Examenvragen weefselleer
DEEL 1
1. Bespreek de rol van neurale kamcellen en de branchiale (faryngeale) bogen in de
craniofaciale ontwikkeling. Beschrijf hun organisatie en leg uit hoe zij bijdragen aan de
craniofaciale patroonvorming en de vorming van gelaatsstructuren.
• Neurale buis (voor-/midden-/achterhersenen):
bepaalt de vorm van het vroege hoofdgebied.
• Somatomeren: gesegmenteerd hoofdmesoderm
dat de craniofaciale regio organiseert.
NEURALE KAMCELLEN + SOMATOMEREN =
De bouwstenen voor cefalogenese
De oorsprong en het patroon van de migratie van neurale kamcellen naar het zich ontwikkelende
gelaat en het branchiale boogsysteem.
Het middenbrein en rhombomeren 1 en 2 dragen bij aan het gelaat en de eerste branchiale boog.
Structuur van de boog:
▪ ectoderm uitwendig
▪ endoderm inwendig
(uitzondering bij de 1e boog: ligt anterieur van het buccofaryngeale membraan, waardoor het
inwendige oppervlak wordt begrensd door ectoderm (stomatodeum)).
Kern: mesoderm + neurale kam (ectomesenchym) →
Boogkraakbeen (1e = kraakbeen van Meckel; 2e = kraakbeen van
Reichert)
~Dag 24: de 1e branchiale boog vormt het
maxillaire uitsteeksel.
Vroege groei van het gelaat wordt aangedreven door proliferatie/migratie van ectomesenchym
(toekomstige nasale regio).
Dag 24–28: het orale epitheel wordt odontogeen.
Verdikking → primaire epitheliale band.
Boogvormige, continue band in maxilla en mandibula.
Startpunt van de tandontwikkeling.
Dag 28: ectodermale verdikkingen op de frontale prominentie vormen de olfactorische (nasale)
placoden.
De placoden invagineren → nasale putjes, omgeven door mediale en laterale nasale uitsteeksels.
De frontonasale regio vormt vooral de neusrug (dorsum nasi).
De mediale nasale uitsteeksels versmelten en vormen het centrale deel van de neus (neuspunt en
neusrugkam).
Maxillaire uitsteeksels groeien mediaal naar de mediale en laterale nasale uitsteeksels, gescheiden
door nasolacrimale en bucco-nasale groeven.
,• Mediale nasale uitsteeksels versmelten in de middellijn → vormen het philtrum en het intermaxillaire
segment (incisiefregio + primair verhemelte).
• Maxillair uitsteeksel versmelt met het mediaal nasaal uitsteeksel → vormt de laterale bovenlip
(groeve verdwijnt).
11• Mandibulaire uitsteeksels versmelten → vormen de onderlip; stoornissen in versmelting →
lipspleet/gelaatspleten.
PRIMAIR VERHEMELTE (week 6): afkomstig van het intermaxillaire segment (van de mediale nasale
prominenties; gelegen tussen twee maxillaire prominenties)
SECUNDAIR VERHEMELTE (week 7–8): afkomstig van de palatinale uitsteeksels (maxilla).
Definitieve orale–nasale scheiding = secundair verhemelte
Week 7: palatinale uitsteeksels beginnen
te groeien vanuit de maxillaire prominenties en liggen verticaal aan weerszijden van de tong.
Week 8: Naarmate de tong daalt, bewegen de palatinale uitsteeksels omhoog tot een
horizontale positie erboven – nog niet versmolten.
Week 9: De palatinale uitsteeksels versmelten in de middellijn en hechten aan het
neusseptum, waarmee de vorming van het secundaire verhemelte wordt voltooid.
Mandibula en maxilla:
afgeleid van de 1e branchiale boog
• Mandibula → mandibulair uitsteeksel
= membraneus bot
(intramembraneuze ossificatie)
Week 6: kraakbeen van Meckel aanwezig; nauw verbonden met de nervus alveolaris inferior
Laterale mesenchymale condensatie ontstaat nabij de zenuwsplitsing.
Week 7: ossificatie start hier → eerste mandibulaire bot.
Het kraakbeen van Meckel wordt grotendeels geresorbeerd, maar het posterieure deel
vormt de malleus en de incus, terwijl restanten bijdragen aan het ligamentum sphenomandibulare
De verdere groei van de mandibula tot aan de geboorte wordt sterk beïnvloed door het verschijnen
van drie SECUNDAIRE (GROEI-) KRAAKBENEN en door de ontwikkeling van spieraanhechtingen.
