Inleiding in de economie: inhoudstafel
Hoofdstuk 1: Economie als wetenschap ............................................................................................4
1. Onderwerp en invalshoek ..........................................................................................................4
2. De positieve wetenschap van de keuze .......................................................................................5
3. De normatieve wetenschap van evaluatie en beleid .....................................................................6
Hoofdstuk 2: Onze economie in perspectief .......................................................................................7
1. Wat is welvaart en waar komt ze vandaan? ..................................................................................7
2. Welvaart en economische groei..................................................................................................9
3. Productiviteit als motor van onze welvaart ................................................................................ 14
Hoofdstuk 3: Vraag en aanbod ......................................................................................................... 18
1. De ideale markt ....................................................................................................................... 18
2. De vraag als uitdrukking van bereidheid tot betalen ................................................................... 18
3. Het aanbod als uitdrukking van marginale kosten ...................................................................... 22
4. Prijsvorming ............................................................................................................................ 26
Hoofdstuk 4: Elasticiteit en schokken .............................................................................................. 28
1. Schokken in vraag en aanbod ................................................................................................... 28
2. De eigen prijselasticiteit ........................................................................................................... 31
3. De inkomenselasticiteit ........................................................................................................... 34
4. De kruiselingse prijselasticiteit ................................................................................................. 35
Hoofdstuk 11: Overheidsinterventie ................................................................................................ 37
1. Niet-marktconforme interventies: prijs- en hoeveelheidsregulering ............................................ 37
2. Marktconforme interventies: belastingen en subsidies .............................................................. 39
Hoofdstuk 5: Speltheorie en marktwerking ....................................................................................... 44
1. Het gevangenendilemma ......................................................................................................... 44
2. Coördinatiespel ...................................................................................................................... 45
3. Bindende afspraken, sociale normen en overheidsinterventie .................................................... 47
Hoofdstuk 8: Ondernemingen op outputmarkten .............................................................................. 49
1. Winstmaximalisatie ................................................................................................................. 49
2. Het aanbod van competitieve ondernemingen .......................................................................... 55
3. Maximaliseren ondernemingen hun winst? ............................................................................... 57
4. Uit hoofdstuk 10: De markt is goed: Pareto-efficiëntie ................................................................ 58
Hoofdstuk 9: Ondernemingen op factormarkten ............................................................................... 62
1. Productie ................................................................................................................................ 62
2. Kosten op lange termijn ........................................................................................................... 66
Hoofdstuk 12: Onvolmaakte mededinging ........................................................................................ 70
1. Marktmacht: definitie en oorzaken............................................................................................ 70
1
, 2. Monopolie............................................................................................................................... 73
3. Prijsdiscriminatie .................................................................................................................... 75
4. Uit hoofdstuk 10: De markt is slecht: onvolmaakte mededinging ................................................ 78
Hoofdstuk 13: Publieke goederen en externe effecten ....................................................................... 79
1. Publieke goederen ................................................................................................................... 79
2. Externe effecten ...................................................................................................................... 83
3. Uitstootnormen ....................................................................................................................... 86
4. Milieuheffingen ....................................................................................................................... 87
5. Verhandelbare emissierechten ................................................................................................. 88
Hoofdstuk 15: Verdeling en herverdeling .......................................................................................... 90
1. Verdeling ................................................................................................................................ 90
2. Herverdeling ........................................................................................................................... 96
Hoofdstuk 17: De nationale rekeningen .......................................................................................... 105
Inleiding: macro-economie........................................................................................................ 105
