Politicologie: hoofdstuk 1:
Hoofdstuk 1: Wat is politiek en de studie van politiek?
1. Wat is politiek:
1.1. Een fundamentele vraag
Wat is politiek?
o Het onderwerp van politicologie
o Een integratiewetenschap
Maakt gebruik van inzichten en methodes uit zusterdisciplines.
o Geen echt antwoord op deze complexe vraag.
Veel verschillende opvattingen hierover bij politicologen.
Geen algemeen aanvaarde definitie van politiek.
o Een clusterconcept of containerbegrip.
Vroegere ‘minimal state’:
o Zorgde vooral voor orde en tucht, de bescherming van grenzen en van het eigendomsrecht.
‘Nanny state’ van nu:
o De interventionistische welvaartsstaat die de mens begeleidt van wieg tot graf en zich op de
vraag van velen over veel en veel verschillende onderwerpen moet buigen.
Domeinbenadering of arenabenadering:
o Breed en samenhangend beleid over een heel maatschappelijk domein.
Aspectbenadering of procesbenadering:
o Gericht op één onderdeel van een domein, meestal eenvoudiger maar beperkter.
1.2. Essentiële onderdelen van politiek
Meest algemene definitie van politiek:
o Politiek is het besturen van een samenleving.
Polity o Een groep mensen die samenwonen en die instellingen hebben opgericht
om samen te leven, een staatsvorm of bestuursvorm.
Politics o = Machtsuitoefening, besluitvorming, vertegenwoordiging
Policy o = Beleid
Oorsprong begrip ‘politiek’:
o Afkomstig van het Oudgriekse politeia (politika) dat verwijst naar alles wat betrekking had tot
de polis.
o = leven van burger in gemeenschap
o Politikos vs. Idiotikos (= de burger of polis betreffend vs. Privé, individu
Politès was een burger als publiek persoon
Idiotès was dezelfde burger in zijn privéleven.
1
, = Politiek staat dus voor de zaken die met de polis te maken hebben, meer bepaald met het besturen
van een samenleving
Niet-territoriale verenigingen:
o Bv. kerk, studentenclub
o Leden
Territoriaal gebonden samenleving:
o Iedereen (‘burgers’)
o Moet alle regels op dat territorium volgen
o Regelen verschillende, bijna alle levensdomeinen.
Territorialisering in de politiek van vandaag:
o In de vorm van staten.
Evoluties die ervoor zorgen dat andere territoriale verdelingen belangrijker zijn dan de staat:
o Globalisering
o Decentralisering
o Europese integratie
o Internationale samenwerking
o Niet-statelijke actoren (Apple, Google, Elon Musk)
Macht van een staat zonder de beperkingen ervan!
Definitie van politiek volgens David Easton:
o Politiek is: ‘ that system of interactions in any society through wich binding or authoritative
allocations are made and implemented.
o = politiek gaat over de toebedeling van (materiële en immateriële) waarden: de zaken die een
gemeenschap waardevol vindt.
1.3.Enkele bijdragen uit de geschiedenis
3 ankerpunten in de geschiedenis van politiek:
1. Aristoteles
o Volgens deze filosoof was een volwaardig leven of ‘eudaimonia’ enkel mogelijk binnen een
politieke gemeenschap.
Daar communiceren en overleggen we met anderen.
o Geldt alleen maar voor vrije mannen.
Eudemonisme:
o Staat voor het streven naar geluk, naar een ‘goede ziel’.
o Verwijst naar een volwaardig leven waarin alle menselijke capaciteiten beleefd worden.
Politiek voor Aristoteles:
o De zoektocht naar de Goede Samenleving, naar het nastreven van het goede leven, door
middel van deelname aan de publieke zaak in de context van polis.
o Politiek is voor hem altijd gebaseerd op dialoog, het is een sociale activiteit.
2
, 2. Machiavelli
o Il Principe (1532)
= De Vorst of De Heerser
Een van de bekendste politieke boeken uit de geschiedenis.