SECUNDAIRE KRAAKBENEN:
1. Condylair kraakbeen
(Verschijnt rond ±12 weken, wordt snel vervangen door bot zodat tegen ±20 weken slechts een dunne
laag overblijft; dit restant blijft bestaan tot in het tweede decennium als een belangrijke groeiplaats van
de mandibula).
2. Coronoïd kraakbeen
(Verschijnt rond ±4 maanden ter hoogte van het coronoïd uitsteeksel en is transiënt, en verdwijnt lang
vóór de geboorte).
3. Symfysair kraakbeen
(Twee kraakbenen vormen zich tussen de uiteinden van het kraakbeen van Meckel, maar zijn er
onafhankelijk van, en verdwijnen binnen het eerste jaar na de geboorte.)
,• Maxilla → maxillair uitsteeksel
Maxilla (1e faryngeale boog) ontwikkelt zich door intramembraneuze ossificatie. Geen primair
kraakbeen; de ontwikkeling wordt geleid door het nasale kapsel.
Ossificatiecentrum ontstaat in de nabijheid van de n. INFRAORBITALIS & n. ALVEOLARIS
SUPERIOR ANTERIOR.
Bij de geboorte bestaat de maxilla voornamelijk uit het alveolaire uitsteeksel
met tandkiemen. De sinus maxillaris is klein bij de geboorte en vergroot vooral na de geboorte en
tijdens de puberteit.
VORMING VAN DE TONG
Week 4: de tong begint als zwellingen in de bodem van het stomatodeum.
1e boog: TUBERCULUM IMPAR + gepaarde laterale LINGUALE ZWELLINGEN.
Versmelting: de laterale zwellingen versmelten → anterieure 2/3 van de tong.
De hypobranchiale eminentie overgroeit de tweede branchiale boog.
Branchiale bogen → slijmvlies + bindweefsel van de tong.
Occipitale somieten → tongspieren (motorische innervatie = CN XII)
De embryologische oorsprong bepaalt rechtstreeks de anatomie en de innervatie.
SENSORY INNERVATION:
• Ant 2/3 (1e boog) → CN V (n. trigeminus)
• Post 1/3 (voornamelijk 3e Boog) → CN IX (nervus glossopharyngeus)
MOTOR INNERVATION
• Alle tongspieren → CN XII (n. hypoglossus)
• Uitzondering: m. palatoglossus (4e boog) → CN X (n. vagus, via plexus pharyngeus)
Week 8: Linguale papillen ontwikkelen zich
Ontwikkelingsvolgorde:
fungiform → circumvallaat → filiform
(foliate papillen zijn rudimentair bij de mens)
Smaakknoppen ontstaan uit epibranchiale placode-afgeleide cellen en worden ingebouwd in
de papillen.
PRIMAIRE EPITHELIALE BAND
Dag 37: hoefijzervormige EPITHELIALE VERDIKKING → toekomstige tandbogen
Verdikking vooral door veranderde oriëntatie van celdelingen (niet door
snellere groei). Primaire epitheliale band = verdikt oraal epitheel dat het ectomesenchym
binnendringt.
VORMING VAN DE DENTALE EN VESTIBULAIRE LAMINA
Primaire epitheliale band groeit in het mesenchym en vormt (splitst) zich in:
• DENTALE LAMINA (tandvormende component)
• VESTIBULAR (oraal vestibulum)
DENTALE LAMINA
Week 6: dentale lamina = epitheliale ingroei in het ectomesenchym vormt 10 primaire tandknoppen
langselke kaak. Aangestuurd door reciproque epitheliaal–mesenchymale interacties
(ectomesenchymale condensatie). Dentale lamina desintegreert later, maar resten geven aanleiding
tot permanente opvolgers.
, 2. Bespreek de vroege ontwikkeling van het stomatodeum en de vorming van het gelaat. Leg
de rol en de fusie van de gelaatsuitsteeksels uit bij de vorming van de primitieve mond en de
gelaatsstructuren.
STOMATODEUM: Definitie en localisatie
• Gescheiden van de voordarm door het buccofaryngeale membraan → ruptureert rond dag 28
• Bodem van de mond wordt gevormd uit I–III branchiale bogen.
