Samenvatting notities Familiaal vermogensrecht | KU Leuven

Inhoudsopgave – Familiaal vermogensrecht
INLEIDING

DEEL 1. KLASSIEKE HORIZONTALE AFFECTIEVE RELATIES: HET HUWELIJK

1. Evolutie van het huwelijk: van instituut naar partnerschap
GASTCOLLEGE 1. VERREKNING VAN AANWINSTEN (HOORCOLLEGE 2)
2. Blijvende bijzondere status van het huwelijk: wettelijke bescherming van privileges
3. Huwelijk naar Belgisch recht
APPENDIX 1. SOLIDARITEIT BIJ HUWELIJK, NAAR VIGEREND BELGISCH RECHT
1. Solidariteit tijdens huwelijk
2. Solidariteit bij echtscheiding
3. Solidariteit bij overlijden
GASTCOLLEGE 2. RECENTE ONTWIKKELINGEN INZAKE VERGOEDINGEN TUSSEN
ECHTGENOTEN EN SAMENWONERS (HOOORCOLLEGE 6)

DEEL 2. MODERNE HORIZONTALE AFFECTIEVE REALTIES: ONGEHUWDE
SAMENWONING

APPENDIX 2. SOLIDARITEIT BIJ ONGEHUWDE SAMENWONING, NAAR VIGEREND BELGISCH
RECHT
1. Solidariteit tijdens de relatie
2. Solidariteit bij relatiebreuk
3. Solidariteit bij overlijden

DEEL 3. POSTMODERNE HORIZONTALE AFFECTIEVE REALTIES: ECLECTISCHE
(GEVARIEERDE) RELATIEVORMEN OF ‘ANDERE’ INTIEME SAMENLEVINGSRELATIES

1. Op weg naar een ‘post-familiale familie’, met ‘ontkoppeling’ van het familierecht
2. Criteria voor de omschrijving van ‘andere’ intieme horizontale affectieve relaties
3. Wettelijke solidariteit bij ‘andere’ intieme samenlevingsrelaties

DEEL 4. EVALUATIE EN VOORSTELLEN VOOR INTIEME SAMENLEVINGSRELATIES

1. De vele gradaties van bescherming van intieme samenlevingsrelaties in het Belgische recht
GASTCOLLEGE 3. SCHENKEN EN VERERVEN VAN DIGITALE ASSETS (HOOORCOLLEGE 8)
2. Het paradigma van de autonomie als grondslag van bescherming
3. De aannames van het autonomie-paradigma: een vrije en onderhandelde autonomie
4. De onderhandelde autonomie in twijfel getrokken: van paradigma naar tegenbewijs
5. De ware autonomie en bescherming verzoend: naar een billijk default-systeem van
aanvullende regels met uitstap via versterkte opt-out
6. De onderhandelde of versterkte opt-out: wettelijke vorm- en geldigheidsvereisten voor
onderhandelde autonomie in samenwoningsrelaties
7. Funtion over form: gelijke behandeling van samenwoningsrelaties
8. Naar een inclusief relatievermogensrecht: modulair familierecht of familierecht à la carte

,9. Concreet voorstel voor intieme samenlevingsrelaties van caring en sharing-raamwerking
met 4 modules: modulaire default-regels voor samenwoningsrelaties, met versterkte opt-
out: modulaire opt-in voor ‘andere’ intieme samelevingsrelaties
10. Criteria voor toekenning van wettelijke intimiteits- en economische privileges in het
publieke domein
GASTCOLLEGE 4. SOLIDARITEIT IN AANWINSTENSTELSELS (HOORCOLLEGE 10)

DEEL 5. VIJFENTWINTING SAMENVATTENDE STELLINGEN

, Familiaal vermogensrecht: Hoorcollege 1 – Inleiding en
klassieke horizontale affectieve relaties (het huwelijk)
Inleiding (p. 1-12)