1. Waarde van de productie: een voorbeeld ................................................................................ 106
2. Het bruto binnenlands product .............................................................................................. 107
3. De betalingsbalans ................................................................................................................ 114
4. Het nationaal inkomen ........................................................................................................... 117
Hoofdstuk 18: Het bbp als maatstaf van de economische activiteit ................................................. 120
1. Nominaal en reëel bbp........................................................................................................... 120
2. De link tussen nominaal en reëel bbp: de bbp-deflator ............................................................ 121
3. Van niveau naar groei ............................................................................................................. 122
4. Groeicijfers als bril op wereld en geschiedenis ........................................................................ 123
5. Inflatie en nominale groei ....................................................................................................... 125
6. Groei van bbp en welvaart ...................................................................................................... 127
Hoofdstuk 19: Geld en het bankwezen ........................................................................................... 128
0. Basisconcepten uit HO.20 ..................................................................................................... 128
1. Waarom gebruiken we geld? ................................................................................................... 131
2. Van goud naar bankbiljetten en deposito’s .............................................................................. 132
3. Het geldaanbod en de basismechanismen van geldcreatie ...................................................... 136
4. De vraag naar geld ................................................................................................................. 140
5. Het evenwicht tussen geldvraag en geldaanbod ...................................................................... 144
6. Reële rente en nominale rente ................................................................................................ 146
Hoofdstuk 24: De vraagzijde en de reële sfeer ................................................................................ 147
1. De goederenmarkt op korte termijn: uitgangspunten................................................................ 147
2. Een gesloten economie zonder overheid met exogene investeringen......................................... 147
2
, 3. Een gesloten economie met overheid met exogene investeringen ............................................. 156
4. Een open economie ............................................................................................................... 158
Hoofdstuk 26: De aggregatieve vraag, het aggregatief aanbod en inflatie .......................................... 161
1. De aggregatieve vraag ............................................................................................................ 161
2. Het aggregatief aanbod .......................................................................................................... 162
3. Het evenwicht op de outputmarkt ........................................................................................... 163
4. Toepassingen ........................................................................................................................ 163
5. Inflatie en deflatie.................................................................................................................. 164
Hoofdstuk 23: De wisselkoers ....................................................................................................... 170
1. Enkele begrippen ................................................................................................................... 170
2. De prijsvorming op de wisselmarkten...................................................................................... 171
3. Factoren die de prijsvorming beïnvloeden ............................................................................... 172
4. Toepassingen ........................................................................................................................ 175
3
, Hoofdstuk 1: Economie als wetenschap
1. Onderwerp en invalshoek
Enkele definities:
• ‘Economics is the study of economies.’
o In het Engels zijn er 2 verschillende woorden:
▪ De wetenschap: ‘economics’
▪ Het studieobject: ‘economies’ (‘economy’)
• ‘The science which studies human behavior as a relationship between ends and scarce means
which have alternative uses.’
o Economie is de wetenschap die het menselijk gedrag bestudeert als spanning tussen
doeleinden enerzijds en schaarse middelen anderzijds.
o Economie is geen exacte wetenschap → menselijk gedrag is onvoorspelbaar
• ‘Economics is the study of how human beings coordinate their wants and desires, given the
decision-making mechanisms, social customs, and political realities of the society.’
o Behoeftebevrediging gebeurt door individuen in een maatschappelijk verband.
o Coördinerende rol van normen, afspraken en instituties → door coördinatie vermijden we
onnodige ongelukken
o Keuze van persoon kan gevolgen hebben voor anderen
o Keuzes ook afhankelijk van de samenleving (bv van land)
• ‘Political economy or economics is a study of mankind in the ordinary business of life; it examines
that part of individual and social action which is most closely connected with the attainment and
with the use of the material requisites of wellbeing.’
o Marshall (grondlegger)
o Individuele en maatschappelijke actie (keuze) + bereiken van welvaart (the material
requisites of wellbeing)
o Mensen organiseren hun leven ~ business of life
o Door deel te zijn van samenleving hebben individuele keuzes ook impact op samenleving
o Vervullen van onze behoeftes met het ‘materiële’
▪ Welvaart → mate van behoeftes die we kunnen bevredigen met goederen of
diensten
Economie: 2 luiken
• Positieve luik:
o ‘Economie is de wetenschap die de samenleving bestudeert als samenspel van de
keuzes van mensen.’
o Observeren en meten
o Keuzes hebben een maatschappelijke uitkomst
• Normatieve luik:
o ‘Economie is de wetenschap die de uitkomsten van dit samenspel evalueert in termen
van welvaart en, indien nodig, beleidsvoorstellen doet ter bijsturing.’