De vraag over hoe vorsten macht kunnen verwerven en behouden en hoe ze hun
staat moeten besturen.
Verschil Aristoteles:
o Politiek niet als het streven naar het goede leven, maar als techniek om te verwerven en te
behouden, om de staat de beschermen.
Machiavellist:
o Iemand met een uitgesproken gerichtheid op macht en de bereidheid om alles te doen om
dat doel te bereiken.
o Het gaat om onethisch of immoreel streven naar macht.
3. De Franse revolutie
o Nieuwe politieke stromingen ontstaan.
Conservatisme, liberalisme en later socialisme.
o Er groeit een nieuw, dynamisch begrip van politiek.
Verwijst niet meer naar Machiavelli maar naar de organisatie binnen de staat.
o Verlichtingsidealen komen op.
Meer burgers moet zich kunnen uitspreken. (democratie)
o Inrichting van de staat via realisatie van ideeën.
1.4.Een poging tot synthese
Syntheseomschrijving van politiek:
Politiek is een sociaal verschijnsel, d.w.z. dat het enkel kan bestaan in de verhoudingen en interacties tussen
mensen.
Politiek betreft zaken die voor een groep of collectiviteit als geheel geregeld worden. In het bijzonder heeft
politiek betrekking op vormen van samenwerking en conflict m.b.t. collectieve beslissingen, d.w.z.
beslissingen die in naam van en voor de hele gemeenschap genomen moeten worden om het samenleven
via bindende regels te ordenen.
Daartoe hebben zich specifieke instellingen en procedures ontwikkeld, alsook een politieke cultuur.
Essentieel voor deze gestolde vormen van besluitvorming en conflictbeheer is het gebruik van macht en dus
de ontwikkeling van machtsposities.
Politiek heeft een inzet, het gaat om de competitieve realisatie van doelen en de bescherming van belangen
in een omgeving van schaarste en onverenigbare doelen en criteria.
Deze inzet en de manier waarop collectieve conflicten via politiek optreden geregeld worden zijn het product
van materiële omstandigheden maar ook van verschillende en uiteenlopende, geïntegreerde
maatschappijanalyses, waarden en normen en politieke strategie. De laatstgenoemde instrueren politiek
gedrag en ondersteunen de creatie van belangen, doelstellingen en oplossingen.
3
, 1.5. Politiek en conflicten
Verband politiek en conflicten:
o In een samenleving zonder conflicten is politiek overbodig.
o Politiek vaak gezien als een vreedzame oplossing voor conflicten.
Carl Schmitt:
o 1888-1985
o Controversieel door participatie bij NSDAP (=nazi’s)
o Der Begriff des Politischen (1928)
o Zoekt specifieke, fundamentele, laatste onderscheid voor het politieke.
Vriend vs. Vijand:
o Is volgens Schmitt de uiterste graad van intensiteit van een verbinding of scheiding.
o Het antagonisme of de tegenstelling, het benadrukken van meningsverschillen of strijd
behoren dus tot het wezen van politiek.
Politiek is dus antagonistisch (wij-zij, vrienden-vijanden), strijd.
Chantal Mouffe:
o Belgische politicologe (1992-2013)
o Pleit voor ‘radicale democratie’
Conflicten mogen niet ontkend worden, maar net geuit worden.
o Vooral bekend van ‘Hegemony and Socialist Strategy (1985)
o Ziet ‘vriend en vijand’ als essentie van politiek.
Mening Mouffe over politiek:
o Politiek is noodzakelijk conflictueus (basisvereiste voor democratie)
Conflict is essentieel, anders populisme.
Geen conflictloze samenleving mogelijk (itt marxisme, liberalisme)
Compleet harmonieuze democratie = totalitair/ dictatoriaal regime.
o Geen antagonisme (strijden tot één overblijft), wel agonistisch pluralisme
Respect voor spelregels, waarden van de democratie.