• Grenzen: frontale prominentie (rostraal), cardiale zwelling (caudaal), 1e branchiale boog (lateraal)
~Dag 24: de 1e branchiale boog vormt het
maxillaire uitsteeksel.
Vroege groei van het gelaat wordt aangedreven door proliferatie/migratie van ectomesenchym
(toekomstige nasale regio).
Grenzen van het stomatodeum: frontale prominentie (craniaal), maxillaire uitsteeksels (lateraal),
mandibulaire uitsteeksels (ventraal).
Dag 24–28: het orale epitheel wordt odontogeen.
Verdikking → primaire epitheliale band.
Boogvormige, continue band in maxilla en mandibula.
Startpunt van de tandontwikkeling.
Dag 28: ectodermale verdikkingen op de frontale prominentie vormen de olfactorische (nasale)
placoden.
De placoden invagineren → nasale putjes, omgeven door mediale en laterale nasale uitsteeksels.
De frontonasale regio vormt vooral de neusrug (dorsum nasi).
De mediale nasale uitsteeksels versmelten en vormen het centrale deel van de neus (neuspunt en
neusrugkam).
Maxillaire uitsteeksels groeien mediaal naar de mediale en laterale nasale uitsteeksels, gescheiden
door nasolacrimale en bucco-nasale groeven.
• Mediale nasale uitsteeksels versmelten in de middellijn → vormen het philtrum en het intermaxillaire
segment (incisiefregio + primair verhemelte).
• Maxillair uitsteeksel versmelt met het mediaal nasaal uitsteeksel → vormt de laterale bovenlip
(groeve verdwijnt).
11• Mandibulaire uitsteeksels versmelten → vormen de onderlip; stoornissen in versmelting →
lipspleet/gelaatspleten.
VORMING VAN HET VERHEMELTE
PRIMAIR VERHEMELTE (week 6): afkomstig van het intermaxillaire segment (van de mediale nasale
prominenties; gelegen tussen twee maxillaire prominenties)
SECUNDAIR VERHEMELTE (week 7–8): afkomstig van de palatinale uitsteeksels (maxilla).
Definitieve orale–nasale scheiding = secundair verhemelte
Week 7: palatinale uitsteeksels beginnen
te groeien vanuit de maxillaire prominenties en liggen verticaal aan weerszijden van de tong.
DEEL 1
1. Bespreek de rol van neurale kamcellen en de branchiale (faryngeale) bogen in de
craniofaciale ontwikkeling. Beschrijf hun organisatie en leg uit hoe zij bijdragen aan de
craniofaciale patroonvorming en de vorming van gelaatsstructuren.
• Neurale buis (voor-/midden-/achterhersenen):
bepaalt de vorm van het vroege hoofdgebied.
• Somatomeren: gesegmenteerd hoofdmesoderm
dat de craniofaciale regio organiseert.
NEURALE KAMCELLEN + SOMATOMEREN =
De bouwstenen voor cefalogenese
De oorsprong en het patroon van de migratie van neurale kamcellen naar het zich ontwikkelende
gelaat en het branchiale boogsysteem.
Het middenbrein en rhombomeren 1 en 2 dragen bij aan het gelaat en de eerste branchiale boog.
Structuur van de boog:
▪ ectoderm uitwendig
▪ endoderm inwendig
(uitzondering bij de 1e boog: ligt anterieur van het buccofaryngeale membraan, waardoor het
inwendige oppervlak wordt begrensd door ectoderm (stomatodeum)).
Kern: mesoderm + neurale kam (ectomesenchym) →
Boogkraakbeen (1e = kraakbeen van Meckel; 2e = kraakbeen van
Reichert)
~Dag 24: de 1e branchiale boog vormt het
maxillaire uitsteeksel.
Vroege groei van het gelaat wordt aangedreven door proliferatie/migratie van ectomesenchym
(toekomstige nasale regio).
Dag 24–28: het orale epitheel wordt odontogeen.
Verdikking → primaire epitheliale band.
Boogvormige, continue band in maxilla en mandibula.
Startpunt van de tandontwikkeling.
Dag 28: ectodermale verdikkingen op de frontale prominentie vormen de olfactorische (nasale)
placoden.
De placoden invagineren → nasale putjes, omgeven door mediale en laterale nasale uitsteeksels.
De frontonasale regio vormt vooral de neusrug (dorsum nasi).
De mediale nasale uitsteeksels versmelten en vormen het centrale deel van de neus (neuspunt en
neusrugkam).