o Veel onenigheid (niet iedereen is het met elkaar eens)
Niet het onderwerp, wel de invalshoek bepaalt de essentie van economie
• Bv: gezondheid van samenleving, klimaat en milieu, mobiliteitsproblemen, …
4
Hoofdstuk 1: Economie als wetenschap ............................................................................................4
1. Onderwerp en invalshoek ..........................................................................................................4
2. De positieve wetenschap van de keuze .......................................................................................5
3. De normatieve wetenschap van evaluatie en beleid .....................................................................6
Hoofdstuk 2: Onze economie in perspectief .......................................................................................7
1. Wat is welvaart en waar komt ze vandaan? ..................................................................................7
2. Welvaart en economische groei..................................................................................................9
3. Productiviteit als motor van onze welvaart ................................................................................ 14
Hoofdstuk 3: Vraag en aanbod ......................................................................................................... 18
1. De ideale markt ....................................................................................................................... 18
2. De vraag als uitdrukking van bereidheid tot betalen ................................................................... 18
3. Het aanbod als uitdrukking van marginale kosten ...................................................................... 22
4. Prijsvorming ............................................................................................................................ 26
Hoofdstuk 4: Elasticiteit en schokken .............................................................................................. 28
1. Schokken in vraag en aanbod ................................................................................................... 28
2. De eigen prijselasticiteit ........................................................................................................... 31
3. De inkomenselasticiteit ........................................................................................................... 34
4. De kruiselingse prijselasticiteit ................................................................................................. 35
Hoofdstuk 11: Overheidsinterventie ................................................................................................ 37
1. Niet-marktconforme interventies: prijs- en hoeveelheidsregulering ............................................ 37
2. Marktconforme interventies: belastingen en subsidies .............................................................. 39
Hoofdstuk 5: Speltheorie en marktwerking ....................................................................................... 44
1. Het gevangenendilemma ......................................................................................................... 44
2. Coördinatiespel ...................................................................................................................... 45
3. Bindende afspraken, sociale normen en overheidsinterventie .................................................... 47
Hoofdstuk 8: Ondernemingen op outputmarkten .............................................................................. 49
1. Winstmaximalisatie ................................................................................................................. 49
2. Het aanbod van competitieve ondernemingen .......................................................................... 55
3. Maximaliseren ondernemingen hun winst? ............................................................................... 57
4. Uit hoofdstuk 10: De markt is goed: Pareto-efficiëntie ................................................................ 58
Hoofdstuk 9: Ondernemingen op factormarkten ............................................................................... 62
1. Productie ................................................................................................................................ 62
2. Kosten op lange termijn ........................................................................................................... 66
Hoofdstuk 12: Onvolmaakte mededinging ........................................................................................ 70
1. Marktmacht: definitie en oorzaken............................................................................................ 70
1
, 2. Monopolie............................................................................................................................... 73
3. Prijsdiscriminatie .................................................................................................................... 75
4. Uit hoofdstuk 10: De markt is slecht: onvolmaakte mededinging ................................................ 78
Hoofdstuk 13: Publieke goederen en externe effecten ....................................................................... 79
1. Publieke goederen ................................................................................................................... 79
2. Externe effecten ...................................................................................................................... 83
3. Uitstootnormen ....................................................................................................................... 86
4. Milieuheffingen ....................................................................................................................... 87
5. Verhandelbare emissierechten ................................................................................................. 88
Hoofdstuk 15: Verdeling en herverdeling .......................................................................................... 90
1. Verdeling ................................................................................................................................ 90
2. Herverdeling ........................................................................................................................... 96
Hoofdstuk 17: De nationale rekeningen .......................................................................................... 105
Inleiding: macro-economie........................................................................................................ 105
1. Waarde van de productie: een voorbeeld ................................................................................ 106