Conflicterende partijen zijn opponenten, erkennen elkaars legitimiteit, geen vijanden,
geen ‘vernietiging’ van elkaar.
Consensus niet altijd mogelijk, politiek is polariserend, is de arena voor verschil.
Agonistisch pluralisme:
o Nieuwe manier van democratie introduceren.
Weg van het idee van Karl Marx (1818-1883) dat er ooit een klasseloze, conflictloze
maatschappij zal zijn.
Weg van de traditionele liberale visie op democratie als een systeem via
onderhandeling tot consensus komen.
o Er moet ruimte zijn voor verschillen, rivaliteit, conflicten en confrontatie.
o Democratie moet een plek, arena voor onderlinge verdeeldheid zijn.
Verschil agonisme van Mouffe en antagonisme van Schmitt:
o Agonisme vertrekt van wederzijds respect, tolerantie, waardering voor de tegenstrever en
een zeker hoffelijkheid. Het sluit geweld en de vernietiging van de tegenstrever uit.
4
, o Bij antagonisme is geweld en de vernietiging van de tegenstrever wel mogelijk.
Populisme:
o Politieke stroming waarbij leiders of partijen zich rechtstreeks richten tot "het volk" en zich
afzetten tegen "de elite" of "het establishment".
o Het idee is vaak dat de stem en wil van het gewone volk worden genegeerd of onderdrukt
door een kleine, machtige groep.
Affectieve polarisatie:
o Een trend waarbij burgers een sterke emotionele band ontwikkelen met gelijkgestemden,
maar vooral ook negatieve emoties en aversie voelen tegenover mensen met een andere
politieke mening.
Bestorming van het capitool.
o Kan een reële bedreiging vormen voor de democratische rechtsorde.
Wat zorgt voor de sterke affectieve polarisatie?
o Ideologische polarisering, door het benadrukken van verschillen tussen bv. links en rechts.
o Zo krijgt de burger een duidelijk beeld en duidelijk onderscheid, maar zo ontstaat er ook een
groter wij-zij gevoel.
o Er komt een te grote ideologische kloof tussen de burgers.
Conflictsituaties:
o Gekenmerkt door de aanwezigheid van belangentegenstellingen, zodat de doelbereiking door
een partij de doelbereiking door de andere partij geheel of gedeeltelijk in de weg staat.
Doelbereiking A staat de doelbereiking van B in de weg.
Onverenigbaarheid:
o Wanneer 2 of meerdere dingen niet op hetzelfde moment mogelijk zijn.
o De realisering van het ene belang staat de realisering van het andere in de weg.
Verschil verenigbaarheid en symbiose?
o Verenigbaarheid = het botst niet, ze kunnen samengaan.
o Symbiose = het versterkt elkaar, ze hebben elkaar nodig of profiteren van elkaar.
Non-interactief conflict vs. Interactief conflict:
o Non-interactief = conflict zonder directe botsing, onbewust, enige doel is je eigen doel
bereiken.
o Interactief = conflict met directe botsing, bewust elkaar tegenwerken
Verklaringen voor conflict:
Microverklaringen:
o Menselijke natuur.
o Emoties, inbegrip of misverstanden.
Bv: frustratie- agressietheorie:
o Zegt dat er voor agressief gedrag frustratie nodig is, opgevat als blokkering van
doelbereiking.
o Omgekeerd leidt frustratie tot een vorm van agressie.
Macroverklaringen:
o Zoeken verklaringen in de kenmerken van collectiviteiten, bv in de breuklijnen die in een
samenleving ontstaan.
5
, Bv: Marxisme:
o Strijd tussen klassen.
Bv: de relatieve deprivatietheorie:
o Zegt dat deprivatie de noodzakelijke voorwaarde voor conflictgedrag is.
o Hoe sterker de deprivatie, hoe groter de kans op gewelddadig conflict.
