H8: MACRO- EN MICRO-
ELEMENTEN
INLEIDING
Niet-energetische voedingsstoffen
Indeling ifv gehalte behoefte en lichaamsvoorraad
BIOLOGISCHE BESCHIKBAARHEID
Goede balans afhankelijk van inname maar ook van biologische beschikbaarheid
Deel van de totale hoeveelheid aanwezig in een voedingsmiddel, maaltijd, of dag
voeding dat gebruikt wordt voor de metabole functies
Vaak niet efficiënt en wisselende percentages maar wel adaptief
CALCIUM (CA)
= meest voorkomende mineraal in ons lichaam
- 1200-1600 g in het lichaam
o 1% in lichaamswater vooral in bloedplasma
Deze lage hoeveelheid wordt binnen nauwe grenzen gehouden
(homeostase)
o 99% in de botten en tanden gekristalliseerde hydroxyapatiet en apatiet
Bronnen:
- dierlijke: zuivelproducten, verrijkte tofu en verrijkte sojamelk, vis in blik met graten
aan (zalm, sardines)
- plantaardige: groenten (broccoli, kolen, prei), peulvruchten, noten en zaden,
volkoren graanproducten
- water (‘hard’ water)
, ABSORPTIE
afhankelijk van vitamine D, calciuminname, leeftijd en transittijd
1. actief transport door calbindine dat onder invloed staat van vit.
D
2. passief transport via tight junctions
gemiddeld 10-40 % absorptie, bij lage inname stijgt dit tot 75%
CALCIUMBALANS
3 uitwisselingslocaties:
Nier
Darm
Skelet
3 hormonen:
Calcitonine
parathormoon (PTH)
vitamine D
strikte regulatie desnoods ten koste van skelet bij
chronisch vit. D tekort
verzwakking skelet
FUNCTIES CALCIUM
structureel
o stevigheid van skelet (samen met fosfor)
o skelet is snel uitwisselbaar reservoir van
calcium (en fosfor)
metabolisme
o ingevuld door vrij geïoniseerd calcium
o bloedstolling (samen met vit. K afhankelijke stollingsfactoren)
o samentrekken spieren
o zenuwprikkeloverdracht
GEZONDHEIDSASPECTEN
Deficiënties
o vitaal element dus bij tekort skelet aanspreken => skelet- en
groeiproblemen
o onvoldoende opname uit voeding meestal door vit. D deficiëntie
o hypocalciëmie: stuipen, tetanie, doorgaans gevolg van medische
aandoeningen
Toxiciteit
o inname hoger dan 2500 mg is moeilijk haalbaar met natuurlijke voeding
o homeostatische respons met urinaire secretie
o doorgaans gevolg van medische aandoeningen
ELEMENTEN
INLEIDING
Niet-energetische voedingsstoffen
Indeling ifv gehalte behoefte en lichaamsvoorraad
BIOLOGISCHE BESCHIKBAARHEID
Goede balans afhankelijk van inname maar ook van biologische beschikbaarheid
Deel van de totale hoeveelheid aanwezig in een voedingsmiddel, maaltijd, of dag
voeding dat gebruikt wordt voor de metabole functies
Vaak niet efficiënt en wisselende percentages maar wel adaptief
CALCIUM (CA)
= meest voorkomende mineraal in ons lichaam
- 1200-1600 g in het lichaam
o 1% in lichaamswater vooral in bloedplasma
Deze lage hoeveelheid wordt binnen nauwe grenzen gehouden
(homeostase)
o 99% in de botten en tanden gekristalliseerde hydroxyapatiet en apatiet
Bronnen:
- dierlijke: zuivelproducten, verrijkte tofu en verrijkte sojamelk, vis in blik met graten
aan (zalm, sardines)
- plantaardige: groenten (broccoli, kolen, prei), peulvruchten, noten en zaden,
volkoren graanproducten
- water (‘hard’ water)
, ABSORPTIE
afhankelijk van vitamine D, calciuminname, leeftijd en transittijd
1. actief transport door calbindine dat onder invloed staat van vit.
D
2. passief transport via tight junctions
gemiddeld 10-40 % absorptie, bij lage inname stijgt dit tot 75%
CALCIUMBALANS
3 uitwisselingslocaties:
Nier
Darm
Skelet
3 hormonen:
Calcitonine
parathormoon (PTH)
vitamine D
strikte regulatie desnoods ten koste van skelet bij
chronisch vit. D tekort
verzwakking skelet
FUNCTIES CALCIUM
structureel
o stevigheid van skelet (samen met fosfor)
o skelet is snel uitwisselbaar reservoir van
calcium (en fosfor)
metabolisme
o ingevuld door vrij geïoniseerd calcium
o bloedstolling (samen met vit. K afhankelijke stollingsfactoren)
o samentrekken spieren
o zenuwprikkeloverdracht
GEZONDHEIDSASPECTEN
Deficiënties
o vitaal element dus bij tekort skelet aanspreken => skelet- en
groeiproblemen
o onvoldoende opname uit voeding meestal door vit. D deficiëntie
o hypocalciëmie: stuipen, tetanie, doorgaans gevolg van medische
aandoeningen
Toxiciteit
o inname hoger dan 2500 mg is moeilijk haalbaar met natuurlijke voeding
o homeostatische respons met urinaire secretie
o doorgaans gevolg van medische aandoeningen