2. Het bruto binnenlands product .............................................................................................. 107
3. De betalingsbalans ................................................................................................................ 114
4. Het nationaal inkomen ........................................................................................................... 117
Hoofdstuk 18: Het bbp als maatstaf van de economische activiteit ................................................. 120
1. Nominaal en reëel bbp........................................................................................................... 120
2. De link tussen nominaal en reëel bbp: de bbp-deflator ............................................................ 121
3. Van niveau naar groei ............................................................................................................. 122
4. Groeicijfers als bril op wereld en geschiedenis ........................................................................ 123
5. Inflatie en nominale groei ....................................................................................................... 125
6. Groei van bbp en welvaart ...................................................................................................... 127
Hoofdstuk 19: Geld en het bankwezen ........................................................................................... 128
0. Basisconcepten uit HO.20 ..................................................................................................... 128
1. Waarom gebruiken we geld? ................................................................................................... 131
2. Van goud naar bankbiljetten en deposito’s .............................................................................. 132
3. Het geldaanbod en de basismechanismen van geldcreatie ...................................................... 136
4. De vraag naar geld ................................................................................................................. 140
5. Het evenwicht tussen geldvraag en geldaanbod ...................................................................... 144
6. Reële rente en nominale rente ................................................................................................ 146
Hoofdstuk 24: De vraagzijde en de reële sfeer ................................................................................ 147
1. De goederenmarkt op korte termijn: uitgangspunten................................................................ 147
2. Een gesloten economie zonder overheid met exogene investeringen......................................... 147
2
, 3. Een gesloten economie met overheid met exogene investeringen ............................................. 156
4. Een open economie ............................................................................................................... 158
Hoofdstuk 26: De aggregatieve vraag, het aggregatief aanbod en inflatie .......................................... 161
1. De aggregatieve vraag ............................................................................................................ 161
2. Het aggregatief aanbod .......................................................................................................... 162
3. Het evenwicht op de outputmarkt ........................................................................................... 163
4. Toepassingen ........................................................................................................................ 163
5. Inflatie en deflatie.................................................................................................................. 164
Hoofdstuk 23: De wisselkoers ....................................................................................................... 170
1. Enkele begrippen ................................................................................................................... 170
2. De prijsvorming op de wisselmarkten...................................................................................... 171
3. Factoren die de prijsvorming beïnvloeden ............................................................................... 172
4. Toepassingen ........................................................................................................................ 175
3
, Hoofdstuk 1: Economie als wetenschap
1. Onderwerp en invalshoek
Enkele definities:
• ‘Economics is the study of economies.’
o In het Engels zijn er 2 verschillende woorden:
▪ De wetenschap: ‘economics’
▪ Het studieobject: ‘economies’ (‘economy’)
• ‘The science which studies human behavior as a relationship between ends and scarce means
which have alternative uses.’
o Economie is de wetenschap die het menselijk gedrag bestudeert als spanning tussen
doeleinden enerzijds en schaarse middelen anderzijds.
o Economie is geen exacte wetenschap → menselijk gedrag is onvoorspelbaar
• ‘Economics is the study of how human beings coordinate their wants and desires, given the
decision-making mechanisms, social customs, and political realities of the society.’
o Behoeftebevrediging gebeurt door individuen in een maatschappelijk verband.
o Coördinerende rol van normen, afspraken en instituties → door coördinatie vermijden we
onnodige ongelukken
o Keuze van persoon kan gevolgen hebben voor anderen
o Keuzes ook afhankelijk van de samenleving (bv van land)
• ‘Political economy or economics is a study of mankind in the ordinary business of life; it examines
that part of individual and social action which is most closely connected with the attainment and
with the use of the material requisites of wellbeing.’
o Marshall (grondlegger)
o Individuele en maatschappelijke actie (keuze) + bereiken van welvaart (the material
requisites of wellbeing)
o Mensen organiseren hun leven ~ business of life
o Door deel te zijn van samenleving hebben individuele keuzes ook impact op samenleving
o Vervullen van onze behoeftes met het ‘materiële’
▪ Welvaart → mate van behoeftes die we kunnen bevredigen met goederen of
diensten
Economie: 2 luiken
• Positieve luik:
o ‘Economie is de wetenschap die de samenleving bestudeert als samenspel van de
keuzes van mensen.’
o Observeren en meten
o Keuzes hebben een maatschappelijke uitkomst
• Normatieve luik:
o ‘Economie is de wetenschap die de uitkomsten van dit samenspel evalueert in termen
van welvaart en, indien nodig, beleidsvoorstellen doet ter bijsturing.’
o Veel onenigheid (niet iedereen is het met elkaar eens)
Niet het onderwerp, wel de invalshoek bepaalt de essentie van economie
• Bv: gezondheid van samenleving, klimaat en milieu, mobiliteitsproblemen, …
4