Deprivatie:
o Het door subject waargenomen verschil tussen datgene waar hij recht op meent te hebben
en datgene wat hem ook werkelijk wordt toebedeeld.
= iets missen wat je nodig hebt.
o Vaak door ‘rising expectations’ die de realiteit niet kan volgen.
Meest evidente bron van conflict:
o Het gegeven van een ‘schaarste’.
Valence issues:
o Kwesties waar iedereen het in principe over eens is, zoals dat de economie goed moet zijn of
dat veiligheid belangrijk is.
o Het gaat er niet om wat je standpunt is, maar hoe goed een partij of politicus dit kan regelen.
o Voorbeeld: je stemt op een partij omdat je denkt dat zij beter zorgen voor werkgelegenheid.
Position issues:
o Kwesties waarbij er duidelijke tegenstellingen in standpunten zijn tussen partijen.
o Het gaat erom wat je vindt over een onderwerp.
o Voorbeeld: belasting verhogen of verlagen, voor of tegen immigratiebeperkingen.
5 grote bronnen van conflicten:
o Macht
o Middelen
o Identiteit
o Ideeën
o Waarden
Inhoudelijk conflict:
o Gaat over wat er wordt besproken of waar men het over oneens is.
o Bv: twee collega’s ruzie over welk project het belangrijkst is.
Handelingsaspect conflict:
o Gaat over hoe men met het conflict omgaat of welke acties worden ondernomen.
o BV: dezelfde collega’s negeren elkaar of maken afspraken, en dat leidt tot ruzie over de
aanpak.
Interdependentie:
o Wederzijdse afhankelijkheid: twee of meer personen, groepen, landen of systemen zijn van
elkaar afhankelijk.
6
, Voorstelling Cees van der Eijk:
o Verticale as: geeft in de uitersten de omschrijving van het
handelingsaspect, van gezamenlijke actie tot strijd.
o Snijpunt: hier wordt geen actie ondernomen.
o Horizontale as: het inhoudelijke en loopt van onverenigbaarheid tot
symbiose.
7
Hoofdstuk 1: Wat is politiek en de studie van politiek?
1. Wat is politiek:
1.1. Een fundamentele vraag
Wat is politiek?
o Het onderwerp van politicologie
o Een integratiewetenschap
Maakt gebruik van inzichten en methodes uit zusterdisciplines.
o Geen echt antwoord op deze complexe vraag.
Veel verschillende opvattingen hierover bij politicologen.
Geen algemeen aanvaarde definitie van politiek.
o Een clusterconcept of containerbegrip.
Vroegere ‘minimal state’:
o Zorgde vooral voor orde en tucht, de bescherming van grenzen en van het eigendomsrecht.
‘Nanny state’ van nu:
o De interventionistische welvaartsstaat die de mens begeleidt van wieg tot graf en zich op de
vraag van velen over veel en veel verschillende onderwerpen moet buigen.
Domeinbenadering of arenabenadering:
o Breed en samenhangend beleid over een heel maatschappelijk domein.
Aspectbenadering of procesbenadering:
o Gericht op één onderdeel van een domein, meestal eenvoudiger maar beperkter.
1.2. Essentiële onderdelen van politiek
Meest algemene definitie van politiek:
o Politiek is het besturen van een samenleving.
Polity o Een groep mensen die samenwonen en die instellingen hebben opgericht
om samen te leven, een staatsvorm of bestuursvorm.
Politics o = Machtsuitoefening, besluitvorming, vertegenwoordiging
Policy o = Beleid
Oorsprong begrip ‘politiek’:
o Afkomstig van het Oudgriekse politeia (politika) dat verwijst naar alles wat betrekking had tot
de polis.
o = leven van burger in gemeenschap
o Politikos vs. Idiotikos (= de burger of polis betreffend vs. Privé, individu
Politès was een burger als publiek persoon
Idiotès was dezelfde burger in zijn privéleven.