Maxillaire uitsteeksels groeien mediaal naar de mediale en laterale nasale uitsteeksels, gescheiden
door nasolacrimale en bucco-nasale groeven.
,• Mediale nasale uitsteeksels versmelten in de middellijn → vormen het philtrum en het intermaxillaire
segment (incisiefregio + primair verhemelte).
• Maxillair uitsteeksel versmelt met het mediaal nasaal uitsteeksel → vormt de laterale bovenlip
(groeve verdwijnt).
11• Mandibulaire uitsteeksels versmelten → vormen de onderlip; stoornissen in versmelting →
lipspleet/gelaatspleten.
PRIMAIR VERHEMELTE (week 6): afkomstig van het intermaxillaire segment (van de mediale nasale
prominenties; gelegen tussen twee maxillaire prominenties)
SECUNDAIR VERHEMELTE (week 7–8): afkomstig van de palatinale uitsteeksels (maxilla).
Definitieve orale–nasale scheiding = secundair verhemelte
Week 7: palatinale uitsteeksels beginnen
te groeien vanuit de maxillaire prominenties en liggen verticaal aan weerszijden van de tong.
Week 8: Naarmate de tong daalt, bewegen de palatinale uitsteeksels omhoog tot een
horizontale positie erboven – nog niet versmolten.
Week 9: De palatinale uitsteeksels versmelten in de middellijn en hechten aan het
neusseptum, waarmee de vorming van het secundaire verhemelte wordt voltooid.
Mandibula en maxilla:
afgeleid van de 1e branchiale boog
• Mandibula → mandibulair uitsteeksel
= membraneus bot
(intramembraneuze ossificatie)
Week 6: kraakbeen van Meckel aanwezig; nauw verbonden met de nervus alveolaris inferior
Laterale mesenchymale condensatie ontstaat nabij de zenuwsplitsing.
Week 7: ossificatie start hier → eerste mandibulaire bot.
Het kraakbeen van Meckel wordt grotendeels geresorbeerd, maar het posterieure deel
vormt de malleus en de incus, terwijl restanten bijdragen aan het ligamentum sphenomandibulare
De verdere groei van de mandibula tot aan de geboorte wordt sterk beïnvloed door het verschijnen
van drie SECUNDAIRE (GROEI-) KRAAKBENEN en door de ontwikkeling van spieraanhechtingen.
SECUNDAIRE KRAAKBENEN:
1. Condylair kraakbeen
(Verschijnt rond ±12 weken, wordt snel vervangen door bot zodat tegen ±20 weken slechts een dunne
laag overblijft; dit restant blijft bestaan tot in het tweede decennium als een belangrijke groeiplaats van
de mandibula).
2. Coronoïd kraakbeen
(Verschijnt rond ±4 maanden ter hoogte van het coronoïd uitsteeksel en is transiënt, en verdwijnt lang
vóór de geboorte).
3. Symfysair kraakbeen
(Twee kraakbenen vormen zich tussen de uiteinden van het kraakbeen van Meckel, maar zijn er
onafhankelijk van, en verdwijnen binnen het eerste jaar na de geboorte.)
,• Maxilla → maxillair uitsteeksel
Maxilla (1e faryngeale boog) ontwikkelt zich door intramembraneuze ossificatie. Geen primair
kraakbeen; de ontwikkeling wordt geleid door het nasale kapsel.
Ossificatiecentrum ontstaat in de nabijheid van de n. INFRAORBITALIS & n. ALVEOLARIS
SUPERIOR ANTERIOR.
Bij de geboorte bestaat de maxilla voornamelijk uit het alveolaire uitsteeksel
met tandkiemen. De sinus maxillaris is klein bij de geboorte en vergroot vooral na de geboorte en
tijdens de puberteit.
VORMING VAN DE TONG
Week 4: de tong begint als zwellingen in de bodem van het stomatodeum.
1e boog: TUBERCULUM IMPAR + gepaarde laterale LINGUALE ZWELLINGEN.
Versmelting: de laterale zwellingen versmelten → anterieure 2/3 van de tong.
De hypobranchiale eminentie overgroeit de tweede branchiale boog.
Branchiale bogen → slijmvlies + bindweefsel van de tong.
Occipitale somieten → tongspieren (motorische innervatie = CN XII)
De embryologische oorsprong bepaalt rechtstreeks de anatomie en de innervatie.
