorm bij de wet bepaald.”
Manieren van bekendmaking:
Aanplakking (= afkondiging):
o Voor normen op gemeentelijk vlak (in de webtoepassing van de gemeente)
Brussels Hoofdstedelijke Gewest: art. 112 lid 1 en 114 lid 2 Nieuwe Gemeentewet
Vlaams Gewest: art. 286-288 DLB
o Voor normen uitgevaardigd door provinciegouverneurs en arrondissementscommissarissen
MAAR ontsnappen niet aan art. 190 Gw.
Niet-naleving van deze formaliteit nietigheid vd norm
Publicatie in het publicatieblad is verplicht voor alle andere normen!!
provincies hebben ook een publicatieblad = bestuursmemoriaal van de provincie
MAAR: art. 190 Gw. is enkel van toepassing op normen van algemeen belang (ook grondwettelijke normen) (art.
56 §1 lid 4 vd wetten op gebruik vd talen in bestuurszaken)
bijvoorbeeld. benoeming en ontslag van ministers, ambtenaren van rechterlijke orde, …
Voor andere normen volstaat de loutere kennisgeving aan de betrokkenen. bijvoorbeeld. koninklijke besluiten
waarbij de koning gratie verleent, toekenning van financiële steun door OCMW,…
+ ander opmerkingen: art. 190 Gw. sinds 1831 nooit herzien en is ook goedgekeurd zonder enige parlementaire
bespreking/ voorbereiding.
2. De bekendmaking van normen in het publicatieblad
Publicatieblad: een publicatie in dewelke wettelijke bepalingen bekend gemaakt worden. Niemand kan de
onwetendheid inroepen, je wordt geacht ze te kennen (anders is rechtsstaat niet werkbaar).
MAAR: is het mogelijk om op de hoogte te zijn van alle bekendgemaakte normen?
arrest 17 mei 2001. Dochteronderneming van Belgacom (met maatschappelijke zetel in Brussel) was
niet op de hoogte ve gemeentelijke verordening in aanplakking op de muren van het Stadhuis van Luik.
GwH oordeelde dat ze op de hoogte had moeten zijn.
Er bestaan meerdere publicatiebladeren.
Belangrijkste voor ons: Belgisch Staatsblad. (+ ook Bestuursmemoriaal voor normen van provincies)=>
Normen van gewesten, gemeenschappen en federale overheid, normen die voortvloeien uit verdragen (art.
8 vd wet van 31 mei 1961 betreffende het gebruik der talen in wetgevingszaken …)
o Federale wetten (art. 4 lid 1 vd wet van 31 mei 1961)
o Decreten van Gemeenschappen en Gewesten (art. 55 BWHI en art. 47 WDuitstG)
1
Downloaded by ANDREA PRUSZYNSKA ()
, lOMoARcPSD|63443040
o Decreten vd Franse Gemeenschapscommissie (art. 3 §6 lid 1 en art. 4, 5° vh bijzonder decreet vd
Franse Gemeenschap)
o Ordonnanties vh Brussels Hoofdstedelijk Gewest (art. 33 BWBRu)
o Ordonnanties vd Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie (art. 73 § 2 BWBRu)
o Koninklijke besluiten (art. 56 §1 lid 4 vd gecoördineerde wetten van 18 juli 1966 op het gebruik vd
talen in bestuurszaken)
o Besluiten vd Gemeenschaps- en Gewestregeringen (art. 84 BWHI, art. 53 WDuitstG, art. 39 BWBRu)
o Besluiten en verordeningen vd Gemeenschappelijke, Vlaamse en Franse Gemeenschapscommissie
(art. 70bis en 72 BWBRu)
o Besluiten en verordeningen vh Brussels Hoofdstedelijk Gewest handelend in de bevoegdheden vd
Brusselse agglomeratie (art. 52 laatste lid BWBRu)
o Ministeriële besluiten op federaal niveau (art. 56 §1 lid 4 vd gecoördineerde wetten van 18 juli 1966
op het gebruik vd talen in bestuurszaken)
o Ministeriële besluiten op niveau vd deelentiteiten (art. 84 BWHI, art. 53 WDuitstG, art. 39 BWBRu)
EU heeft eigen Publicatieblad vd EU. = tegenwerpelijk aan iedereen vd EU en lidstaten=> EU publiceert zelf
haar normen, als dit overgelaten wordt aan lidstaten kunnen er ‘vergissingen’ ontstaan (geen bijkomende
bekendmaking in BS)
Omvang van bekendmaking: integrale tekst wordt overgenomen in Belgisch Staatsblad of slechts een vermelding?
3 REGIMES, maar basisregel is de integrale publicatie (voor wet, decreet en ordonnantie)
Integraal: norm met al zijn bepalingen is overgenomen / gedeeltelijk: uittreksel of vermelding is overgenomen
Voor normen vd UM (besluiten en verordeningen):
1. Geen publicatie verplicht: voor rechtsnormen zonder openbaar belang. Afzonderlijke
kennisgeving aan de betrokkene volstaat.
2. Gedeeltelijke publicatie (= uittreksel of vermelding): voor rechtsnormen met openbaar belang,
maar belangt niet alle burgers aan.
3. Verplichte integrale bekendmaking: rechtsnormen van openbaar belang die alle burgers aangaan.
3. Het Belgische Staatsblad, het publicatieblad van de nationale rechtsorde
Tijdens de eerste bestaansjaren van België was de Bulletin Officiel het orgaan voor de bekendmaking van wetteksten.