1
, = Politiek staat dus voor de zaken die met de polis te maken hebben, meer bepaald met het besturen
van een samenleving
Niet-territoriale verenigingen:
o Bv. kerk, studentenclub
o Leden
Territoriaal gebonden samenleving:
o Iedereen (‘burgers’)
o Moet alle regels op dat territorium volgen
o Regelen verschillende, bijna alle levensdomeinen.
Territorialisering in de politiek van vandaag:
o In de vorm van staten.
Evoluties die ervoor zorgen dat andere territoriale verdelingen belangrijker zijn dan de staat:
o Globalisering
o Decentralisering
o Europese integratie
o Internationale samenwerking
o Niet-statelijke actoren (Apple, Google, Elon Musk)
Macht van een staat zonder de beperkingen ervan!
Definitie van politiek volgens David Easton:
o Politiek is: ‘ that system of interactions in any society through wich binding or authoritative
allocations are made and implemented.
o = politiek gaat over de toebedeling van (materiële en immateriële) waarden: de zaken die een
gemeenschap waardevol vindt.
1.3.Enkele bijdragen uit de geschiedenis
3 ankerpunten in de geschiedenis van politiek:
1. Aristoteles
o Volgens deze filosoof was een volwaardig leven of ‘eudaimonia’ enkel mogelijk binnen een
politieke gemeenschap.
Daar communiceren en overleggen we met anderen.
o Geldt alleen maar voor vrije mannen.
Eudemonisme:
o Staat voor het streven naar geluk, naar een ‘goede ziel’.
o Verwijst naar een volwaardig leven waarin alle menselijke capaciteiten beleefd worden.
Politiek voor Aristoteles:
o De zoektocht naar de Goede Samenleving, naar het nastreven van het goede leven, door
middel van deelname aan de publieke zaak in de context van polis.
o Politiek is voor hem altijd gebaseerd op dialoog, het is een sociale activiteit.
2
, 2. Machiavelli
o Il Principe (1532)
= De Vorst of De Heerser
Een van de bekendste politieke boeken uit de geschiedenis.
De vraag over hoe vorsten macht kunnen verwerven en behouden en hoe ze hun
staat moeten besturen.
Verschil Aristoteles:
o Politiek niet als het streven naar het goede leven, maar als techniek om te verwerven en te
behouden, om de staat de beschermen.
Machiavellist:
o Iemand met een uitgesproken gerichtheid op macht en de bereidheid om alles te doen om
dat doel te bereiken.
o Het gaat om onethisch of immoreel streven naar macht.
3. De Franse revolutie
o Nieuwe politieke stromingen ontstaan.
Conservatisme, liberalisme en later socialisme.
o Er groeit een nieuw, dynamisch begrip van politiek.
Verwijst niet meer naar Machiavelli maar naar de organisatie binnen de staat.
o Verlichtingsidealen komen op.
Meer burgers moet zich kunnen uitspreken. (democratie)
o Inrichting van de staat via realisatie van ideeën.
1.4.Een poging tot synthese
Syntheseomschrijving van politiek:
Politiek is een sociaal verschijnsel, d.w.z. dat het enkel kan bestaan in de verhoudingen en interacties tussen
mensen.
Politiek betreft zaken die voor een groep of collectiviteit als geheel geregeld worden. In het bijzonder heeft
politiek betrekking op vormen van samenwerking en conflict m.b.t. collectieve beslissingen, d.w.z.
beslissingen die in naam van en voor de hele gemeenschap genomen moeten worden om het samenleven
via bindende regels te ordenen.
Daartoe hebben zich specifieke instellingen en procedures ontwikkeld, alsook een politieke cultuur.
Essentieel voor deze gestolde vormen van besluitvorming en conflictbeheer is het gebruik van macht en dus
de ontwikkeling van machtsposities.
Politiek heeft een inzet, het gaat om de competitieve realisatie van doelen en de bescherming van belangen
in een omgeving van schaarste en onverenigbare doelen en criteria.