SENSORY INNERVATION:
• Ant 2/3 (1e boog) → CN V (n. trigeminus)
• Post 1/3 (voornamelijk 3e Boog) → CN IX (nervus glossopharyngeus)
MOTOR INNERVATION
• Alle tongspieren → CN XII (n. hypoglossus)
• Uitzondering: m. palatoglossus (4e boog) → CN X (n. vagus, via plexus pharyngeus)
Week 8: Linguale papillen ontwikkelen zich
Ontwikkelingsvolgorde:
fungiform → circumvallaat → filiform
(foliate papillen zijn rudimentair bij de mens)
Smaakknoppen ontstaan uit epibranchiale placode-afgeleide cellen en worden ingebouwd in
de papillen.
PRIMAIRE EPITHELIALE BAND
Dag 37: hoefijzervormige EPITHELIALE VERDIKKING → toekomstige tandbogen
Verdikking vooral door veranderde oriëntatie van celdelingen (niet door
snellere groei). Primaire epitheliale band = verdikt oraal epitheel dat het ectomesenchym
binnendringt.
VORMING VAN DE DENTALE EN VESTIBULAIRE LAMINA
Primaire epitheliale band groeit in het mesenchym en vormt (splitst) zich in:
• DENTALE LAMINA (tandvormende component)
• VESTIBULAR (oraal vestibulum)
DENTALE LAMINA
Week 6: dentale lamina = epitheliale ingroei in het ectomesenchym vormt 10 primaire tandknoppen
langselke kaak. Aangestuurd door reciproque epitheliaal–mesenchymale interacties
(ectomesenchymale condensatie). Dentale lamina desintegreert later, maar resten geven aanleiding
tot permanente opvolgers.
, 2. Bespreek de vroege ontwikkeling van het stomatodeum en de vorming van het gelaat. Leg
de rol en de fusie van de gelaatsuitsteeksels uit bij de vorming van de primitieve mond en de
gelaatsstructuren.
STOMATODEUM: Definitie en localisatie
• Gescheiden van de voordarm door het buccofaryngeale membraan → ruptureert rond dag 28
• Bodem van de mond wordt gevormd uit I–III branchiale bogen.
• Grenzen: frontale prominentie (rostraal), cardiale zwelling (caudaal), 1e branchiale boog (lateraal)
~Dag 24: de 1e branchiale boog vormt het
maxillaire uitsteeksel.
Vroege groei van het gelaat wordt aangedreven door proliferatie/migratie van ectomesenchym
(toekomstige nasale regio).
Grenzen van het stomatodeum: frontale prominentie (craniaal), maxillaire uitsteeksels (lateraal),
mandibulaire uitsteeksels (ventraal).
Dag 24–28: het orale epitheel wordt odontogeen.
Verdikking → primaire epitheliale band.
Boogvormige, continue band in maxilla en mandibula.
Startpunt van de tandontwikkeling.
Dag 28: ectodermale verdikkingen op de frontale prominentie vormen de olfactorische (nasale)
placoden.
De placoden invagineren → nasale putjes, omgeven door mediale en laterale nasale uitsteeksels.
De frontonasale regio vormt vooral de neusrug (dorsum nasi).
De mediale nasale uitsteeksels versmelten en vormen het centrale deel van de neus (neuspunt en
neusrugkam).
Maxillaire uitsteeksels groeien mediaal naar de mediale en laterale nasale uitsteeksels, gescheiden
door nasolacrimale en bucco-nasale groeven.
• Mediale nasale uitsteeksels versmelten in de middellijn → vormen het philtrum en het intermaxillaire
segment (incisiefregio + primair verhemelte).
• Maxillair uitsteeksel versmelt met het mediaal nasaal uitsteeksel → vormt de laterale bovenlip
(groeve verdwijnt).
11• Mandibulaire uitsteeksels versmelten → vormen de onderlip; stoornissen in versmelting →
lipspleet/gelaatspleten.
VORMING VAN HET VERHEMELTE
PRIMAIR VERHEMELTE (week 6): afkomstig van het intermaxillaire segment (van de mediale nasale
prominenties; gelegen tussen twee maxillaire prominenties)
SECUNDAIR VERHEMELTE (week 7–8): afkomstig van de palatinale uitsteeksels (maxilla).
Definitieve orale–nasale scheiding = secundair verhemelte
Week 7: palatinale uitsteeksels beginnen
te groeien vanuit de maxillaire prominenties en liggen verticaal aan weerszijden van de tong.