 Autonomie en bescherming in affectieve relaties – Huwelijksvermogensrecht en
relatievermogensrecht
o Huwelijksvermogensrecht: wanneer mensen met elkaar trouwen, dan volgen
daaruit automatisch vermogensrechtelijke of financieel-economische kwesties
o Relatievermogensrecht: ook mensen die buiten huwelijk een affectieve of intieme
relatie aangaan
o Verhouding tussen autonomie en bescherming in affectieve relaties = thema in
2024 voor afdeling privaatrecht van de Vereniging voor de vergelijkende studie
van het recht van België en Nederland (de VVSRBN, of Vereniging met de
lange naam)
 Afgebakend tot intieme horizontale affectieve relaties – Wat is een intieme horizontale
affectieve relatie?
o Seksuele betrekkingen is géén constitutieve voorwaarde
 Preadvies voor de vereniging met de lange naam
o Belangrijk deel van de herzieningen gebaseerd op gedachtewisseling op 22
november 2024 aan de Radboud Universiteit te Nijmegen
o Professor Verbeke kon de afdeling privaatrecht quasi unaniem overtuigen van de
door zijn voorgestelde pistes en stellingen in het preadvies
 Billijk en inclusief relatievermogensrecht
o Hoe krijgt de verhouding tussen autonomie en bescherming het best vorm bij
‘horizontale affectieve relaties’ tussen twee of meer volwassen personen, die
meerderjarig zijn, en die zich in volle vrije toestemming zonder dwang of
wilsgebrek in die relatie engageren?
o Hoe wordt op een billijke manier aan relatievermogensrecht gedaan, in de 3
types van samenwoningsrelaties, met name de klassieke gehuwde samenwoning
in het huwelijk, de moderne ongehuwde samenwoning in een geregistreerde
vorm van samenwoning en de informele vormen van ongehuwd of feitelijk
samenwonen?
 Denkproces van bijna 40 jaar
o 1988: proefschrift over ‘Redelijkheid en billijkheid in het
huwelijksvermogensrecht’
o Aanvaarde en opgenomen ideeën
 Verrekenbeding van aanwinsten of anderszins, met het systematische
onderscheid tussen verreken-massa, verreken-sleutel, verreken-tijdstip en
verreken-modaliteiten
 Toegevoegd intern gemeenschappelijk vermogen (TIGV)
 Volkomen en onvolkomen huwelijksvoordelen met het differentiatie-
criterium vh plafond en het daarboven bestaande surplus
 Sterfhuisbeding
 ‘Vierde piste’ of verblijvingsbeding bij een onverdeeldheid
 ‘Vijfde piste’ of toekenningsbeding
 …
o Verworpen ideeën
 Dwingende participatie in de relatieaanwinsten voor alle gehuwden en
ongehuwde samenwoners die kwalificeren o.g.v. bepaalde wettelijke
vereisten

,  Cap op vermogensdeling of -verrekening
 Rechterlijke billijkheidscorrectie pur sang zonder contractuele grondslag
 Extern neutrale relatievermogensrecht zonder schuldeisersbonus
 …
 Weg met de dwingende participatie in de relatieaanwinsten – Naar een
algemene en modulaire default-regeling voor alle samenwoningsrelaties met versterkte
opt-out
o Professor Verbeke heeft zijn idee van dwingende participatie in de
relatieaanwinsten moeten laten varen
 Dwingende participatie bij relatiebreuk en overlijden in de relatieaanwinsten die men
samen opbouwde tijdens relaties
o Wat zijn relatieaanwinsten? Waarom zijn deze aanwinsten relevant voor
huwelijksvoordelen? Wat zijn huwelijksvoordelen?
o Aanwinsten = alle goederen die w gerealiseerd door beroepsinkomsten,
besparingen hierop en beleggingen hiervan (bv. jaarsalaris van €100.000 netto,
hiermee w lasten van huwelijk betaald, nog €60.000 over (= besparing van
beroepsinkomen))
o Huwelijkssolidariteit: huwelijk is een partnership van 2 gelijkwaardige
echtgenoten die hun leven samen uitbouwen (taakverdeling huishoud, kids en
arbeid buiten huis)  wanneer deze echtgenoten inkomen generen door
beroepsinkomen tijdens het huwelijk te realiseren, zijn dit normale vruchten van
partnership  huwelijkssolidariteit brengt met zich mee dat het niet uitmaakt wie
inkomsten heeft gegeneerd, wie huishouden regelt en wie kids verzorgt (
inkomen vóór of na huwelijk, wat eigen goederen zijn)
o Stelsel van gemeenschap: beroepsinkomen van rechtswege en automatisch in GV
( stelsel van scheiding goederen)
o Aanwinsten die echtgenoten opbouwen tijdens relatie moeten in principe w
verdeeld of verrekend (dubbele cap van max. €250.000/jaar + rechtelijke
billijkheidscorrectie bij onbillijke situaties)
o Toepassing van priming = anchoring  playing field van regels die men wil
invoeren uitbreiden, stap verderzetten dan stap dat men eigenlijk wil zetten, zo
bereidheid verschuiven en meer tolerant tot het invoeren van bepaalde regels
 Dwingende participatie als anchor voor correcties bij scheiding van goederen!




!
Schema HC 1


 Correcties scheiding van goederen (art. 2.3.65 e.v. BW)
o Wettelijke correcties
 Preferentiële toewijzing (art. 2.3.13-14 BW), heling (art. 2.3.15 BW),
huwelijksvoordelen (art. 2.3.57-58 BW), onwaardigheid (art. 2.3.59 BW),
billijkheidscorrectie (art. 2.3.81 BW)
o Contractuele correcties (art. 2.3.64 BW)