Deze inzet en de manier waarop collectieve conflicten via politiek optreden geregeld worden zijn het product
van materiële omstandigheden maar ook van verschillende en uiteenlopende, geïntegreerde
maatschappijanalyses, waarden en normen en politieke strategie. De laatstgenoemde instrueren politiek
gedrag en ondersteunen de creatie van belangen, doelstellingen en oplossingen.
3
, 1.5. Politiek en conflicten
Verband politiek en conflicten:
o In een samenleving zonder conflicten is politiek overbodig.
o Politiek vaak gezien als een vreedzame oplossing voor conflicten.
Carl Schmitt:
o 1888-1985
o Controversieel door participatie bij NSDAP (=nazi’s)
o Der Begriff des Politischen (1928)
o Zoekt specifieke, fundamentele, laatste onderscheid voor het politieke.
Vriend vs. Vijand:
o Is volgens Schmitt de uiterste graad van intensiteit van een verbinding of scheiding.
o Het antagonisme of de tegenstelling, het benadrukken van meningsverschillen of strijd
behoren dus tot het wezen van politiek.
Politiek is dus antagonistisch (wij-zij, vrienden-vijanden), strijd.
Chantal Mouffe:
o Belgische politicologe (1992-2013)
o Pleit voor ‘radicale democratie’
Conflicten mogen niet ontkend worden, maar net geuit worden.
o Vooral bekend van ‘Hegemony and Socialist Strategy (1985)
o Ziet ‘vriend en vijand’ als essentie van politiek.
Mening Mouffe over politiek:
o Politiek is noodzakelijk conflictueus (basisvereiste voor democratie)
Conflict is essentieel, anders populisme.
Geen conflictloze samenleving mogelijk (itt marxisme, liberalisme)
Compleet harmonieuze democratie = totalitair/ dictatoriaal regime.
o Geen antagonisme (strijden tot één overblijft), wel agonistisch pluralisme
Respect voor spelregels, waarden van de democratie.
Conflicterende partijen zijn opponenten, erkennen elkaars legitimiteit, geen vijanden,
geen ‘vernietiging’ van elkaar.
Consensus niet altijd mogelijk, politiek is polariserend, is de arena voor verschil.
Agonistisch pluralisme:
o Nieuwe manier van democratie introduceren.
Weg van het idee van Karl Marx (1818-1883) dat er ooit een klasseloze, conflictloze
maatschappij zal zijn.
Weg van de traditionele liberale visie op democratie als een systeem via
onderhandeling tot consensus komen.
o Er moet ruimte zijn voor verschillen, rivaliteit, conflicten en confrontatie.
o Democratie moet een plek, arena voor onderlinge verdeeldheid zijn.
Verschil agonisme van Mouffe en antagonisme van Schmitt:
o Agonisme vertrekt van wederzijds respect, tolerantie, waardering voor de tegenstrever en
een zeker hoffelijkheid. Het sluit geweld en de vernietiging van de tegenstrever uit.
4
, o Bij antagonisme is geweld en de vernietiging van de tegenstrever wel mogelijk.
Populisme:
o Politieke stroming waarbij leiders of partijen zich rechtstreeks richten tot "het volk" en zich
afzetten tegen "de elite" of "het establishment".
o Het idee is vaak dat de stem en wil van het gewone volk worden genegeerd of onderdrukt
door een kleine, machtige groep.
Affectieve polarisatie:
o Een trend waarbij burgers een sterke emotionele band ontwikkelen met gelijkgestemden,
maar vooral ook negatieve emoties en aversie voelen tegenover mensen met een andere
politieke mening.
Bestorming van het capitool.
o Kan een reële bedreiging vormen voor de democratische rechtsorde.
Wat zorgt voor de sterke affectieve polarisatie?
o Ideologische polarisering, door het benadrukken van verschillen tussen bv. links en rechts.
o Zo krijgt de burger een duidelijk beeld en duidelijk onderscheid, maar zo ontstaat er ook een
groter wij-zij gevoel.
o Er komt een te grote ideologische kloof tussen de burgers.
