Samenvatting Communicatiewetenschappen

Communicatiewetenschappen

Hoofdstuk 1: bouwstenen van een discipline en een praktijk
semiotiek

1. Het teken als basis voor betekenisvol communiceren



 Semiotiek: overkoepelend veld, leer van tekens, bestudeert hoe tekens
functioneren en hoe ze betekenis doen ontstaan
 Grondleggers: de saussure en pierce
 Saussure:semiologie en bestudeerde de sociale funnctie en
relevantie van een teken
 Pierce: logische, formele functie van een teken



3 centrale domeinen

1. Tekens zelf en hun indeling in soorten
2. Systemen waarbinnen de tekens georganiseerd zijn
3. Cultuur waarbinnen de teken opereren

Subdomeinen:

1. Fonologie : studie van klanken en kleinste eenheden
 Hoe spreek je bepaalde zaken uit bv: play vier ipv play four
2. Syntaxis: linguistische studie van betekenisvolle patronen
 Welke ordes en patronen zitten in de tekens bv: t h u i s betekent thuis
3. Semantiek: relatie tussen teken en de betekenis ervan
 Link leggen naar de teken en betekenis bv: logos en symbolen, waarom
gebruik je één , dat verwijst niet naar een cijfer maar een openbare omroep
4. Pragmatiek: studie van de relatie tussen betekenis en de gebruiker van het teken
 Hoe zal een gebruiker hiermee aan de slag gaan, is het gebruikervriendelijk


Intensie – extensie van carnap

- Intensie: criteria die van toepassing zijn op een objet

- Extensie: klasse van zaken

 Bv: intensie van een horrorfilm= spannend etc extensie van een
horrorfilm= Friday the 13th, scream etc.
 Jouw intensie van een horrorfilm kan anders zijn dan van iemand anders
 Betekenis nooit voor iedereen hetzelfde

Teken, tekensysteem en tekenindeling

Teken: de saussure

Betekenaar: materiële vorm (foto, schrift, uitspraak, tekening, …) (Sa) signifiant

Betekende: dat waar de tekenvorm naar verwijst (betekenis, concept, object, …) (Se)
signifié

 Definitie


1

,  Relatie tussen beide: obv afspraak

Referent : het fysieke object

 Niet voor alles een referent bv: liefde
 Refenrent hoeft ook niet altijjd aanwezig te zijn

Significatie (Roland Barthes): betekenis vaan een bepaald teken

 Primair betekenisniveau: denotatie objectieve betekenis van een teken
(‘wikipedia’-definitie)

 Secundair betekenisniveau: connotatie, subjectieve betekenis, hangt samen met
specifieke (fysieke) verschijningsvorm van de betekenaar

• Evaluatieve lading

 Iets wat goed of slecht is

• Referentiële lading

 Afhankelijk van de tijd en context bv: vuur kan zowel passie,
energie, warmte of gezelligheid betekenen
 Derde betekenisniveau: ideologie


Tekensystemen

Tekensystemen= kijken naar het systematisch effect, hoe zijn tekens met elkaar
georganiseerd

1. Peirce
 (teken = drager van een betekenis)
 Cruciaal kijken naar het teken en het object
waar het naar verwijst, dat is
deterùinerend
voor de betekenis die gecreerd wordt
 3 componenten
1. Representamen ipv teken:
bv: school= een plek waar een groep leerlingen les krijgen
2. Object waar het teken naar verwijst:
bv:jouw eigen school
3. Interpretant of de betekenis die aan het
teken wordt gegeven
bv: als je een leuke schooltijd had dan gaat het mentale concept een
positieve lezing zijn van jouw school. Kan ook hetzelfde zijn als de signifie ,
als je een neutrale ervaring had met school
 Bijbetekenis en geen perssoon

- Relatie tussen representament en object heeft een betekeniseffect in de geest van
de gebruiker
- Het mentale concept dat wordt opgeroepen is de interpretant en is bepaald door
ervaringen



2. De Saussure


2

, • Betekenis van een teken komt tot stand uit de verhouding van een teken tot
andere teken

 Onderlinge relatie tussen tekens
 Teken kan betekenis halen uit het feit dat het iets niet is, wat een ander
teken wel is
Bv: als je weet wat een appel is dan weet je ook al ergens wat een banaan
niet is
 Niet uit de verhouding met het object zoals pierce
 Object niet nodig voor saussure

• betekenis ligt in zijn tegengestelde bv: we weten goed wat koud is omdat we warm
hebben

• de betekende van een bepaald teken wordt een betekenaar voor een ander teken

1. “Betekenaar” in zin van drager van betekenis van een bepaald teken

2. “Se wordt extra Sa voor (Se van) een ander teken”

 Bv: stel dat 1ste betekenaar een appel is, dan kan je een definitie toekennen
en dat is dan de betekende
 De betekende van appel is een extra betekenis drager voor banaan,
omdat je als je weet wat een appel is dan is dat iets extra wat je kan
meepakken om te definiëren wat een banaan is

Twee soorten relaties

1. Paradigma: selectie, verticale relatie tussen de tekens

 alfabet
 Toont hoe de verticale relatie verwijst naar hoe betekenis
geconstrueerd wordt door substitutie en afwezigheid
 De vrouw koopt een huis, vrouw kan je vervangen door bakker

2. Syntagma: combinatie, horizontale relatie tussen de tekens

 Letters moet je combineren bv: K A T
 De vrouw koopt een huis en niet huis koopt een vrouw




Tekenindelingen= wat zijn de verschillende soorten tekens, classificaties

Tekenindeling van Charles Peirce:

- relatie tussen teken en object

• Icoon: een teken dat op visueel of auditief vlak gelijkenis vertoont met het object
waar het naar verwijst bv: een foto van een stad, landkaart of sissen

• Index: een teken met een rechtsstreeks of natuurlijk verband met het object, gaat
gepaard met , indexen zijn indicaties bv : rook is een index van vuur

• Symbool: een teken dat een betekenis heeft obv een afspraak bv:
verkeersborden, olympische ringen, rode kruis

3

, Tekenindeling van J.M. Peters:




 Index: wanneer een teken op een natuurlijke wijze is verbonden naar hetgene
waar het naar vewijst
 Conventioneel teken: teken dat op een kunstmatige manier verbonden is naar
hetgene waar het naar verwijst, maar obv een afsraak
 Is de relatie die door dde mens gelgdd is gebaseerd op toeval dan is
 Icoon: teken dat op een kunstmatige manier verbonden is naar hetgene waar het
naar verwijst, niet obv een afspraak, maar met een reden/motivatie en gebaseerd
op een gelijkenis
 Symbool: wanneer het om een associatie gaat bv: wit wordt in veel culturen
geassocieerd met puurheid



Elementen van het communicatieproces

Bouwstenen van communicatie

1. Communicator

2. Boodschap

3. Encoderen/decoderen

4. Transmissie, kanaal en medium

5. Ontvanger



communicator

1. Communicator

“Actor die boodschap met informatie uitzendt”

 onderscheid bron – communicator

 bron is een boodschap met informatie die je niet gaat uitzenden
 een communicator gaat wel uitzenden

 Bedoeld en bewust communiceren?

 Zweten is onbedoeld en onbewust maar je communiceert wel

Individu - groep/organisatie?

 Soms moeilijk te onderscheiden van elkaar in digitale context, omdat
sommige mensen hun sociale media geccontroleerd worden door een team
van mensen

4