Maar vanaf 1845: Belgisch Staatsblad. (oorspronkelijk enkel in het Frans, sinds 1888 tweetalig).
MAAR: tijdens WOII wordt Brussel (waar hoofdkantoor vh BS zich bevindt) bezet door Duitsers. Deze gebruiken
het BS als propaganda- en publicatieblad. De regering Pierlot bevindt zich in Londen maar ook zij publiceren nog.
2 parallelle staatsbladen ten tijden van WOII
GEVOLG: arrest Peereboom. Hof van Cassatie beslist in ’44 dat het officiële staatsblad datgene is dat door de
Belgische regering is gepubliceerd, en het dient gekend te zijn door alle Belgen.
4. De inwerkingtreding van de normen binnen de Belgische rechtsorde
Eens een norm heeft voldaan aan de voorwaarden van de bekendmaking, dient ze in werking te treden. De
termijnen beginnen te lopen de dag na de bekendmaking ervan, zonder rekening te houden met zon- & feestdagen:
- Normen op gemeentelijk niveau: 5de dag tenzij anders bepaald (na aanplakking) (art. 288 DLB)
- Normen van de provinciale raad of het provinciaal college:
o 5de dag na opneming in Bestuursmemoriaal (Vlaanderen)
o 8ste dag na opneming in Bulletin provincial (Wallonië)
- Normen van provinciegouverneurs en arrondissementscommissarissen: bepalen de termijn zelf
& indien niet wordt het besluit van toepassing vanaf de dag van zijn aanplakking
- Retroactieve wetten treden in werking op de dag van de publicatie
- Grondwettelijke normen treden in werking de dag van de bekendmaking.
2
Downloaded by ANDREA PRUSZYNSKA ()
, lOMoARcPSD|63443040
- Uitvoerende normen die uitgaan van de federale overheid of van de deelgebieden (besluiten en
verordeningen): 10de dag na bekendmaking tenzij anders bepaald (art. 84 2° BWHI, art. 53 WDuitstG, art. 39
en 72 BWBRu, art. 6 vd wet van 31 mei 1961 betreffende het gebruik der talen in wetgevingszaken …)
- Federale wettelijke normen: 10e dag na opname in het Staatsblad (art. 4 vd wet van 31 mei 1961; art.
56 BWHI; art. 33 lid 2 en art. 73 §2 BWBru; art. 3 §6 lid 2 en art. 4, 5° bijzonder decreet vd Franse
Gemeenschap)
De termijnen worden berekend in volle dagen, zonder rekening te houden met zondagen of feestdagen (een groot
aantal wetten treden in werking op 1januari)
Soms in één editie vh BS verschillende data, de laatste van deze data is het beginpunt voor de berekening
De precieze bepaling vd dag van inwerkingtreding is van groot belang in de rechtsstaat, vooral in strafrecht
5. De verschillende fasen van grondwetsherziening en staatshervorming
Grondwetsherzieningen Staatshervormingen
1893 Eerste
1920 Tweede
1970 Derde Eerste
1980 Vierde Tweede
1988 Vijfde Derde
1993 Zesde vierde
2001 / Vijfde
2014 Zevende Zesde
Federaal België – Het grondgebied en de onderverdelingen ervan
1. De bekrachtiging van de federale structuur van het land.
Art. 1 Gw. (6e grondwetsherziening)
“België is een federale staat, samengesteld uit de gemeenschappen en de gewesten.”
Opmerkingen:
- officiële benaming “koninkrijk België” wordt niet bekrachtigd in onze grondwet + bevestiging van het
soevereine karakter van België (interne en externe soevereiniteit)
België bestaat uit 2 soorten afzonderlijke entiteiten: gemeenschappen en gewesten.
bestaan tegelijkertijd op eenzelfde grondgebied.
bevoegdheidsverdelende regels zijn ontwikkeld. De federale overheid moet zijn macht delen met de
deelentiteiten. (dat is nergens ter wereld ook zo).
Om te zorgen voor autonomie binnen de Franstalige en Nederlandstalige politieke klasse
3 gewesten: Waals Gewest, Vlaams Gewest en Brussels Gewest. (Maar voor Vlaanderen lijkt dit weinig voordeel te
bieden, er zijn minder Franstaligen in België, maar ze krijgen wel de overhand in 2 gewesten.)
3 gemeenschappen: Nederlandse, Franse en Duits cultuurgemeenschap. (met Brussel onder het gezamenlijk beheer
van Nederlandse en Franse gemeenschap. Elke gemeenschap regelt de zaken die haar aanbelangen.)
+ Gemeenschappelijk Gemeenschapscommissie die bevoegd is voor de aangelegenheden in Brussel die niet
verdeeld zijn (ook niet vernoemd in art. 1 GW)
2. De wijziging van de internationale grenzen van het Koninkrijk
4 okt. 1830: onafhankelijkheid van België wordt uitgeroepen.
toen landsgrenzen met: Koninkrijk der Nederlanden, Koninkrijk Pruisen, Koninkrijk Frankrijk.
- Groothertogdom Luxemburg maakt nog deel uit van Belgische provincie Luxemburg.
Art. 7 Gw.
3
Downloaded by ANDREA PRUSZYNSKA ()