Conflictsituaties:
o Gekenmerkt door de aanwezigheid van belangentegenstellingen, zodat de doelbereiking door
een partij de doelbereiking door de andere partij geheel of gedeeltelijk in de weg staat.
Doelbereiking A staat de doelbereiking van B in de weg.
Onverenigbaarheid:
o Wanneer 2 of meerdere dingen niet op hetzelfde moment mogelijk zijn.
o De realisering van het ene belang staat de realisering van het andere in de weg.
Verschil verenigbaarheid en symbiose?
o Verenigbaarheid = het botst niet, ze kunnen samengaan.
o Symbiose = het versterkt elkaar, ze hebben elkaar nodig of profiteren van elkaar.
Non-interactief conflict vs. Interactief conflict:
o Non-interactief = conflict zonder directe botsing, onbewust, enige doel is je eigen doel
bereiken.
o Interactief = conflict met directe botsing, bewust elkaar tegenwerken
Verklaringen voor conflict:
Microverklaringen:
o Menselijke natuur.
o Emoties, inbegrip of misverstanden.
Bv: frustratie- agressietheorie:
o Zegt dat er voor agressief gedrag frustratie nodig is, opgevat als blokkering van
doelbereiking.
o Omgekeerd leidt frustratie tot een vorm van agressie.
Macroverklaringen:
o Zoeken verklaringen in de kenmerken van collectiviteiten, bv in de breuklijnen die in een
samenleving ontstaan.
5
, Bv: Marxisme:
o Strijd tussen klassen.
Bv: de relatieve deprivatietheorie:
o Zegt dat deprivatie de noodzakelijke voorwaarde voor conflictgedrag is.
o Hoe sterker de deprivatie, hoe groter de kans op gewelddadig conflict.
Deprivatie:
o Het door subject waargenomen verschil tussen datgene waar hij recht op meent te hebben
en datgene wat hem ook werkelijk wordt toebedeeld.
= iets missen wat je nodig hebt.
o Vaak door ‘rising expectations’ die de realiteit niet kan volgen.
Meest evidente bron van conflict:
o Het gegeven van een ‘schaarste’.
Valence issues:
o Kwesties waar iedereen het in principe over eens is, zoals dat de economie goed moet zijn of
dat veiligheid belangrijk is.
o Het gaat er niet om wat je standpunt is, maar hoe goed een partij of politicus dit kan regelen.
o Voorbeeld: je stemt op een partij omdat je denkt dat zij beter zorgen voor werkgelegenheid.
Position issues:
o Kwesties waarbij er duidelijke tegenstellingen in standpunten zijn tussen partijen.
o Het gaat erom wat je vindt over een onderwerp.
o Voorbeeld: belasting verhogen of verlagen, voor of tegen immigratiebeperkingen.
5 grote bronnen van conflicten:
o Macht
o Middelen
o Identiteit
o Ideeën
o Waarden
Inhoudelijk conflict:
o Gaat over wat er wordt besproken of waar men het over oneens is.
o Bv: twee collega’s ruzie over welk project het belangrijkst is.
Handelingsaspect conflict:
o Gaat over hoe men met het conflict omgaat of welke acties worden ondernomen.
o BV: dezelfde collega’s negeren elkaar of maken afspraken, en dat leidt tot ruzie over de
aanpak.
Interdependentie:
o Wederzijdse afhankelijkheid: twee of meer personen, groepen, landen of systemen zijn van
elkaar afhankelijk.
6
, Voorstelling Cees van der Eijk:
o Verticale as: geeft in de uitersten de omschrijving van het
handelingsaspect, van gezamenlijke actie tot strijd.
o Snijpunt: hier wordt geen actie ondernomen.
o Horizontale as: het inhoudelijke en loopt van onverenigbaarheid tot
symbiose.
7
